Η ακρίβεια απειλεί να επιστρέψει στο δημόσιο ταμείο ως μπούμερανγκ, περιορίζοντας τα περιθώρια για την ορθή εκτέλεση του προϋπολογισμού. Οι ανατιμήσεις μπορεί να αυξάνουν τα έσοδα από τον ΦΠΑ, την ίδια ώρα όμως διογκώνουν το κόστος λειτουργίας του κράτους.
Το κρίσιμο ζήτημα αφορά κυρίως το 2027, εφόσον οι κυβερνητικές προβλέψεις για αποκλιμάκωση του πληθωρισμού αποδειχθούν υπερβολικά αισιόδοξες. Το οικονομικό επιτελείο έχει στηρίξει τον προϋπολογισμό σε πληθωρισμό 2,6%, ενώ το Διεθνές Νομισματικό Ταμείο και άλλοι διεθνείς οργανισμοί προβλέπουν ποσοστό κοντά στο 3,6%.
Η διαφορά της μίας ποσοστιαίας μονάδας μπορεί να αποδειχθεί ιδιαίτερα δαπανηρή. Το Δημόσιο δεν είναι μόνο εισπράκτορας φόρων, αλλά και ένας από τους μεγαλύτερους καταναλωτές ενέργειας, καυσίμων, υλικών και υπηρεσιών στη χώρα.
Από το ρεύμα των νοσοκομείων και τα καύσιμα των απορριμματοφόρων έως τα ανταλλακτικά των λεωφορείων, τα υλικά των δημόσιων έργων και τα ενοίκια των κρατικών υπηρεσιών, ο πληθωρισμός δημιουργεί έναν δεύτερο λογαριασμό. Πρόκειται για κόστος που δεν αποτυπώνεται εκ των προτέρων στον προϋπολογισμό, αλλά μπορεί να οδηγήσει σε υπερβάσεις και πρόσθετες ανάγκες χρηματοδότησης.
Σχεδόν 9,1 δισ. ευρώ προβλέπονται για αγορές αγαθών και υπηρεσιών του κράτους, καθώς και για λοιπά έξοδα νοσοκομείων και δήμων. Μία επιπλέον ποσοστιαία μονάδα ανατίμησης στο σύνολο αυτής της δαπάνης αντιστοιχεί σε 91 εκατ. ευρώ. Ακόμη και αν η αύξηση αφορά μόνο το μισό ποσό, η πρόσθετη επιβάρυνση φτάνει τα 45 εκατ. ευρώ.
Οι υπολογισμοί αυτοί δεν περιλαμβάνουν τα δημόσια έργα, τις συγκοινωνίες και τις μισθώσεις του Δημοσίου, όπου επίσης καταγράφονται σημαντικές πιέσεις.
Στα νοσοκομεία, οι ανατιμήσεις μεταφέρονται στους λογαριασμούς ενέργειας, στα αναλώσιμα, στις μεταφορές, στη σίτιση και στις υπηρεσίες καθαριότητας. Με τα λοιπά έξοδα να προβλέπονται στα 3,21 δισ. ευρώ για το 2027, μία πρόσθετη μονάδα κόστους μεταφράζεται σε 32 εκατ. ευρώ. Ο προϋπολογισμός έχει ήδη εγγράψει αύξηση των συγκεκριμένων δαπανών κατά 118 εκατ. ευρώ σε σχέση με το 2026, χωρίς αυτό να σημαίνει ότι ολόκληρη η αύξηση οφείλεται στις τιμές.
Η πίεση έχει ήδη γίνει αισθητή, καθώς για το 2026 αναγνωρίζεται υπέρβαση περίπου 150 εκατ. ευρώ στις δαπάνες των νοσοκομείων, λόγω πληθωρισμού αλλά και των αυξημένων αναγκών περίθαλψης.
Στους δήμους, το αυξημένο κόστος επηρεάζει τον ηλεκτροφωτισμό, την αποκομιδή απορριμμάτων, τη λειτουργία των δημοτικών κτιρίων και τη συντήρηση των υποδομών. Στα 4,05 δισ. ευρώ των λοιπών εξόδων, μία επιπλέον μονάδα ανατίμησης αντιστοιχεί σε 40,5 εκατ. ευρώ, ενώ οι προβλεπόμενες δαπάνες είναι ήδη αυξημένες κατά 81 εκατ. ευρώ.
Αντίστοιχη είναι η εικόνα στις συγκοινωνίες. Λεωφορεία, μετρό και σιδηροδρομικές υπηρεσίες επιβαρύνονται από τα ακριβότερα καύσιμα, την ηλεκτρική ενέργεια και τα ανταλλακτικά. Οι κρατικές επιχορηγήσεις προς ΟΑΣΑ, ΟΣΕ και ΟΣΕ είχαν ήδη φτάσει τα 327 εκατ. ευρώ στο εννεάμηνο του 2026.
