Από το 2027 αναμένεται να ενεργοποιηθεί ο Ατομικός Επενδυτικός Λογαριασμός Ανηλίκων (ΑΕΛΑ), ένας νέος επενδυτικός «κουμπαράς» για παιδιά, με κρατική συμμετοχή, φορολογικά κίνητρα και δυνατότητα επιλογής επενδυτικού προφίλ από τους γονείς.
Το νομοσχέδιο του υπουργείου Εθνικής Οικονομίας και Οικονομικών, που τέθηκε σε δημόσια διαβούλευση, καθορίζει το σύνολο των κανόνων για το άνοιγμα και τη λειτουργία των λογαριασμών, τις εισφορές, τις επενδύσεις, την κρατική ενίσχυση και την ανάληψη των χρημάτων μετά την ενηλικίωση.
Οι ιδιωτικές εισφορές θα μπορούν να φτάνουν έως τις 10.000 ευρώ τον χρόνο για κάθε παιδί, ενώ το Δημόσιο θα καταβάλλει ποσό ίσο με το 100% των επιλέξιμων εισφορών, με αρχικό ανώτατο όριο τα 1.200 ευρώ ετησίως. Παράλληλα, προβλέπονται τέσσερις επενδυτικές επιλογές, καθώς και φοροαπαλλαγές για τις καταβολές και τις αποδόσεις.
Τα χρήματα θα παραμένουν κατά κανόνα «κλειδωμένα» μέχρι τη συμπλήρωση του 18ου έτους της ηλικίας του δικαιούχου. Πρόωρη ανάληψη θα επιτρέπεται μόνο σε συγκεκριμένες περιπτώσεις, όπως ο θάνατος γονέα ή του προσώπου που ασκεί τη γονική μέριμνα ή την επιμέλεια, ο θάνατος του παιδιού ή σοβαροί λόγοι υγείας.
Ένας λογαριασμός για κάθε παιδί
Κάθε παιδί θα μπορεί να διαθέτει έναν μοναδικό επενδυτικό λογαριασμό, συνδεδεμένο με τον αριθμό φορολογικής ή κοινωνικοασφαλιστικής ταυτοποίησής του. Η διαδικασία θα ξεκινά με αίτηση του γονέα ή του προσώπου που ασκεί τη γονική μέριμνα ή την επιμέλεια σε πάροχο, υπό την προϋπόθεση ότι το παιδί δεν έχει συμπληρώσει το δεύτερο έτος της ηλικίας του.
Η δημιουργία του λογαριασμού θα ολοκληρώνεται μέσω της διασύνδεσης των πληροφοριακών συστημάτων του υπουργείου Εθνικής Οικονομίας και Οικονομικών, της ΑΑΔΕ και του Μητρώου Πολιτών. Γονείς που έχουν περισσότερα από ένα παιδιά θα μπορούν να διαχειρίζονται αντίστοιχο αριθμό λογαριασμών.
Ποιοι θα διαχειρίζονται τα κεφάλαια
Τη διαχείριση των λογαριασμών θα μπορούν να αναλαμβάνουν τράπεζες, Επιχειρήσεις Παροχής Επενδυτικών Υπηρεσιών (ΕΠΕΥ), ασφαλιστικές επιχειρήσεις και άλλα χρηματοπιστωτικά ιδρύματα που έχουν δικαίωμα να προσφέρουν τα προβλεπόμενα επενδυτικά προϊόντα και υπηρεσίες στην Ελλάδα.
Οι γονείς θα έχουν τη δυνατότητα να επιλέγουν ελεύθερα πάροχο ή να προχωρούν σε αυτοδιαχείριση του λογαριασμού, ακολουθώντας τους επενδυτικούς κανόνες του νομοσχεδίου. Θα μπορούν επίσης να αλλάζουν πάροχο χωρίς να χάνουν τα φορολογικά ευεργετήματα και το δικαίωμα στην κρατική ενίσχυση.
Η μεταφορά θα ολοκληρώνεται μέσα σε 10 εργάσιμες ημέρες από την υποβολή πλήρους αιτήματος, χωρίς τέλος ή ποινή πρόωρης εξόδου.
