Σε κρίσιμο σταυροδρόμι βρίσκεται η Ευρωπαϊκή Ένωση, καθώς οι ηγέτες των «27» καλούνται στις Βρυξέλλες να γεφυρώσουν τις διαφορές τους για τον προϋπολογισμό της περιόδου 2028-2034, την ώρα που το αυξημένο ενεργειακό κόστος εντείνει την πίεση σε νοικοκυριά και επιχειρήσεις.
Στην ατζέντα της Συνόδου Κορυφής βρίσκονται ακόμη η συνέχιση της στήριξης προς την Ουκρανία και η ενίσχυση της ευρωπαϊκής ανταγωνιστικότητας, σε ένα περιβάλλον έντονων γεωπολιτικών και οικονομικών προκλήσεων. Ωστόσο, η συζήτηση για το νέο Πολυετές Δημοσιονομικό Πλαίσιο παραμένει το μεγάλο αγκάθι.
Η συμβιβαστική πρόταση της ιρλανδικής προεδρίας προβλέπει συνολικό προϋπολογισμό 1,622 τρισ. ευρώ για την επταετία 2028-2034, ποσό μειωμένο κατά περίπου 141 δισ. ευρώ σε σχέση με την αρχική πρόταση της Ευρωπαϊκής Επιτροπής, η οποία πλησιάζει τα 2 τρισ. ευρώ.
Οι διαφωνίες δεν περιορίζονται στο ύψος των διαθέσιμων πόρων, αλλά επεκτείνονται και στον τρόπο κατανομής τους. Γερμανία, Σουηδία και Ολλανδία τάσσονται υπέρ αυστηρότερου ελέγχου των ευρωπαϊκών δαπανών, ενώ άλλες κυβερνήσεις προειδοποιούν ότι οι περικοπές δεν πρέπει να πλήξουν την αγροτική πολιτική και τα κονδύλια συνοχής, που στηρίζουν τις λιγότερο ανεπτυγμένες περιφέρειες.
Η Ελλάδα ανήκει στις 16 χώρες της ομάδας «Φίλοι της Συνοχής» και απορρίπτει το ενδεχόμενο νέων περικοπών στην πολιτική συνοχής και στην Κοινή Αγροτική Πολιτική. Ο Κυριάκος Μητσοτάκης έχει εκφράσει τη δυσαρέσκεια της Αθήνας για την πρόταση της ιρλανδικής προεδρίας, επισημαίνοντας την απόσταση ανάμεσα στους φιλόδοξους στόχους της ΕΕ και στους πόρους που προβλέπονται για την υλοποίησή τους.
Παράλληλα, η ελληνική κυβέρνηση ζητά μεγαλύτερα περιθώρια δημοσιονομικής ευελιξίας, προκειμένου να ληφθούν προσωρινά μέτρα στήριξης για νοικοκυριά και επιχειρήσεις που δοκιμάζονται από την άνοδο του ενεργειακού κόστους. Η Αθήνα επιδιώκει να αξιοποιήσει τον διαθέσιμο δημοσιονομικό χώρο για στοχευμένες παρεμβάσεις, χωρίς να τεθεί σε κίνδυνο η δημοσιονομική σταθερότητα.
Η Ευρωπαϊκή Επιτροπή, πάντως, αντιμετωπίζει με επιφυλάξεις τα ευρύτερα αιτήματα της Ελλάδας και της Ιταλίας για χαλάρωση των κανόνων, υποστηρίζοντας ότι οι υφιστάμενες προβλέψεις λαμβάνουν ήδη υπόψη τις πιέσεις που προκαλεί η ενεργειακή κρίση.
Στο ίδιο πλαίσιο, οι «27» διαφωνούν για το ευρωπαϊκό σύστημα εμπορίας δικαιωμάτων εκπομπών. Ορισμένες κυβερνήσεις ζητούν αλλαγές ώστε να περιοριστεί το κόστος για τη βιομηχανία και τους καταναλωτές, ενώ άλλες προειδοποιούν ότι η αποδυνάμωση του συστήματος θα μπορούσε να υπονομεύσει την ενεργειακή μετάβαση και τις επενδύσεις σε καθαρές μορφές ενέργειας.
Πρόσθετη πίεση στις διαπραγματεύσεις προκαλεί η παρέμβαση του Εμανουέλ Μακρόν. Σύμφωνα με τέσσερις Ευρωπαίους διπλωμάτες που επικαλείται το Politico, ο Γάλλος πρόεδρος ανέφερε σε κλειστή συζήτηση το βράδυ της Πέμπτης ότι η συμφωνία πρέπει να έχει ολοκληρωθεί έως το τέλος του 2026, καθώς από τον Ιανουάριο θα περιοριστούν τα περιθώρια για πολιτικό συμβιβασμό στη Γαλλία, ενόψει των προεδρικών εκλογών του Απριλίου 2027.
Η τοποθέτηση του Εμανουέλ Μακρόν ενισχύει την προσπάθεια του προέδρου του Ευρωπαϊκού Συμβουλίου, Αντόνιο Κόστα, να επιτευχθεί συμφωνία στη Σύνοδο του Δεκεμβρίου. Ωστόσο, αρκετές κυβερνήσεις εμφανίζονται επιφυλακτικές απέναντι σε ένα τόσο ασφυκτικό χρονοδιάγραμμα, εκτιμώντας ότι η πίεση για άμεση λύση μπορεί να περιορίσει τη διαπραγματευτική τους ισχύ.
Η Ιταλίδα πρωθυπουργός Τζόρτζια Μελόνι έχει καταστήσει σαφές ότι η χώρα της δεν πρόκειται να αποδεχθεί μια συμφωνία που δεν εξυπηρετεί τα συμφέροντά της μόνο και μόνο για να τηρηθεί μια προθεσμία.
Η επίτευξη συμφωνίας έως τον Δεκέμβριο δεν αποτελεί μόνο ζήτημα πολιτικής διαχείρισης των σημερινών διαφορών. Είναι απαραίτητη και για την έγκαιρη προετοιμασία του προϋπολογισμού, ώστε τα ευρωπαϊκά προγράμματα να μπορούν να εφαρμοστούν από τον Ιανουάριο του 2028.
Το επόμενο διάστημα αναμένεται καθοριστικό. Το μεγάλο ερώτημα είναι αν οι κυβερνήσεις θα καταφέρουν να βρουν κοινό τόπο ή αν οι εθνικές πολιτικές πιέσεις θα μεταφέρουν τη σύγκρουση στο 2027.
