Σήμερα, Τετάρτη 14 Οκτωβρίου, το εορτολόγιο περιλαμβάνει σημαντικές μορφές της Ορθόδοξης Εκκλησίας, όπως τον Άγιο Κοσμά τον Μελωδό, την Οσία Παρασκευή τη Νέα και τον Άγιο Ιγνάτιο τον Αγαλλιανό, Αρχιεπίσκοπο Μηθύμνης.
Τιμώνται επίσης οι Μάρτυρες Ναζάριος, Προτάσιος, Γερβάσιος και Κέλσιος.
Την ονομαστική τους εορτή έχουν όσοι και όσες φέρουν τα ονόματα: Γερβάσιος, Γερβασία, Ναζάριος, Ιγνάτιος, Ιγνάτης και Ιγνατία.
Ο Άγιος Κοσμάς ο Μελωδός έζησε τον 8ο αιώνα και θεωρείται μία από τις σημαντικότερες προσωπικότητες της βυζαντινής εκκλησιαστικής ποίησης. Σύμφωνα με την παράδοση, έμεινε ορφανός σε μικρή ηλικία και μεγάλωσε στην οικογένεια του πατέρα του Ιωάννη του Δαμασκηνού, με τον οποίο συνδέθηκε στενά.
Οι δύο νέοι έλαβαν εξαιρετική μόρφωση, μελετώντας θεολογία, φιλοσοφία, μουσική και την ελληνική γραμματεία. Αργότερα ακολούθησαν τον μοναχικό βίο στη Μονή του Αγίου Σάββα, κοντά στα Ιεροσόλυμα.
Ο Κοσμάς ξεχώρισε για τη σύνθεση εκκλησιαστικών ύμνων και κανόνων, πολλοί από τους οποίους ψάλλονται μέχρι σήμερα. Στο έργο του αποδίδονται σπουδαίοι ύμνοι της Μεγάλης Εβδομάδας, των Χριστουγέννων και άλλων μεγάλων εορτών.
Ανάμεσά τους ξεχωρίζει ο κανόνας της Μεγάλης Παρασκευής, με το συγκλονιστικό τροπάριο: «Κύματι θαλάσσης τον κρύψαντα πάλαι διώκτην τύραννον…».
Η γλώσσα του συνδυάζει τη θεολογική ακρίβεια με την ποιητική δύναμη, ενώ η συμβολή του υπήρξε καθοριστική για την εξέλιξη της βυζαντινής υμνογραφίας. Αργότερα εξελέγη Επίσκοπος Μαϊουμά, κοντά στη Γάζα, και παρέμεινε γνωστός τόσο για το ποιμαντικό όσο και για το συγγραφικό του έργο.
Η Οσία Παρασκευή η Νέα, γνωστή και ως Παρασκευή η Επιβατηνή, γεννήθηκε στους Επιβάτες της Ανατολικής Θράκης, κοντά στην Κωνσταντινούπολη, πιθανότατα τον 10ο ή τον 11ο αιώνα.
Από νεαρή ηλικία στράφηκε στην προσευχή και τη φιλανθρωπία. Αργότερα εγκατέλειψε την οικογενειακή ζωή, επιλέγοντας τον ασκητισμό. Σύμφωνα με την παράδοση, έζησε για ένα διάστημα στους Αγίους Τόπους και επέστρεψε στην πατρίδα της λίγο πριν από τον θάνατό της.
Η φήμη της εξαπλώθηκε ιδιαίτερα μετά την ανακομιδή των λειψάνων της. Τα λείψανά της μεταφέρθηκαν κατά καιρούς σε σημαντικά κέντρα της βαλκανικής Ορθοδοξίας και σήμερα φυλάσσονται στο Ιάσιο της Ρουμανίας, όπου προσελκύουν κάθε χρόνο χιλιάδες προσκυνητές.
Η Οσία Παρασκευή η Νέα δεν πρέπει να συγχέεται με την Αγία Παρασκευή την Οσιομάρτυρα, η οποία τιμάται στις 26 Ιουλίου.
Ο Άγιος Ιγνάτιος ο Αγαλλιανός έζησε τον 15ο και 16ο αιώνα και συνδέθηκε στενά με την εκκλησιαστική ιστορία της Λέσβου. Καταγόταν από την περιοχή της Μυτιλήνης και, σύμφωνα με τον βίο του, μετά από σοβαρές οικογενειακές δοκιμασίες ακολούθησε τον μοναχικό βίο.
Συνδέθηκε με την ίδρυση και την ανασυγκρότηση μοναστικών κοινοτήτων του νησιού, ιδιαίτερα με τη Μονή Λειμώνος και τη Μονή Μυρσινιώτισσας. Αργότερα αναδείχθηκε Μητροπολίτης Μηθύμνης και διακρίθηκε για τη φροντίδα του προς τους πιστούς και την ενίσχυση της παιδείας.
Η μνήμη του τιμάται ιδιαίτερα στη Λέσβο, όπου διατηρείται ζωντανή η παράδοση για τα θαύματά του.
Οι Άγιοι Ναζάριος, Προτάσιος, Γερβάσιος και Κέλσιος συγκαταλέγονται στους Μάρτυρες των πρώτων χριστιανικών αιώνων. Σύμφωνα με την παράδοση, ο Ναζάριος κήρυξε τον Χριστιανισμό σε περιοχές της Ρωμαϊκής Αυτοκρατορίας και συνδέθηκε με τον νεαρό Κέλσιο, ο οποίος τον ακολούθησε.
Οι Προτάσιος και Γερβάσιος ήταν αδέλφια και μαρτύρησαν στο Μιλάνο. Η εύρεση των λειψάνων τους από τον Άγιο Αμβρόσιο Μεδιολάνων το 386 αποτέλεσε σημαντικό γεγονός για την Εκκλησία της πόλης.
Η παράδοση συνδέει και τους τέσσερις Αγίους με τη διάδοση του Χριστιανισμού και το μαρτύριο για την πίστη.
