Η Αθήνα ξημέρωσε στις 28 Οκτωβρίου 1940 μέσα σε μια ατμόσφαιρα πρωτόγνωρης έντασης. Το έκτακτο φύλλο των «Αθηναϊκών Νέων» κατέγραψε λεπτό προς λεπτό τη μετάβαση της Ελλάδας από την εύθραυστη ειρήνη στην πολεμική σύγκρουση, αφήνοντας ένα πολύτιμο δημοσιογραφικό αποτύπωμα της ιστορικής ημέρας.
Στις σελίδες της απογευματινής εφημερίδας αποτυπώθηκαν οι πρώτες αποφάσεις της κυβέρνησης, οι στρατιωτικές εξελίξεις, οι βομβαρδισμοί, αλλά και τα μηνύματα της πολιτικής και πολιτειακής ηγεσίας προς τον ελληνικό λαό.
Η κρίσιμη εξέλιξη είχε σημειωθεί στις 3:00 τα ξημερώματα, όταν ο Ιταλός πρέσβης επισκέφθηκε κατ’ ιδίαν τον πρωθυπουργό Ιωάννη Μεταξά στην Κηφισιά. Σύμφωνα με το σχετικό τηλεγράφημα, ο Ιταλός διπλωμάτης «ζήτησε σήμερον τὴν 3ην πρωϊνὴν ὥραν τὴν παράδοσιν τμημάτων τοῦ ἐθνικοῦ ἐδάφους κατὰ τὴν ἰδίαν αὐτῆς βούλησιν ελληνικῆς κυβερνήσεως, τελεσιγράφως ὅτι διὰ διαρρέοντος μέσου ἐρχέται πρὸς κατάληψιν τοῦ ελληνικού ἐδάφους».
Η απάντηση της ελληνικής κυβέρνησης ήταν άμεση και κατηγορηματική. Ο Ιωάννης Μεταξάς δήλωσε στον Ιταλό πρέσβη: «ὅτι θεωρῶ καὶ τὸ αἴτημα αὐτὸ καθ’ ἑαυτὸ καὶ τὸν τρόπον, μετὰ τὸν ὁποῖον γίνεται τοῦτο, ὡς κήρυξιν πολέμου τῆς Ἰταλίας κατὰ τῆς Ἑλλάδος».
Παρότι το τελεσίγραφο έληγε στις 6:00 το πρωί, η ιταλική επίθεση είχε ήδη αρχίσει μισή ώρα νωρίτερα, στις 5:30, κατά μήκος της ελληνοαλβανικής μεθορίου.
Το Πρώτον Ανακοινωθέν του Γενικού Στρατηγείου ενημέρωνε: «Αὶ ἱταλικαὶ στρατιωτικαὶ δυνάμεις προσβάλλουν ἀπὸ τῆς 5.30΄ πρωϊνῆς τῆς σήμερον τὰ ἡμέτερα τμήματα τῆς ἑλληνοαλβανικῆς μεθορίου. Αἱ ἡμέτεραι δυνάμεις ἀμύνονται τοῦ πατρίου ἐδάφους».
Η εφημερίδα δημοσίευσε αυτούσια και τα διαγγέλματα της πολιτειακής και πολιτικής ηγεσίας. Ο βασιλιάς Γεώργιος Β΄ απευθύνθηκε προς τον ελληνικό λαό, τονίζοντας ότι «ἡ προασπίζουσα τιμήν, τὴν ἀνεξαρτησίαν καὶ τὴν ἀκεραιότητα τοῦ κράτους ἀπεφάσισεν ἀντίστασιν […] Τώρα θὰ ἀποδείξωμεν ἐὰν πράγματι εἴμεθα ἄξιοι τῶν προγόνων καὶ τῆς ἐλευθερίας», ενώ ο πρωθυπουργός Ιωάννης Μεταξάς υπογράμμισε: «Ἡ στιγμὴ ἐπέστη καὶ θὰ ἀγωνισθῶμεν διὰ τὴν ἀνεξαρτησίαν τῆς Ἑλλάδος, τὴν τιμὴν καὶ τὴν ἐλευθερίαν μας».
