Η αποχώρηση της Κριστίν Λαγκάρντ από την προεδρία της Ευρωπαϊκής Κεντρικής Τράπεζας (ΕΚΤ) τον Φεβρουάριο του 2027, περίπου οκτώ μήνες πριν από την ολοκλήρωση της θητείας της, έρχεται ως αποτέλεσμα μιας εξέλιξης που είχε ουσιαστικά προαναγγελθεί. Ο χρόνος της παραίτησης συνδέεται άμεσα με τις προεδρικές εκλογές στη Γαλλία, οι οποίες είναι προγραμματισμένες για τον ερχόμενο Απρίλιο.
Η Λαγκάρντ είχε διαψεύσει το ενδεχόμενο να είναι υποψήφια στις γαλλικές εκλογές. Ωστόσο, στη συνέντευξη που παραχώρησε την περασμένη Πέμπτη, μετά τη συνεδρίαση της ΕΚΤ, εξέφρασε την επιθυμία να έχει μεγαλύτερη ελευθερία στις δημόσιες τοποθετήσεις της και να μπορεί να παρεμβαίνει σε ζητήματα πέραν της νομισματικής πολιτικής. Η θέση της στην ηγεσία της κεντρικής τράπεζας, άλλωστε, επέβαλλε στάση ουδετερότητας.
Παράλληλα, δημοσιεύματα του χειμώνα ανέφεραν ότι της είχε προταθεί να αναλάβει την ηγεσία του Παγκόσμιου Οικονομικού Φόρουμ (World Economic Forum), γνωστού και ως Φόρουμ του Νταβός, από το ελβετικό θέρετρο όπου πραγματοποιούνται κάθε Ιανουάριο οι ετήσιες σύνοδοι του οργανισμού.
Άλλες πληροφορίες έκαναν λόγο για παραίτηση πριν από τις γαλλικές εκλογές, προκειμένου το αποτέλεσμα της κάλπης και το ενδεχόμενο ανάληψης της προεδρίας από την ακροδεξιά να μην επηρεάσουν την επιλογή του διαδόχου της.
Η άτυπη κούρσα για τη διαδοχή της έχει ξεκινήσει εδώ και μήνες, με τους δύο βασικούς υποψηφίους να είναι ο Ισπανός Πάμπλο Ερνάντες ντε Κος και ο Ολλανδός Κλάας Κνοτ. Η τελική απόφαση αναμένεται πριν από το τέλος του έτους, όπως δήλωσε ο Γερμανός καγκελάριος, Φρίντριχ Μερτς.
Ο Πάμπλο Ερνάντες ντε Κος είναι γενικός διευθυντής της Τράπεζας Διεθνών Διακανονισμών (BIS) και στο παρελθόν διετέλεσε επικεφαλής της κεντρικής τράπεζας της Ισπανίας. Ο Κλάας Κνοτ ήταν πρόεδρος της ολλανδικής κεντρικής τράπεζας από το 2011 έως το 2025. Και οι δύο διαθέτουν σημαντική εμπειρία στον χώρο των κεντρικών τραπεζών.
Η αλλαγή ηγεσίας στην ΕΚΤ πραγματοποιείται σε μια περίοδο κατά την οποία η ευρωπαϊκή οικονομία βρίσκεται αντιμέτωπη με έντονες πιέσεις. Οι πόλεμοι στη Μέση Ανατολή και στην Ουκρανία, ο ανταγωνισμός με τις ΗΠΑ και την Κίνα, αλλά και οι δημοσιονομικές ανησυχίες δημιουργούν ένα ιδιαίτερα σύνθετο περιβάλλον.
Στο επίκεντρο βρίσκεται και η κρίση στην αγορά των γαλλικών ομολόγων, η οποία εντείνει τις ανησυχίες για τη δημοσιονομική σταθερότητα της δεύτερης μεγαλύτερης οικονομίας της ευρωζώνης.
Την ίδια ώρα, ο πόλεμος στο Ιράν ανέκοψε την αποκλιμάκωση των πληθωριστικών πιέσεων και έφερε ξανά τον πληθωρισμό της ευρωζώνης σε ανοδική τροχιά. Το νέο κύμα αυξήσεων στις τιμές είναι ηπιότερο σε σχέση με εκείνο πριν από τέσσερα χρόνια, εξακολουθεί όμως να αποτελεί σημαντική πρόκληση για την επόμενη ηγεσία της ΕΚΤ.
Οι νέες πιέσεις οδήγησαν την κεντρική τράπεζα στην επιστροφή των αυξήσεων των επιτοκίων το 2026, με το επιτόκιο αποδοχής καταθέσεων να διαμορφώνεται στο 2,5% τον Οκτώβριο. Ο επόμενος πρόεδρος θα πρέπει να συγκρατήσει τον πληθωρισμό χωρίς να επιβαρύνει υπέρμετρα την οικονομική δραστηριότητα.
