Ο έλεγχος του εναέριου χώρου πάνω από τη Δυτική Σαχάρα εξελίσσεται σε νέο πεδίο αντιπαράθεσης ανάμεσα στην Ισπανία και το Μαρόκο. Σχεδόν πενήντα χρόνια μετά την αποχώρηση της Μαδρίτης από την πρώην αποικία της, η Ισπανία εξακολουθεί να διαχειρίζεται την εναέρια κυκλοφορία στην περιοχή μέσω των Καναρίων Νήσων, διατηρώντας ένα σημαντικό στρατηγικό πλεονέκτημα.
Για το Ραμπάτ, η ανάληψη του ελέγχου του εναέριου χώρου αποτελεί φυσική συνέχεια των διεκδικήσεών του στη Δυτική Σαχάρα. Οι μαροκινές αρχές έχουν ενισχύσει την παρουσία τους στην περιοχή και διαθέτουν πύργους ελέγχου στις δύο σημαντικότερες παράκτιες πόλεις, το Ελ Αγιούν και την Ντάχλα.
Σύμφωνα με δημοσιεύματα που επικαλείται το ισπανικό ρεπορτάζ, το Μαρόκο ασκεί ήδη αποτελεσματικό έλεγχο σε ποσοστό περίπου 15% έως 20% του εναέριου χώρου της πρώην ισπανικής αποικίας. Η πρακτική αυτή, ωστόσο, δεν σημαίνει ότι έχει μεταβιβαστεί επισήμως στο Ραμπάτ η αρμοδιότητα διαχείρισης του συνόλου της περιοχής.
Η σημερινή κατάσταση αποτελεί ιστορικό κατάλοιπο της αποαποικιοποίησης. Το 1976, μετά την αποχώρηση της Μαδρίτης από τη Δυτική Σαχάρα, η Ισπανία έπαψε να διοικεί την περιοχή, χωρίς όμως να εγκαταλείψει τη διαχείριση του εναέριου χώρου της. Η αρμοδιότητα παρέμεινε στο πλαίσιο των διεθνών ρυθμίσεων αεροναυτιλίας, με την τεχνική ευθύνη να έχει ανατεθεί στον ισπανικό δημόσιο οργανισμό Enaire μέσω της περιφέρειας των Καναρίων Νήσων.
Έτσι, η Μαδρίτη δεν ασκεί πλέον διοίκηση επί της πρώην αποικίας, εξακολουθεί όμως να διαδραματίζει κρίσιμο ρόλο στην ασφάλεια και στον συντονισμό των πτήσεων πάνω από τμήμα της. Η Δυτική Σαχάρα παραμένει μη αυτοδιοικούμενο έδαφος, με το Μαρόκο να διεκδικεί την κυριαρχία και το Μέτωπο Πολισάριο να επιδιώκει την ανεξαρτησία.
Οι τεχνικές συνθήκες στην περιοχή ενισχύουν, παράλληλα, τον επιχειρησιακό ρόλο του Μαρόκου. Η περιορισμένη κάλυψη ραντάρ στη θαλάσσια ζώνη νότια των Καναρίων Νήσων δυσχεραίνει την άμεση παρακολούθηση της εναέριας κυκλοφορίας. Σε ορισμένες περιπτώσεις, οι ισπανικοί ελεγκτικοί σταθμοί πρέπει πρώτα να επικοινωνήσουν με το μαροκινό κέντρο ελέγχου στο Αγκαντίρ, ώστε να υπάρξει συντονισμός με τους πύργους ελέγχου στο Ελ Αγιούν και την Ντάχλα.
Η πολιτική διάσταση του ζητήματος έγινε εντονότερη τον Μάρτιο του 2022. Τότε, ο Ισπανός πρωθυπουργός Πέδρο Σάντσεθ υιοθέτησε τη θέση ότι η μαροκινή πρόταση αυτονομίας για τη Δυτική Σαχάρα αποτελεί την πλέον σοβαρή και αξιόπιστη βάση για την επίλυση της διαφοράς. Στην κοινή δήλωση που ακολούθησε τη συνεννόηση με τον βασιλιά Μοχάμεντ ΣΤ΄ προβλέφθηκε, μεταξύ άλλων, η έναρξη συνομιλιών για τη διαχείριση των εναέριων χώρων.
Η προοπτική μεταβίβασης του ελέγχου προκάλεσε αντιδράσεις στην Ισπανία. Το 2024, το θέμα τέθηκε στη Γερουσία μέσω κοινοβουλευτικών παρεμβάσεων, ενώ το Κοινοβούλιο ενέκρινε πρόταση με την οποία ζητούσε να μην περάσει ο έλεγχος στο Μαρόκο.
Για τη Μαδρίτη, ο εναέριος χώρος αποτελεί ένα από τα τελευταία σημαντικά επιχειρησιακά αποτυπώματα της ιστορικής παρουσίας της στη Δυτική Σαχάρα. Για το Ραμπάτ, η ανάληψη της διαχείρισης θα συνιστούσε ένα ακόμη βήμα προς την εδραίωση των διεκδικήσεών του. Μέχρι να υπάρξει οριστική πολιτική λύση, οι ουρανοί της περιοχής θα παραμένουν στο επίκεντρο ενός ανταγωνισμού με έντονο γεωπολιτικό βάρος.
