Η Ελλάδα επιχειρεί να εδραιώσει τον ρόλο της ως βασική ενεργειακή πύλη της Νοτιοανατολικής Ευρώπης, με τον Κάθετο Διάδρομο Φυσικού Αερίου να βρίσκεται στο επίκεντρο των σχεδιασμών για τη νέα αρχιτεκτονική ενέργειας στα Βαλκάνια.
Με τη στήριξη της Ουάσιγκτον, τη συμμετοχή εννέα χωρών και «όπλο» το αμερικανικό LNG, η στρατηγική πρωτοβουλία αναμένεται να δημιουργήσει μια νέα ενεργειακή λεωφόρο, μέσω της οποίας θα διοχετεύονται ποσότητες φυσικού αερίου από την Ελλάδα προς τις αγορές της Κεντρικής και Νοτιοανατολικής Ευρώπης.
Ο Κάθετος Διάδρομος Φυσικού Αερίου (Vertical Gas Corridor) συνδέει τα συστήματα μεταφοράς φυσικού αερίου της περιοχής, με την Ελλάδα να αποτελεί το βασικό νότιο σημείο εισόδου. Οι ροές θα ξεκινούν κυρίως από τους ελληνικούς τερματικούς σταθμούς της Ρεβυθούσας και του FSRU Αλεξανδρούπολης, καλύπτοντας τις ανάγκες μιας αγοράς περίπου 100 εκατομμυρίων καταναλωτών και συνολικής ζήτησης 20 δισ. κυβικών μέτρων φυσικού αερίου.
Στην «αλυσίδα» συμμετέχουν οι Διαχειριστές Συστημάτων Μεταφοράς (TSOs) εννέα χωρών. Από την Ελλάδα συμμετέχουν ο ΔΕΣΦΑ και η Gastrade, ενώ στη συνεργασία έχουν ενταχθεί η Βουλγαρία μέσω της Bulgartransgaz, η Ρουμανία μέσω της Transgaz, η Ουγγαρία μέσω της FGSZ, η Σλοβακία μέσω της EUSTREAM, η Μολδαβία μέσω της Vestmoldtransgaz, η Ουκρανία μέσω της GTSOU, καθώς και η Βόρεια Μακεδονία μέσω της NOMAGAS και η Σερβία μέσω της Transportgas Srbija.
Η διεύρυνση της πρωτοβουλίας συνδέεται άμεσα με την ευρωπαϊκή προσπάθεια περιορισμού της εξάρτησης από το ρωσικό φυσικό αέριο. Η απόφαση της Κομισιόν τον Οκτώβριο του 2025 για ενεργειακό εμπάργκο στη Ρωσία από το τέλος του 2027 επιτάχυνε τις εξελίξεις και άνοιξε τον δρόμο για την είσοδο περισσότερων χωρών στον σχεδιασμό.
Η ιδέα του Κάθετου Διαδρόμου είχε διατυπωθεί ήδη το 2014, επί υπουργίας Γιάννη Μανιάτη, με την υπογραφή μνημονίου συνεργασίας τον Δεκέμβριο του ίδιου έτους μεταξύ των υπουργών Ενέργειας της Ελλάδας, της Βουλγαρίας και της Ρουμανίας. Η Ουγγαρία εντάχθηκε το 2022, ενώ την περίοδο 2024-2026 ακολούθησαν η Σλοβακία, η Μολδαβία και η Ουκρανία. Το καλοκαίρι του 2026 προστέθηκαν επίσημα η Βόρεια Μακεδονία και η Σερβία.
Έκτοτε, οι συμμετέχουσες χώρες έχουν επιδοθεί σε αγώνα δρόμου για την αναβάθμιση των υφιστάμενων αγωγών και διασυνδέσεων, ώστε να αυξηθεί η μεταφορική ικανότητα του δικτύου. Στόχος είναι να δημιουργηθεί ένας αξιόπιστος διάδρομος για τη μεταφορά αμερικανικού LNG προς τις αγορές της περιοχής, περιορίζοντας παράλληλα την ενεργειακή επιρροή της Ρωσίας και της Τουρκίας.
Η στρατηγική σημασία του έργου έχει προσελκύσει και την έντονη αμερικανική υποστήριξη. Το αυξημένο ενδιαφέρον των ΗΠΑ υπογράμμισε εκ νέου κατά την πρόσφατη επίσκεψή του στην Αθήνα ο υπουργός Εξωτερικών, Μάρκο Ρούμπιο, καθώς ο Κάθετος Διάδρομος μπορεί να ξεκλειδώσει τη διοχέτευση μεγάλων ποσοτήτων αμερικανικού LNG στην Κεντρική και Νοτιοανατολική Ευρώπη.
