Η κρίση στη Μέση Ανατολή αναδιαμορφώνει τον οικονομικό χάρτη του Περσικού Κόλπου, με τις περισσότερες χώρες της περιοχής να δέχονται ισχυρό πλήγμα εξαιτίας της διατάραξης των ενεργειακών εξαγωγών. Η εξάρτηση από το πετρέλαιο και το φυσικό αέριο, σε συνδυασμό με τους κινδύνους στη ναυσιπλοΐα, αυξάνει την πίεση στις κυβερνήσεις.
Μοναδική εξαίρεση μεταξύ των έξι κρατών του Συμβουλίου Συνεργασίας του Κόλπου φαίνεται να αποτελεί το Ομάν, το οποίο όχι μόνο αποφεύγει τις μεγαλύτερες συνέπειες του πολέμου, αλλά εμφανίζεται και ως ένας από τους μεγάλους οικονομικούς κερδισμένους.
Σύμφωνα με το Διεθνές Νομισματικό Ταμείο, η οικονομική ανάπτυξη στο Συμβούλιο Συνεργασίας του Κόλπου αναμένεται να υποχωρήσει τουλάχιστον κατά 5% φέτος. Το περιφερειακό μπλοκ αποτελείται από τη Σαουδική Αραβία, τα Ηνωμένα Αραβικά Εμιράτα (ΗΑΕ), το Κατάρ, το Κουβέιτ, το Μπαχρέιν και το Ομάν.
Το Κουβέιτ, το Μπαχρέιν και το Κατάρ εκτιμάται ότι θα καταγράψουν διψήφια συρρίκνωση της οικονομικής παραγωγής, καθώς εξαρτώνται σε μεγάλο βαθμό από τα Στενά του Ορμούζ για τη μεταφορά των ενεργειακών προϊόντων τους στις διεθνείς αγορές. Η στρατηγικής σημασίας θαλάσσια οδός δέχεται συνεχείς πιέσεις εξαιτίας των συγκρούσεων μεταξύ ΗΠΑ και Ιράν.
Ομάν: Ο μεγάλος κερδισμένος
Το Ομάν, το σουλτανάτο της Μέσης Ανατολής που σπάνια βρίσκεται στο επίκεντρο της δημοσιότητας, αποκομίζει οικονομικά οφέλη δισεκατομμυρίων δολαρίων και αναδεικνύεται σε σημαντικό περιφερειακό κερδισμένο από τον πόλεμο του Ιράν.
Ο συνδυασμός γεωγραφίας, διπλωματίας και οικονομικής πολιτικής έχει προστατεύσει το Ομάν από τις χειρότερες συνέπειες της σύγκρουσης, επιτρέποντάς του παράλληλα να διαδραματίσει πιο κεντρικό ρόλο στην περιοχή, όπως σχολίαζε το Bloomberg.
Το ΔΝΤ προβλέπει ότι η οικονομία του Ομάν θα αναπτυχθεί κατά 4,1% φέτος, σε όρους προσαρμοσμένους στον πληθωρισμό, την ώρα που οι οικονομίες των υπόλοιπων κρατών-μελών του Συμβουλίου Συνεργασίας του Κόλπου αναμένεται να συρρικνωθούν.
Το κράτος των 5,4 εκατομμυρίων κατοίκων έχει σε μεγάλο βαθμό αποφύγει τις ιρανικές επιθέσεις που έχουν ανατρέψει την κατάσταση σε μεγάλο μέρος της περιοχής και επιδιώκει να μετατρέψει τα σημερινά οφέλη σε μακροπρόθεσμο πλεονέκτημα.
Η χώρα προσελκύει επενδυτές για τα λιμάνια της, σχεδιάζει τη δημιουργία διεθνούς χρηματοοικονομικού κέντρου και επενδύει στην ανάπτυξη της τεχνητής νοημοσύνης. Παράλληλα, πολυτελή θέρετρα και παραθαλάσσια κλαμπ συνεχίζουν να αναπτύσσονται κατά μήκος των ακτών της.
Τους τελευταίους μήνες, το Ομάν διεξήγαγε συνομιλίες με το Ιράν για τη διαχείριση των Στενών του Ορμούζ. Επιπλέον, τις τελευταίες ημέρες, ο κινέζος πρόεδρος Σι Τζινπίνγκ υποδέχθηκε στο Πεκίνο τον Σουλτάνο του Ομάν, Χαϊθάμ μπιν Ταρίκ, σε μια συνάντηση που υπογραμμίζει την αυξανόμενη γεωπολιτική σημασία της χώρας του Κόλπου.