Η Κριστίν Λαγκάρντ ανέλαβε την προεδρία της ΕΚΤ την 1η Νοεμβρίου 2019 και έγινε η πρώτη γυναίκα που βρέθηκε στο τιμόνι της κεντρικής τράπεζας της ευρωζώνης. Η θητεία της σημαδεύτηκε από διαδοχικές κρίσεις, αλλά και από σημαντικές αλλαγές στη νομισματική πολιτική.
Η πρώτη μεγάλη δοκιμασία ήρθε τον Μάρτιο του 2020, με την πανδημία του κορονοϊού. Η ΕΚΤ δημιούργησε το έκτακτο πρόγραμμα αγοράς ομολόγων PEPP, το οποίο ξεκίνησε με προϋπολογισμό 750 δισ. ευρώ και στη συνέχεια αυξήθηκε στα 1,85 τρισ. ευρώ. Το πρόγραμμα συνέβαλε στη σταθεροποίηση των χρηματοπιστωτικών αγορών και στη διατήρηση ευνοϊκών συνθηκών χρηματοδότησης για τις οικονομίες της ευρωζώνης.
Το 2021 η ΕΚΤ προχώρησε σε αναθεώρηση της στρατηγικής της, υιοθετώντας συμμετρικό στόχο πληθωρισμού 2%, αντί της προηγούμενης διατύπωσης για πληθωρισμό «κάτω αλλά κοντά στο 2%».
Η μεγαλύτερη πρόκληση εμφανίστηκε το 2022, όταν η εκτίναξη των τιμών της ενέργειας και οι αναταράξεις που προκάλεσε ο πόλεμος στην Ουκρανία οδήγησαν τον πληθωρισμό σε ιστορικά υψηλά επίπεδα. Τον Ιούλιο εκείνης της χρονιάς η ΕΚΤ αύξησε τα επιτόκια για πρώτη φορά έπειτα από έντεκα χρόνια, εγκαινιάζοντας τον ταχύτερο κύκλο νομισματικής σύσφιγξης στην ιστορία της. Από τον Ιούλιο του 2022 έως τον Σεπτέμβριο του 2023, τα βασικά επιτόκια αυξήθηκαν συνολικά κατά 450 μονάδες βάσης.
Παρότι η ΕΚΤ δέχθηκε επικρίσεις για την καθυστέρηση στην έναρξη των αυξήσεων, η περιοριστική νομισματική πολιτική οδήγησε σταδιακά σε αποκλιμάκωση του πληθωρισμού. Έτσι, τον Ιούνιο του 2024 ξεκίνησε η μείωση των επιτοκίων, ενώ ο κύκλος χαλάρωσης συνεχίστηκε το 2025. Το επιτόκιο αποδοχής καταθέσεων υποχώρησε στο 2% τον Ιούνιο, καθώς ο πληθωρισμός επέστρεψε κοντά στον μεσοπρόθεσμο στόχο της ΕΚΤ.
Σημαντικό κεφάλαιο της θητείας της αποτέλεσε και η προώθηση του ψηφιακού ευρώ. Η ΕΚΤ ξεκίνησε το 2021 τη διερευνητική φάση του σχεδίου και το 2023 πέρασε στη φάση προετοιμασίας, με στόχο την ενίσχυση της στρατηγικής αυτονομίας της Ευρώπης στον τομέα των πληρωμών. Η τελική απόφαση για την έκδοση του ψηφιακού ευρώ, ωστόσο, παραμένει σε εκκρεμότητα.
Η Λαγκάρντ ανέλαβε τα ηνία της ΕΚΤ χωρίς να είναι οικονομολόγος, όμως η γενική εκτίμηση είναι ότι ανταποκρίθηκε στον ρόλο της και κατάφερε να εξασφαλίσει συναινέσεις στο διοικητικό συμβούλιο της τράπεζας, αξιοποιώντας και την πολιτική της εμπειρία.
Η αποχώρησή της κλείνει έναν κύκλο κατά τον οποίο η ΕΚΤ πέρασε από τα έκτακτα μέτρα στήριξης της οικονομίας στη ραγδαία αύξηση των επιτοκίων και, στη συνέχεια, στη σταδιακή χαλάρωση της νομισματικής πολιτικής. Για τον διάδοχό της, η διατήρηση της σταθερότητας των τιμών, η αξιοπιστία και η ανεξαρτησία της κεντρικής τράπεζας θα παραμείνουν οι βασικές προτεραιότητες.