Το βασικό εμπόδιο μέχρι σήμερα ήταν το υψηλό κόστος διέλευσης. Οι συναντήσεις στην Αθήνα την περασμένη άνοιξη, στην Ουάσιγκτον το περασμένο καλοκαίρι και στο Βελιγράδι στις αρχές Οκτωβρίου οδήγησαν σε συμφωνίες, μαζί με την Ευρωπαϊκή Επιτροπή, για μια νέα και πιο ανταγωνιστική τιμολογιακή πολιτική.
Ωστόσο, το ζήτημα των τελών δεν έχει κλείσει οριστικά. Πηγές της αγοράς επισημαίνουν ότι οι χρεώσεις παραμένουν λιγότερο ανταγωνιστικές σε σύγκριση με υποδομές άλλων χωρών, όπως η Κροατία και η Πολωνία. Ως εκ τούτου, το θέμα αναμένεται να επανέλθει στην επόμενη συνάντηση, η οποία προγραμματίζεται για τις αρχές του καλοκαιριού στη Σόφια, με τη συμμετοχή της Ελλάδας, της Σερβίας, της Βουλγαρίας και της Βόρειας Μακεδονίας.
Στο πλαίσιο της πρόσφατης 2ης Τετραμερούς Υπουργικής Συνάντησης στο Βελιγράδι εξετάστηκε, παράλληλα, η μελλοντική αξιοποίηση των υποδομών για τη μεταφορά υδρογόνου, γεγονός που διευρύνει τις προοπτικές του έργου πέρα από το φυσικό αέριο.
Η ενίσχυση του ρόλου της Ελλάδας δημιουργεί, πάντως, ανάγκες για νέες επενδύσεις στις εγχώριες υποδομές. Η κυβέρνηση εξετάζει τη δημιουργία και τρίτου σταθμού αποθήκευσης και επαναεριοποίησης φυσικού αερίου (FSRU), ενώ η επέκταση του Κάθετου Διαδρόμου προς τη Βόρεια Μακεδονία και τη Σερβία, σε συνέχεια του Μνημονίου Συνεννόησης που υπογράφηκε στη Θεσσαλονίκη τον περασμένο Σεπτέμβριο, διαμορφώνει μια επιπλέον διαδρομή προς τον βορρά.
Ο διασυνδετήριος αγωγός φυσικού αερίου Σερβίας – Βόρειας Μακεδονίας αναμένεται να συνδεθεί με τον αγωγό διασύνδεσης Ελλάδας – Βόρειας Μακεδονίας (IGNM), ο οποίος βρίσκεται υπό κατασκευή. Το ελληνικό τμήμα εκτιμάται ότι θα ολοκληρωθεί έως το τέλος του 2026, ενώ το τμήμα της Βόρειας Μακεδονίας αναμένεται να είναι έτοιμο το 2027.
Μέσω των υποδομών μεταφοράς και των εγκαταστάσεων LNG του ΔΕΣΦΑ, συμπεριλαμβανομένου του τερματικού σταθμού της Ρεβυθούσας και του FSRU Αλεξανδρούπολης, το ελληνικό σύστημα προσφέρει ήδη πρόσβαση σε πολλαπλές πηγές φυσικού αερίου και μεγαλύτερη ευελιξία στις ροές. Με τις κατάλληλες κινήσεις, η εξαγωγική ικανότητα της Ελλάδας προς τις γειτονικές αγορές εκτιμάται ότι μπορεί να φτάσει περίπου τα 9,5 bcm ετησίως έως το 2027, χάρη στις νέες διασυνδέσεις και τις συνεχείς επεκτάσεις του δικτύου.
Τα τελευταία στοιχεία του ΔΕΣΦΑ επιβεβαιώνουν τη δυναμική αυτή, καθώς οι εξαγωγές φυσικού αερίου της χώρας αυξήθηκαν κατά 168,8% το εννεάμηνο του 2026. Η επίδοση αυτή ενισχύει τη θέση της Ελλάδας ως στρατηγικού ενεργειακού κόμβου και πύλης εισόδου για τον εφοδιασμό της Νοτιοανατολικής Ευρώπης και όχι μόνο.