Η εικόνα στη Σαουδική Αραβία
Η οικονομία της Σαουδικής Αραβίας συρρικνώθηκε κατά 3,8% στο τρίμηνο που ολοκληρώθηκε τον Σεπτέμβριο, σε σύγκριση με την αντίστοιχη περίοδο του προηγούμενου έτους, σύμφωνα με ανακοίνωση της κυβέρνησης στα τέλη Οκτωβρίου.
Η μεγαλύτερη πίεση προήλθε από την κατά 20,4% κατακόρυφη πτώση της δραστηριότητας που συνδέεται με τις εξαγωγές και τη διακίνηση πετρελαίου, σύμφωνα με στοιχεία που επικαλούνταν οι «Τάιμς της Νέας Υόρκης».
Η χώρα έχει κινητοποιήσει το τεράστιο οικονομικό της δυναμικό για τη δημιουργία εναλλακτικών λύσεων στη μεταφορά πετρελαίου, όπως ο αγωγός Ανατολής-Δύσης. Ο σαουδαραβικός κρατικός πετρελαϊκός κολοσσός Aramco κινείται τώρα για την επέκταση ενός αγωγού αργού πετρελαίου που παρακάμπτει τα Στενά του Ορμούζ, την ώρα που η παγκόσμια αγορά βιώνει το μεγαλύτερο σοκ στον ενεργειακό εφοδιασμό στην Ιστορία.
Τα ΗΑΕ διατηρούν τις εξαγωγές
Τα Ηνωμένα Αραβικά Εμιράτα έχουν επωφεληθεί από τους αγωγούς που επιτρέπουν την παράκαμψη των Στενών του Ορμούζ και συμβάλλουν στη διατήρηση της ροής του πετρελαίου. Σημαντικό ρόλο έχει διαδραματίσει και η εκτεταμένη επιχείρηση του αμερικανικού στρατού για την προστασία των πλοίων που διέρχονται από τα Στενά.
Από τις ίδιες υποδομές και την αμερικανική παρουσία επωφελείται και η Σαουδική Αραβία. Τα ΗΑΕ αποχώρησαν πρόσφατα από τον ΟΠΕΚ, ώστε να καθορίζουν τη δική τους εξαγωγική πολιτική και να μην περιορίζονται από ποσοστώσεις που θα επιβληθούν στα μέλη του καρτέλ όταν βελτιωθεί η κατάσταση.
Έξι μήνες μετά την αποχώρησή τους από τον ΟΠΕΚ, τα ΗΑΕ ανακοίνωσαν ότι οι εξαγωγές πετρελαίου ήταν υψηλότερες από τα επίπεδα πριν από τον πόλεμο. Τον Σεπτέμβριο παρήγαγαν 3,917 εκατομμύρια βαρέλια αργού πετρελαίου ημερησίως, ποσότητα αυξημένη κατά 15% σε σχέση με τον Φεβρουάριο.
Η παραγωγή του Σεπτεμβρίου ήταν επίσης κατά 470.000 βαρέλια ημερησίως υψηλότερη από την ποσόστωση του OPEC+ που θα ίσχυε για τα ΗΑΕ τον Μάιο, εάν η χώρα δεν είχε αποχωρήσει από τον ΟΠΕΚ και το ευρύτερο σχήμα OPEC+.
Κατάρ: Βουτιά στα έσοδα και στην παραγωγή LNG
Τα έσοδα του Κατάρ μειώθηκαν κατά 42% το πρώτο εξάμηνο του τρέχοντος έτους, καθώς οι εξαγωγές υγροποιημένου φυσικού αερίου (LNG) υποχώρησαν εξαιτίας των επιπτώσεων του πολέμου με το Ιράν. Την εξέλιξη γνωστοποίησε ο εμίρης Σεΐχης Ταμίμ, κατά τη διάρκεια συνεδρίασης του Συμβουλίου Σούρα.
Το Κατάρ ήταν ο δεύτερος μεγαλύτερος προμηθευτής LNG παγκοσμίως πριν από τη σύγκρουση. Ωστόσο, οι εξαγωγές του έχουν σημειώσει κατακόρυφη πτώση λόγω του ουσιαστικού κλεισίματος των Στενών του Ορμούζ.
Περίπου το 17% της δυναμικότητας παραγωγής LNG της χώρας βρίσκεται εκτός λειτουργίας, μετά τις ιρανικές επιθέσεις που προκάλεσαν ζημιές σε δύο από τις 14 μονάδες υγροποίησης (trains). Αυτό είχε ως αποτέλεσμα να αφαιρεθούν 12,8 εκατομμύρια τόνοι ετησίως από την αγορά.
Το ΔΝΤ εκτιμά ότι το ΑΕΠ του Κατάρ θα μειωθεί κατά 15,6% το 2026. Η απόφαση της χώρας να εξασφαλίσει προμήθειες υγροποιημένου φυσικού αερίου (LNG) από τις ΗΠΑ σηματοδοτεί σημαντική αλλαγή στις παγκόσμιες ενεργειακές αγορές.