Εισφορές έως 10.000 ευρώ τον χρόνο
Χρήματα στον λογαριασμό θα μπορούν να καταθέτουν όχι μόνο οι γονείς, αλλά οποιοδήποτε φυσικό πρόσωπο, όπως παππούδες, γιαγιάδες και άλλοι συγγενείς. Το σύνολο των εισφορών δεν θα μπορεί να ξεπερνά τις 10.000 ευρώ ανά ημερολογιακό έτος και ανά παιδί.
Το όριο αφορά το σύνολο των καταβολών από φυσικά πρόσωπα και δεν ταυτίζεται με το ανώτατο ποσό της κρατικής ενίσχυσης.
Κρατική ενίσχυση έως 1.200 ευρώ
Το Δημόσιο θα καταβάλλει ποσό ίσο με το 100% των επιλέξιμων εισφορών, με αρχικό ανώτατο όριο τα 1.200 ευρώ τον χρόνο. Έτσι, αν καταβάλλονται 50 ευρώ τον μήνα, το κράτος θα προσθέτει άλλα 50 ευρώ. Σε ετήσια βάση, οι ιδιωτικές εισφορές θα ανέρχονται σε 600 ευρώ και η κρατική ενίσχυση σε ακόμη 600 ευρώ.
Σε περίπτωση εισφορών 100 ευρώ τον μήνα, η ετήσια κρατική συμμετοχή θα φτάνει τα 1.200 ευρώ. Ακόμη κι αν οι ιδιωτικές καταβολές ανέλθουν στις 10.000 ευρώ τον χρόνο, η κρατική ενίσχυση δεν θα ξεπερνά το προβλεπόμενο πλαφόν.
Το ανώτατο ποσό της κρατικής ενίσχυσης θα αυξάνεται κατά 10% ανά πενταετία. Με βάση την προβλεπόμενη αναπροσαρμογή, το ετήσιο όριο θα διαμορφωθεί στα 1.320 ευρώ μετά την πρώτη πενταετία.
Η συνεισφορά του Δημοσίου θα καταβάλλεται κάθε μήνα για εισφορές έως 100 ευρώ. Όταν οι καταβολές διαφέρουν από μήνα σε μήνα, θα γίνεται ετήσια εκκαθάριση για τις εισφορές που έχουν καταβληθεί έως τις 31 Δεκεμβρίου κάθε έτους. Η ΑΑΔΕ θα πιστώνει την κρατική ενίσχυση στον λογαριασμό μέσα σε 30 ημερολογιακές ημέρες από την οριστική πίστωση της επιλέξιμης εισφοράς.
Τέσσερα επενδυτικά προφίλ
Οι γονείς θα μπορούν να επιλέγουν τον τρόπο διαχείρισης των χρημάτων, ανάλογα με το ρίσκο που επιθυμούν να αναλάβουν:
- Συντηρητικό: 100% σε επενδύσεις σταθερού εισοδήματος και 0% σε μετοχές.
- Ισορροπημένο: 70% σε επενδύσεις σταθερού εισοδήματος και 30% σε μετοχές.
- Αναπτυξιακό: 30% σε επενδύσεις σταθερού εισοδήματος και 70% σε μετοχές.
- Δυναμικό: 0% σε επενδύσεις σταθερού εισοδήματος και 100% σε μετοχές.
Στις επενδύσεις σταθερού εισοδήματος περιλαμβάνονται οι τοποθετήσεις σε ομόλογα, αμοιβαία κεφάλαια ομολόγων και καταθέσεις. Τα ποσοστά των τεσσάρων προφίλ αφορούν το επενδεδυμένο μέρος του λογαριασμού, χωρίς να υπολογίζονται τα μετρητά.
Η διακράτηση μετρητών θα περιορίζεται κατά κανόνα στο 5% της συνολικής αξίας του χαρτοφυλακίου, με πρόβλεψη για προσωρινές εξαιρέσεις. Οι επενδύσεις θα μπορούν να γίνονται σε αμοιβαία κεφάλαια, διαπραγματεύσιμα αμοιβαία κεφάλαια (ETF), μετοχές και ομόλογα που διαπραγματεύονται σε ρυθμιζόμενες αγορές της Ευρωπαϊκής Ένωσης ή του Ευρωπαϊκού Οικονομικού Χώρου.