Παράλληλα, τέθηκαν σε εφαρμογή τα έκτακτα κρατικά μέτρα. Η χώρα κηρύχθηκε σε κατάσταση πολιορκίας, καθώς στο σχετικό διάγγελμα αναφερόταν ότι «ἅπασα ἡ Ἐπικράτεια κηρύσσεται εἰς κατάστασιν πολιορκίας». Ακολούθησαν η γενική επιστράτευση των ενόπλων δυνάμεων και η πολιτική επιστράτευση για τη διασφάλιση της επάρκειας των τροφίμων. Το Υφυπουργείο Αγορανομίας προειδοποιούσε πως «ἡ πώλησις αὐτῶν πέραν τῶν ἀναγκαιουσῶν ποσοτήτων ἡμερησίως δι’ ἑκάστην οἰκογένειαν, συνεπάγεται τὰς αὐστηράς ποινὰς τῶν ἰσχυουσῶν διατάξεων».
Στο εσωτερικό της χώρας, οι πρώτες ώρες του πολέμου συνοδεύτηκαν από αεροπορικές επιδρομές και μέτρα προστασίας του πληθυσμού. Στην Αθήνα κηρύχθηκε πρωινός αντιαεροπορικός συναγερμός και, όπως έγραφε η εφημερίδα, «μὲ πραγματικὴν ψυχραιμίαν ὁ κόσμος εὐθὺς μόλις ἐδόθη τὸ σύνθημα τοῦ συναγερμοῦ, ἐξῆλθε τῶν οἰκιῶν του καὶ κατηυθύνθη εἰς τὰ καταφύγια».
Ιταλικά αεροσκάφη έπληξαν το αεροδρόμιο του Τατοΐου, την Ελευσίνα και την Κόρινθο. Σφοδρός βομβαρδισμός σημειώθηκε και στην πόλη των Πατρών. Σύμφωνα με ανακοίνωση του Υπουργείου Στρατιωτικών, «ἐβομβαρδίσθησαν λιμενικαὶ ἐγκαταστάσεις, δικαστικὸν μέγαρον, οἱ Μύλοι τοῦ ᾿Αγίου Γεωργίου, τηλεγραφεῖον καὶ τίνες οἰκίαι… μέχρι τῆς στιγμῆς ἐπιστοποιήθησαν 4 νεκροὶ […] καὶ 17 τραυματίαι».
Για την προστασία της πρωτεύουσας διατάχθηκε αυστηρός συσκοτισμός. Η διοίκηση ζητούσε «ὅπως καθ’ ὅλας τὰς νύκτας ἀποκρύπτεται ἀπολύτως ὁ φωτισμός τῶν οἰκιῶν εἰς τρόπον ὥστε νὴ εἶνε οὐδὲ ἐλαχίστη ἀκτὶς φωτὸς ἐκ τῶν παραθύρων».
Στο διπλωματικό πεδίο, τα «Αθηναϊκά Νέα» υπογράμμιζαν τη στήριξη της Μεγάλης Βρετανίας. «ἤδη ἰσχυραὶ μοῖραι τοῦ ᾿Αγγλικοῦ στόλου εὑρισκόμεναι εἰς τὴν Μεσόγειον ἔσπευσαν νὰ καταπλεύσουν εἰς τὰ Ἑλληνικά ὕδατα διὰ τὴν ἀντιμετώπισιν τοῦ κοινοῦ ἐχθροῦ», ανέφερε χαρακτηριστικά το δημοσίευμα.
Την ίδια ώρα, οι ανταποκρίσεις από το εξωτερικό έδιναν τη δική τους διάσταση στην κρίση, καταγράφοντας τη συνάντηση του Αδόλφου Χίτλερ με τον Μπενίτο Μουσολίνι. «τὴν 11.15΄ π. μ. ἤρχισεν εἰς τὴν Φλωρεντίαν συνομιλία τοῦ Χίτλερ καὶ Μουσσολίνι», σημείωνε η εφημερίδα, καθώς η Ελλάδα είχε πλέον εισέλθει σε μια νέα, δραματική πολεμική τροχιά.