Το Κατάρ στρέφεται όλο και περισσότερο πέρα από τη δική του παραγωγική ικανότητα, προκειμένου να θωρακιστεί απέναντι στη γεωπολιτική αστάθεια στον Περσικό Κόλπο και ειδικότερα στους κινδύνους που συνδέονται με τα Στενά του Ορμούζ.
Κουβέιτ: Εξάρτηση από μία θαλάσσια οδό
Το Κουβέιτ δεν διαθέτει ουσιαστική εναλλακτική διαδρομή για τις εξαγωγές πετρελαίου πέρα από τα Στενά του Ορμούζ. Η κρίση με το Ιράν προκάλεσε μεγάλη μείωση στις εξαγωγές πετρελαίου και άλλων παράγωγων προϊόντων.
Οι προκλήσεις για τη χώρα είναι ιδιαίτερα σοβαρές, καθώς υπό κανονικές συνθήκες οι πωλήσεις πετρελαίου αντιστοιχούν στο 85% έως 90% των ετήσιων κρατικών εσόδων. Στοιχεία της στατιστικής υπηρεσίας του Κουβέιτ έδειξαν ότι το ΑΕΠ μειώθηκε κατά 5,2% το πρώτο τρίμηνο του τρέχοντος έτους λόγω της κατάστασης.
Ζημιές σημειώθηκαν επίσης στις υποδομές της χώρας από τα ιρανικά αντίποινα, ενώ επηρεάστηκαν οι επενδύσεις, η εγχώρια παραγωγή και η κατανάλωση.
Παρά τους αυξημένους κινδύνους για τη ναυσιπλοΐα μέσω των Στενών του Ορμούζ, το Κουβέιτ αύξησε την παραγωγή αργού πετρελαίου στα 2,1 εκατομμύρια βαρέλια ημερησίως τον Οκτώβριο, στο υψηλότερο επίπεδο από το ξέσπασμα του πολέμου στο Ιράν. Η αύξηση ξεπέρασε τα 300.000 βαρέλια ημερησίως σε σύγκριση με τον Σεπτέμβριο, σύμφωνα με πληροφορίες του Reuters.
Η παραγωγή της χώρας ανερχόταν σε περίπου 1,77 εκατομμύρια βαρέλια ημερησίως τον Σεπτέμβριο, ενώ πριν από την έναρξη του πολέμου, στα τέλη Φεβρουαρίου, άγγιζε τα 2,6 εκατομμύρια βαρέλια ημερησίως.
Μπαχρέιν: Το πετρέλαιο παραμένει κυρίαρχο
Η οικονομία του Μπαχρέιν συρρικνώθηκε κατά το πρώτο τρίμηνο του 2026, μετά την απότομη πτώση της δραστηριότητας στον πετρελαϊκό τομέα που προκλήθηκε από τη σύγκρουση ΗΠΑ-Ιράν.
Το πραγματικό ΑΕΠ, δηλαδή ο δείκτης οικονομικής ανάπτυξης που είναι προσαρμοσμένος στον πληθωρισμό, μειώθηκε κατά 3,8% σε ετήσια βάση μεταξύ Ιανουαρίου και Μαρτίου. Το πετρέλαιο και το φυσικό αέριο εξακολουθούν να διαδραματίζουν κυρίαρχο ρόλο στην οικονομία του Μπαχρέιν.
Παρά τις προσπάθειες των προηγούμενων ετών για διαφοροποίηση της οικονομίας, το πετρέλαιο εξακολουθεί να αποτελεί το 85% των εσόδων του προϋπολογισμού της χώρας. Το Μπαχρέιν πιθανότατα θα ανταποκριθεί στις άμεσες υποχρεώσεις αποπληρωμής του χρέους του, ωστόσο η κατακόρυφη πτώση των πετρελαϊκών εσόδων και το αυξανόμενο κόστος δανεισμού αναμένεται να καταστήσουν ολοένα δυσκολότερη την εξυπηρέτηση του διογκούμενου χρέους μετά το 2026, προειδοποιούσαν οικονομολόγοι.
Καθοριστικό για το Μπαχρέιν είναι και το πότε θα ολοκληρωθεί η κρίση. Τα διυλιστήρια πετρελαίου στη Μέση Ανατολή θα μπορούσαν να επανέλθουν σε πιο φυσιολογικά επίπεδα παραγωγής μέσα σε 40-60 ημέρες από τη λήξη της τρέχουσας κρίσης εφοδιασμού, η οποία συνδέεται με την ουσιαστική διακοπή της λειτουργίας των Στενών του Ορμούζ, δήλωσαν στο Reuters στελέχη της εταιρείας εμπορίας ενέργειας Vitol Bahrain.
