Οι Δημοκρατικοί και οι Ρεπουμπλικανοί αποτελούν σήμερα τους δύο κυρίαρχους πολιτικούς σχηματισμούς στις Ηνωμένες Πολιτείες, όμως η παρουσία τους δεν ξεκινά από την ίδρυση του αμερικανικού κράτους. Ο δικομματισμός διαμορφώθηκε σταδιακά, μέσα από πολιτικές συγκρούσεις, κοινωνικές ανακατατάξεις και διαφορετικές αντιλήψεις για τον ρόλο της ομοσπονδιακής κυβέρνησης.
Η επικράτηση των δύο κομμάτων συνδέεται σε μεγάλο βαθμό με το αμερικανικό εκλογικό σύστημα. Στις περισσότερες αναμετρήσεις για το Κογκρέσο, κάθε εκλογική περιφέρεια εκλέγει έναν μόνο εκπρόσωπο και τη θέση καταλαμβάνει ο υποψήφιος που συγκεντρώνει τις περισσότερες ψήφους, ακόμη και χωρίς απόλυτη πλειοψηφία. Το μοντέλο αυτό ευνοεί τους μεγάλους σχηματισμούς, καθώς τα μικρότερα κόμματα δυσκολεύονται να εξασφαλίσουν έδρες και σταθερή εκπροσώπηση.
Παράλληλα, οι Δημοκρατικοί και οι Ρεπουμπλικανοί διαθέτουν οργανώσεις σε ολόκληρη τη χώρα, σημαντικούς οικονομικούς πόρους και ισχυρή παρουσία σε όλα τα επίπεδα της πολιτικής ζωής. Ως αποτέλεσμα, οι ανεξάρτητοι υποψήφιοι και τα μικρότερα κόμματα αντιμετωπίζουν μεγάλες δυσκολίες στην προσπάθειά τους να αποκτήσουν ουσιαστική επιρροή.
Αυτό, βέβαια, δεν σημαίνει ότι στις ΗΠΑ δεν υπάρχουν άλλες πολιτικές δυνάμεις. Το Πράσινο Κόμμα (Green Party) και το Ελευθεριακό Κόμμα (Libertarian Party), μεταξύ άλλων, συμμετέχουν στις εκλογές και καταθέτουν τις δικές τους προτάσεις. Μέχρι σήμερα, ωστόσο, κανένα από αυτά δεν έχει συγκεντρώσει την εκλογική δύναμη που θα του επέτρεπε να αμφισβητήσει την κυριαρχία των δύο μεγάλων κομμάτων.
Η απαρχή των κομματικών αντιπαραθέσεων εντοπίζεται στα πρώτα χρόνια της αμερικανικής δημοκρατίας. Το Σύνταγμα των Ηνωμένων Πολιτειών, που τέθηκε σε ισχύ το 1789, δεν προέβλεπε τη δημιουργία πολιτικών κομμάτων. Οι ιδρυτές της χώρας αντιμετώπιζαν με επιφυλακτικότητα τις οργανωμένες πολιτικές παρατάξεις, φοβούμενοι ότι θα προκαλούσαν διχασμό και θα έθεταν σε κίνδυνο το κοινό συμφέρον.
Οι διαφωνίες, όμως, για τη λειτουργία του νέου κράτους δημιούργησαν γρήγορα τις πρώτες πολιτικές ομάδες. Στο επίκεντρο της σύγκρουσης βρέθηκαν ο υπουργός Οικονομικών Αλεξάντερ Χάμιλτον και ο Τόμας Τζέφερσον, ο οποίος διετέλεσε υπουργός Εξωτερικών.
Ο Χάμιλτον τάχθηκε υπέρ μιας ισχυρής ομοσπονδιακής κυβέρνησης, της δημιουργίας εθνικής τράπεζας και της ανάπτυξης της βιομηχανίας και του εμπορίου. Ο Τζέφερσον και ο Τζέιμς Μάντισον, από την άλλη πλευρά, υποστήριζαν τον περιορισμό των εξουσιών της κεντρικής κυβέρνησης, την ενίσχυση των πολιτειών και ένα οικονομικό μοντέλο με μεγαλύτερη έμφαση στη γεωργία.
Από αυτή την αντιπαράθεση προέκυψαν οι Φεντεραλιστές (Federalists), που συσπειρώθηκαν γύρω από τον Χάμιλτον, και οι Δημοκρατικοί-Ρεπουμπλικανοί (Democratic-Republicans), οι οποίοι συνδέθηκαν με τον Τζέφερσον και τον Μάντισον. Ήταν το πρώτο κομματικό σύστημα στην ιστορία των ΗΠΑ.
Καθοριστικό σημείο αποτέλεσαν οι εκλογές του 1800. Ο Τόμας Τζέφερσον επικράτησε του απερχόμενου προέδρου Τζον Άνταμς, εγκαινιάζοντας την πρώτη ειρηνική μεταβίβαση της εξουσίας από μία πολιτική παράταξη σε μια αντίπαλή της στην ιστορία της χώρας.
