Η Σερβία γυρίζει σελίδα, καθώς η «Φοιτητική Λίστα» κατέγραψε μια εντυπωσιακή εκλογική νίκη, βάζοντας τέλος στην πολιτική κυριαρχία του Αλεξάνταρ Βούτσιτς, έπειτα από 14 χρόνια. Η επικράτηση του κινήματος, το οποίο γεννήθηκε μέσα από τις φοιτητικές διαδηλώσεις μετά την τραγωδία στο Νόβι Σαντ, ήταν τόσο καθαρή, ώστε ο λαϊκιστής ηγέτης αναγκάστηκε να αναγνωρίσει δημόσια την ήττα του πριν ακόμη δημοσιοποιηθούν οι πρώτες εκτιμήσεις του αποτελέσματος.
Στο Βελιγράδι, οι δρόμοι γέμισαν αμέσως με πανηγυρισμούς. Αυτοκίνητα κορνάριζαν και φοιτητές φώναζαν «Νίκη!» και «Τελείωσε!», πανηγυρίζοντας την ανατροπή του πολιτικού σκηνικού. «Νομίζω ότι ονειρεύομαι, δεν μπορώ να το πιστέψω», έλεγε στην ανταποκρίτρια της «Guardian» η 43χρονη Λάρα, μία από τους πολλούς κατοίκους της σερβικής πρωτεύουσας που βγήκαν στους δρόμους.
Με βάση την πρώτη εκτίμηση των Ipsos/CeSID, η «Φοιτητική Λίστα» συγκέντρωσε το 52% των ψήφων, έναντι 39,3% του συνδυασμού του Βούτσιτς. Η νέα δύναμη αναμενόταν να καταλάβει 138 έδρες στο κοινοβούλιο, ξεπερνώντας με άνεση τις 126 που απαιτούνται για την κοινοβουλευτική πλειοψηφία, ενώ ο συνδυασμός του Βούτσιτς προβλεπόταν να περιοριστεί στις 104 έδρες.
Η συμμετοχή άγγιξε το 70%, καταγράφοντας το υψηλότερο ποσοστό μετά τη διάλυση της πρώην Γιουγκοσλαβίας το 1992. Οι πρόωρες εκλογές προκηρύχθηκαν από τον Βούτσιτς τον περασμένο Σεπτέμβριο, ύστερα από σχεδόν δύο χρόνια κινητοποιήσεων κατά της διαφθοράς και του αυταρχισμού.
Αφετηρία των διαδηλώσεων ήταν ο θάνατος 16 ανθρώπων, όταν κατέρρευσε στέγαστρο σιδηροδρομικού σταθμού στο Νόβι Σαντ το 2024. Οι φοιτητές ζητούσαν την παραδειγματική τιμωρία των υπευθύνων και, στην πορεία, κατάφεραν να κερδίσουν ευρεία κοινωνική στήριξη.
Η «Φοιτητική Λίστα» αποτελεί έναν συνασπισμό βάσης, με επικεφαλής φοιτητές και ένα ψηφοδέλτιο που περιλαμβάνει περίπου 250, ως επί το πλείστον άγνωστους, υποψηφίους. Ανάμεσά τους βρίσκονται πανεπιστημιακοί, ηθοποιοί και αγρότες. Κεντρικές προτεραιότητες της νέας πολιτικής δύναμης είναι η καταπολέμηση της διαφθοράς και η αναβάθμιση της εκπαίδευσης, ενώ οι θέσεις της για τα διεθνή ζητήματα παραμένουν πιο περιορισμένες.
Επικεφαλής της λίστας είναι ο καρδιολόγος Ιλια Σρντάνοβιτς, χωρίς μέχρι στιγμής να έχει ξεκαθαρίσει ποιος θα αναλάβει την πρωθυπουργία. «Ελπίζω ότι η σημερινή ημέρα θα περάσει σε δημοκρατική ατμόσφαιρα, ειρηνικά, και ότι θα εκλέξουμε νόμιμα μια νέα κυβέρνηση στη Σερβία», δήλωσε ο Σρντάνοβιτς μετά την άσκηση του εκλογικού του δικαιώματος στο Νόβι Σαντ.
Πολιτικοί παρατηρητές εκτιμούν ότι η επικράτηση του φοιτητικού κινήματος συνιστά βαθιά πολιτική μετατόπιση για τη χώρα των περίπου 6,5 εκατομμυρίων κατοίκων. Παράλληλα, θεωρούν ότι μπορεί να λειτουργήσει ως παράδειγμα για άλλα φοιτητικά κινήματα στην Ευρώπη, όπου τις τελευταίες εβδομάδες έχουν καταγραφεί μαζικές κινητοποιήσεις.