Στα δημόσια έργα, οι αυξήσεις των υλικών και των μεταφορών μπορεί να περάσουν στον προϋπολογισμό μέσω αναθεωρήσεων συμβάσεων. Με Πρόγραμμα Δημοσίων Επενδύσεων ύψους 11 δισ. ευρώ το 2027, μία πρόσθετη αύξηση κόστους κατά μία μονάδα στο 20% των πιστώσεων θα δημιουργούσε δυνητικό λογαριασμό 22 εκατ. ευρώ. Επιπλέον, παραμένουν οι μισθώσεις υπηρεσιών και οι πολυετείς συμβάσεις καθαριότητας, φύλαξης και σίτισης.
Η ακρίβεια επηρεάζει και τις σχολικές αίθουσες, τα στρατόπεδα και τις δομές φιλοξενίας. Για τις λειτουργικές ανάγκες των σχολείων έχουν προβλεφθεί 140 εκατ. ευρώ το 2026, ενώ το πρόγραμμα σχολικών γευμάτων για την περίοδο 2026-2027 απαιτεί ακόμη 123 εκατ. ευρώ.
Στη συνολική χρηματοδοτική βάση των 263 εκατ. ευρώ, μία επιπλέον μονάδα ανατίμησης αντιστοιχεί σε πρόσθετη δαπάνη 2,6 εκατ. ευρώ, εφόσον η αύξηση των τιμών επιβαρύνει το συγκεκριμένο κονδύλι.
Στις Ενοπλες Δυνάμεις, η αναβάθμιση της σίτισης έχει ήδη απαιτήσει πρόσθετη ετήσια πίστωση 12 εκατ. ευρώ. Παράλληλα, οι δαπάνες για τρόφιμα και θέρμανση στις δομές υποδοχής και φιλοξενίας μεταναστών αποτελούν ακόμη μία εστία κινδύνου για τον κρατικό προϋπολογισμό.
Πρόσθετη πίεση δημιουργούν και οι εισοδηματικές παρεμβάσεις για τη στήριξη κοινωνικών ομάδων. Η αύξηση των συντάξεων κατά 2,8% το 2027 απαιτεί 807 εκατ. ευρώ, οι αυξήσεις μισθών στο Δημόσιο 382 εκατ. ευρώ και η τιμαριθμοποίηση των αναπηρικών επιδομάτων 47 εκατ. ευρώ.
Πρόκειται για ήδη προβλεπόμενες δαπάνες, στις οποίες μπορεί να προστεθεί η ανάγκη για νέες παρεμβάσεις στήριξης των εισοδημάτων, εάν η ακρίβεια διατηρηθεί σε υψηλά επίπεδα. Μόνο τα ενεργειακά μέτρα του 2026 κοστολογούνται σε 669 εκατ. ευρώ, ενώ για το 2027 προβλέπεται εφεδρεία 200 εκατ. ευρώ.
Το υφιστάμενο δημόσιο χρέος διαθέτει ισχυρή προστασία χάρη στη μεγάλη διάρκειά του και στα σταθερά επιτόκια. Αυτό, όμως, δεν ισχύει για τις καθημερινές πληρωμές του κράτους, οι οποίες επηρεάζονται άμεσα από τις μεταβολές στις τιμές.
Η μεγαλύτερη παγίδα συνδέεται με τους ευρωπαϊκούς δημοσιονομικούς κανόνες. Το προσχέδιο προβλέπει αύξηση των καθαρών εθνικά χρηματοδοτούμενων πρωτογενών δαπανών κατά 3,6% το 2027, έναντι ετήσιας δημοσιονομικής δέσμευσης 3,1%.
Η συμμόρφωση αξιολογείται σωρευτικά, όμως η απόσταση αυτή περιορίζει τα περιθώρια απορρόφησης νέων ανατιμήσεων. Εάν ο πληθωρισμός κινηθεί υψηλότερα από τις κυβερνητικές παραδοχές, το οικονομικό επιτελείο μπορεί να χρειαστεί να εξασφαλίσει πρόσθετους πόρους ή να περιορίσει άλλες δαπάνες, ώστε να διατηρήσει την προβλεπόμενη δημοσιονομική πορεία.
Έτσι, η ακρίβεια απειλεί να περιορίσει ακόμη και τη δυνατότητα της κυβέρνησης να χρηματοδοτήσει νέες παρεμβάσεις για την αντιμετώπισή της. Ο πληθωρισμός αυξάνει τα φορολογικά έσοδα, αλλά ταυτόχρονα ανεβάζει το κόστος του ίδιου του κράτους. Αν οι τιμές κινηθούν υψηλότερα από τις κυβερνητικές προβλέψεις, ο λογαριασμός θα προστεθεί στις ήδη δεσμευμένες δαπάνες, πιέζοντας ακόμη περισσότερο τα περιθώρια του προϋπολογισμού.