Αντίθετα, θα αποκλείονται επενδύσεις υψηλού κινδύνου, όπως τα κρυπτοστοιχεία, τα προϊόντα μόχλευσης, καθώς και συγκεκριμένα παράγωγα και σύνθετα χρηματοοικονομικά προϊόντα.
Εγγύηση κεφαλαίου στην προεπιλεγμένη λύση
Αν οι γονείς δεν επιλέξουν επενδυτική στρατηγική, τα χρήματα θα τοποθετούνται αυτόματα σε προϊόν μακροχρόνιου ορίζοντα και συντηρητικού προφίλ, με εγγύηση τόσο των ιδιωτικών εισφορών όσο και της κρατικής συμμετοχής.
Το συνολικό ετήσιο κόστος αυτής της επιλογής δεν θα μπορεί να ξεπερνά το 0,50% της αξίας του ενεργητικού. Κάθε πάροχος θα υποχρεούται επίσης να διαθέτει τουλάχιστον ένα προϊόν με μηχανισμό εγγύησης κεφαλαίου για κάθε επενδυτικό προφίλ.
Η επιλογή εγγυημένου προϊόντος, πάντως, δεν θα αποτελεί προϋπόθεση για τη χορήγηση της κρατικής ενίσχυσης.
Φοροαπαλλαγές για εισφορές και αποδόσεις
Οι εισφορές έως 10.000 ευρώ τον χρόνο δεν θα θεωρούνται φορολογητέο εισόδημα για το παιδί και δεν θα συνυπολογίζονται στα εισοδηματικά ή άλλα κριτήρια χορήγησης κοινωνικών παροχών. Το ίδιο θα ισχύει και για την κρατική ενίσχυση.
Στις εισφορές έως το συγκεκριμένο όριο δεν θα εφαρμόζονται οι διατάξεις περί τεκμηρίων διαβίωσης και απόκτησης περιουσιακών στοιχείων, ενώ θα εξαιρούνται και από τον φόρο δωρεών και γονικών παροχών.
Αφορολόγητα θα είναι επίσης τα μερίσματα, οι τόκοι και οι υπεραξίες από μεταβίβαση τίτλων που προκύπτουν μέσα στον λογαριασμό.
Πρόωρη ανάληψη μόνο σε εξαιρετικές περιπτώσεις
Οι γονείς δεν θα μπορούν να κάνουν ανάληψη χρημάτων πριν από την ενηλικίωση του παιδιού. Εξαιρέσεις θα ισχύουν σε περίπτωση θανάτου γονέα ή προσώπου που ασκεί τη γονική μέριμνα ή την επιμέλεια, θανάτου του δικαιούχου ή σοβαρών προβλημάτων υγείας του παιδιού, τα οποία θα πιστοποιούνται από δημόσιο νοσοκομείο.
Αν γίνει ανάληψη κατά παράβαση του περιορισμού, θα επιστρέφεται στο Δημόσιο το σύνολο της κρατικής ενίσχυσης που έχει καταβληθεί μέχρι εκείνη τη στιγμή, μαζί με τις αποδόσεις της.
Πλήρης έλεγχος μετά τα 18
Με τη συμπλήρωση του 18ου έτους, ο δικαιούχος θα αποκτά πλήρη έλεγχο του λογαριασμού. Θα μπορεί να αναλάβει ολόκληρο το ποσό, να το μεταφέρει σε προσωπικό καταθετικό ή επενδυτικό λογαριασμό ή να σηκώσει μέρος των χρημάτων και να μεταφέρει το υπόλοιπο σε καταθετικό ή επενδυτικό λογαριασμό στο όνομά του.
Η ανάληψη ή η μεταφορά των χρημάτων μετά την ενηλικίωση δεν θα θεωρείται φορολογητέα πράξη.