Μετά την ήττα τους, οι Φεντεραλιστές έχασαν σταδιακά την επιρροή τους, ενώ οι Δημοκρατικοί-Ρεπουμπλικανοί κυριάρχησαν για αρκετά χρόνια. Οι εσωτερικές διαφωνίες, όμως, οδήγησαν τελικά στη διάσπαση της παράταξης. Κατά τη δεκαετία του 1820, η άνοδος του Άντριου Τζάκσον συνέβαλε στη δημιουργία του Δημοκρατικού Κόμματος (Democratic Party), το οποίο διατηρεί μέχρι σήμερα την ονομασία του. Οι αντίπαλοί του ίδρυσαν το Κόμμα των Ουίγων (Whig Party), που αποτέλεσε για ένα διάστημα τον βασικό αντίπαλο των Δημοκρατικών.
Το σημερινό Ρεπουμπλικανικό Κόμμα (Republican Party) ιδρύθηκε το 1854, σε μια περίοδο έντονων κοινωνικών και πολιτικών συγκρούσεων γύρω από τη δουλεία. Κεντρικός στόχος του ήταν να εμποδίσει την επέκταση της δουλείας στις νέες αμερικανικές επικράτειες. Στις τάξεις του εντάχθηκαν πρώην Ουίγοι, Δημοκρατικοί που αντιτίθεντο στην επέκταση της δουλείας και άλλοι πολιτικοί με την ίδια θέση.
Το 1860, ο Αβραάμ Λίνκολν έγινε ο πρώτος Ρεπουμπλικανός πρόεδρος των ΗΠΑ. Η εκλογή του επιδείνωσε την κρίση ανάμεσα στον Βορρά και τον Νότο, η οποία οδήγησε στον Αμερικανικό Εμφύλιο Πόλεμο (1861-1865). Οι Ρεπουμπλικανοί συνδέθηκαν τότε με την κατάργηση της δουλείας και τη διατήρηση της Ένωσης, ενώ οι Δημοκρατικοί διατηρούσαν ισχυρή παρουσία, μεταξύ άλλων, στις νότιες πολιτείες.
Τις επόμενες δεκαετίες, οι Δημοκρατικοί και οι Ρεπουμπλικανοί εδραιώθηκαν ως οι δύο βασικοί πολιτικοί σχηματισμοί των ΗΠΑ. Η ιδεολογική τους φυσιογνωμία, ωστόσο, μεταβλήθηκε σημαντικά υπό την επίδραση των κοινωνικών και οικονομικών εξελίξεων.
Στις αρχές του 20ού αιώνα, οι Δημοκρατικοί συνδέθηκαν με μεταρρυθμιστικές πολιτικές και με έναν πιο ενεργό ρόλο του κράτους στην οικονομία. Η κατεύθυνση αυτή ενισχύθηκε ιδιαίτερα κατά την προεδρία του Φραγκλίνου Ρούζβελτ, με την εφαρμογή του προγράμματος New Deal τη δεκαετία του 1930. Το πρόγραμμα περιλάμβανε μέτρα για την αντιμετώπιση της Μεγάλης Ύφεσης, την ενίσχυση της απασχόλησης και τη δημιουργία ενός ευρύτερου πλαισίου κοινωνικής προστασίας.
Νέα αναδιάταξη σημειώθηκε μετά τον Β΄ Παγκόσμιο Πόλεμο, ιδιαίτερα κατά τη δεκαετία του 1960, με το κίνημα για τα πολιτικά δικαιώματα και τη θέσπιση νομοθεσίας κατά των φυλετικών διακρίσεων. Οι εξελίξεις αυτές επηρέασαν τις εκλογικές συμμαχίες των δύο κομμάτων, με σημαντικό μέρος των Αφροαμερικανών ψηφοφόρων να στηρίζει πλέον τους Δημοκρατικούς και τους Ρεπουμπλικανούς να ενισχύουν την παρουσία τους στον Νότο.
Στη σύγχρονη εποχή, οι Δημοκρατικοί συνδέονται γενικά με την υποστήριξη ενός πιο ενεργού ρόλου της ομοσπονδιακής κυβέρνησης σε ζητήματα κοινωνικής πολιτικής, υγείας και περιβάλλοντος. Οι Ρεπουμπλικανοί δίνουν μεγαλύτερη έμφαση στη μείωση της φορολογίας, στον περιορισμό της κρατικής παρέμβασης στην οικονομία και σε πιο συντηρητικές κοινωνικές θέσεις. Οι γραμμές, πάντως, δεν είναι απόλυτες, καθώς και στα δύο κόμματα συνυπάρχουν διαφορετικές ιδεολογικές τάσεις.
