Το κόστος ζωής έχει εξελιχθεί στο κεντρικό πολιτικό ζήτημα σε ολόκληρη τη Δύση, καθώς οι πολίτες βλέπουν την αγοραστική τους δύναμη να περιορίζεται και τη στέγαση να γίνεται ολοένα πιο δυσβάσταχτη. Οι ψηφοφόροι αντιλαμβάνονται ότι μεγάλο μέρος της κρίσης είναι παγκόσμιο και πως οι κυβερνήσεις δεν ευθύνονται για κάθε ανατίμηση. Περιμένουν όμως από αυτές να τους προστατεύουν όταν οι κρίσεις χτυπούν την καθημερινότητά τους.
Στη Γαλλία, για παράδειγμα, η γενική εικόνα στο εξωτερικό θέλει το Εθνικό Μέτωπο να ενισχύεται κυρίως από την αντίδραση στη μετανάστευση. Οι δημοσκοπήσεις, ωστόσο, δείχνουν μια διαφορετική πραγματικότητα. Το σημαντικότερο πρόβλημα για τους πολίτες είναι η μείωση της αγοραστικής δύναμης, την οποία ανέφερε το 54% των ερωτηθέντων σε μέτρηση της Ipsos στις 10.10.26. Η Λε Πεν διεκδικεί με αξιώσεις την προεδρία ακριβώς επειδή θεωρείται πλέον ικανή να δώσει απαντήσεις και στα υπόλοιπα προβλήματα, με πρώτο το κόστος ζωής.
Ανάλογη είναι η εικόνα και στη Βρετανία, όπου, όταν ο Αντι Μπέρναμ ανέλαβε την πρωθυπουργία, η πρώτη του δέσμευση ήταν ότι δεν θα υπάρχει ούτε ένας άστεγος στους δρόμους. Παράλληλα, προωθείται μεγάλο πρόγραμμα ανοικοδόμησης, με ειδικούς όρους για την εξασφάλιση προσιτής στέγης σε μεγάλη κλίμακα.
Στις ΗΠΑ, την ώρα που η οικονομία εξακολουθεί να αναπτύσσεται δυναμικά, το σημαντικότερο πολιτικό ρεύμα που έχει αναδειχθεί είναι οι «δημοκρατικοί σοσιαλιστές». Η ομάδα σημειώνει διαδοχικές εκλογικές επιτυχίες, μετά και την εντυπωσιακή εκλογή του Ζοράν Μαμντάνι στη δημαρχία της Νέας Υόρκης.
Η εκστρατεία του Μαμντάνι στηρίχθηκε σχεδόν αποκλειστικά στο κόστος ζωής και τη στεγαστική κρίση. Με αυτή την ατζέντα προσέλκυσε στις κάλπες μεγάλες ομάδες πολιτών που μέχρι σήμερα απείχαν συστηματικά. Η συγκεκριμένη θεματολογία έχει εξελιχθεί σε σήμα κατατεθέν και πολιτικό όπλο της ανερχόμενης αριστερής πτέρυγας του Δημοκρατικού Κόμματος. Το κομματικό κατεστημένο έχει τρομοκρατηθεί, όμως η πλατφόρμα αποδεικνύεται νικηφόρα στις περισσότερες εσωκομματικές αναμετρήσεις.
Στην Ελλάδα, η «ακρίβεια» βρίσκεται στην κορυφή των προβλημάτων που καταγράφονται στις δημοσκοπήσεις από τα τέλη του 2021, μετά την πανδημία. Η πίεση έχει δύο βασικές πλευρές: από τη μία την αύξηση των τιμών στα βασικά αγαθά και από την άλλη το δυσβάσταχτο κόστος της στέγασης. Πριν ακόμη από την εκρηκτική ανατίμηση των καυσίμων, στα τέλη του 2025, ο πληθωρισμός είχε φτάσει στο 2,6%, με τις μεγαλύτερες αυξήσεις να εντοπίζονται στην εστίαση, τα τρόφιμα και τη στέγη.
Μέσα στο τελευταίο δίμηνο, ο πληθωρισμός έχει ξεπεράσει το 5%. Και όσο χαμηλότερο είναι το εισόδημα, τόσο μεγαλύτερο ποσοστό του κατευθύνεται στην κάλυψη των βασικών αναγκών. Οι ανελαστικές δαπάνες των νοικοκυριών επιβαρύνονται περισσότερο, με αποτέλεσμα τα φτωχότερα στρώματα να πλήττονται εντονότερα από τις ανατιμήσεις.
Η βελτίωση αφορά κυρίως το ευπορότερο τμήμα της κοινωνίας. Η οικονομία μπορεί συνολικά να κινείται σε θετική κατεύθυνση, όμως από κοινωνική και πολιτική άποψη αυτό κάνει την κατάσταση πιο δύσκολη. Το άνοιγμα της ψαλίδας, που αποτυπώνεται στις καθημερινές καταναλωτικές συμπεριφορές, ενισχύει το αίσθημα μειονεξίας και πικρίας.
Στη δυσπραγία των ασθενέστερων προστίθεται η μεγάλη άνοδος των τιμών των ακινήτων και των ενοικίων. Σύμφωνα με στοιχεία της Eurostat, η στέγαση στην Ελλάδα απορροφά το 36% του διαθέσιμου εισοδήματος, το υψηλότερο ποσοστό στην Ευρώπη. Την ίδια στιγμή, μετά την κρίση έχει μειωθεί και το ποσοστό ιδιοκατοίκησης.
Οι νέοι, που αμείβονται με τους χαμηλότερους μισθούς, ασφυκτιούν περισσότερο. Η δυσαρέσκειά τους επηρεάζει μια εκλογικά κρίσιμη ομάδα ψηφοφόρων, πιθανότατα περισσότερο από τη μείωση της ανεργίας, την οποία πολλοί δεν θυμούνται.
Οι «συμφωνίες κυρίων» για τις τιμές στα ράφια δεν έχουν ουσιαστική ανταπόκριση στους καταναλωτές, ενώ οι παρεμβάσεις στις αντλίες και τα επιδόματα πετρελαίου απλώς αποτρέπουν μια κοινωνική έκρηξη. Από τη στιγμή που ο Πρωθυπουργός επέλεξε να περάσει ακόμη έναν χειμώνα πριν προχωρήσει σε εκλογές, θα πρέπει να διαχειριστεί τον κίνδυνο να εξελιχθεί σε «χειμώνα της δυσαρέσκειας».