«Αγαπητή Σερβία, απόψε ακούστηκε η φωνή του λαού», δήλωσε ο Ράντομιρ Σάιτσιτς, καθηγητής στο Πανεπιστήμιο του Βελιγραδίου, μιλώντας εκ μέρους των φοιτητών από την έδρα του κινήματος. «Απόψε γιορτάζουμε τη νίκη, αύριο χτίζουμε το μέλλον», πρόσθεσε.
Ο Βούτσιτς είχε επιχειρήσει να αντιμετωπίσει την εκλογική αναμέτρηση με υποσχέσεις για αυξήσεις σε συντάξεις και μισθούς στον δημόσιο τομέα, αλλά και για επενδύσεις στη δημόσια υγεία. Στην εξωτερική πολιτική, επιδίωξε στενότερες σχέσεις με την Κίνα, έναν από τους σημαντικότερους επενδυτές στη Σερβία, ενώ διατήρησε στενούς δεσμούς με τη Ρωσία, τον παραδοσιακό σύμμαχο και βασικό προμηθευτή φυσικού αερίου της χώρας.
Την ίδια ώρα, συνέχιζε να δηλώνει ότι επιθυμεί την ένταξη της Σερβίας στην Ευρωπαϊκή Ενωση, τον μεγαλύτερο εμπορικό εταίρο της χώρας. Ωστόσο, οι Βρυξέλλες εμφανίζονταν ολοένα και πιο απογοητευμένες από την έλλειψη μεταρρυθμίσεων.
Ο 56χρονος Βούτσιτς, ο οποίος και χθες κατηγόρησε επανειλημμένα τους αντιπάλους του για ψέματα και άφησε εκ νέου να εννοηθεί ότι υπήρξε κάποια μορφή ξένης παρέμβασης, είχε παραιτηθεί από τη δεύτερη θητεία του στην προεδρία για να διεκδικήσει την πρωθυπουργία στις πρόωρες εκλογές.
Η απόφασή του ήρθε μετά τον σάλο που προκλήθηκε στις αρχές Σεπτεμβρίου, όταν ο στρατηγός Ράτκο Μλάντιτς, γνωστός ως «χασάπης της Βοσνίας» και καταδικασμένος για την οργάνωση της μεγαλύτερης σφαγής στην Ευρώπη μετά τον Β΄ Παγκόσμιο Πόλεμο, θάφτηκε με στρατιωτικές τιμές στο Βελιγράδι. Η διεθνής κατακραυγή οδήγησε τον Βούτσιτς στην παραίτηση από την προεδρία, προκειμένου να ηγηθεί του κυβερνώντος Σερβικού Προοδευτικού Κόμματος.
Η νίκη της «Φοιτητικής Λίστας» μπορεί να ανοίξει τον δρόμο για θεσμικές αλλαγές και πιο αποφασιστική αντιμετώπιση της διαφθοράς. Δεν σημαίνει, ωστόσο, ότι η Σερβία θα ακολουθήσει αυτόματα μια ριζικά φιλοευρωπαϊκή πορεία, καθώς το κίνημα δεν έχει παρουσιάσει εξίσου σαφείς θέσεις για όλα τα ζητήματα εξωτερικής πολιτικής.
Όπως και ο Βούτσιτς, η «Φοιτητική Λίστα» έχει αντισταθεί στις πιέσεις της Ευρωπαϊκής Ενωσης για συμμετοχή της Σερβίας στις κυρώσεις κατά της Ρωσίας, ανακοινώνοντας πρόσφατα ότι διαφωνεί με ένα τέτοιο ενδεχόμενο. Ορισμένοι αναλυτές εκτιμούν, πάντως, ότι πρόκειται για προεκλογικό ελιγμό, ώστε να μην απομακρυνθούν οι ψηφοφόροι που διατηρούν φιλορωσικές θέσεις.
Στην αντιπολίτευση, αρκετοί επιθυμούν να αρθεί το αδιέξοδο που καθυστερεί την ευρωπαϊκή πορεία της Σερβίας. Η «Φοιτητική Λίστα» δεν έχει δεσμευτεί ότι θα επιταχύνει τη διαδικασία ένταξης. Η εκλογική της νίκη θα μπορούσε, ωστόσο, να απομακρύνει ένα σημαντικό εμπόδιο: τις ανησυχίες των Βρυξελλών για τη δημοκρατική οπισθοδρόμηση στη Σερβία από το 2012, όταν το Σερβικό Προοδευτικό Κόμμα του Βούτσιτς ανέλαβε την εξουσία.
