Στο τραπέζι της Κομισιόν βρίσκεται η επιβολή ενιαίου έκτακτου φόρου στα υπερκέρδη των πετρελαϊκών και ενεργειακών εταιρειών σε ολόκληρη την Ευρωπαϊκή Ένωση, καθώς οι τιμές της ενέργειας ανεβαίνουν ξανά και οι κυβερνήσεις αναζητούν επιπλέον πόρους για τη στήριξη των νοικοκυριών.
Η Ευρωπαϊκή Επιτροπή συγκροτεί ομάδα εργασίας, η οποία θα εξετάσει τα οφέλη, τις πιθανές επιπτώσεις και τη νομική εφικτότητα μιας τέτοιας εισφοράς, όπως δήλωσε τη Δευτέρα στο Reuters ο Ευρωπαίος επίτροπος αρμόδιος για το Κλίμα και τη Φορολογία, Βόπκε Χούκστρα.
«Οι πολίτες και ιδιαίτερα οι πιο ευάλωτοι αντιμετωπίζουν δραματικές αυξήσεις στους λογαριασμούς ενέργειας. Την ίδια ώρα, ορισμένες εταιρείες αποκομίζουν πραγματικά υπερβολικά οφέλη, χωρίς να προσφέρουν πρόσθετες υπηρεσίες ή προϊόντα. Επωφελούνται από την αναταραχή που επικρατεί στον κόσμο», ανέφερε ο Χούκστρα.
Η νέα άνοδος στο κόστος της ενέργειας συνδέεται με τον πόλεμο ΗΠΑ – Ισραήλ με το Ιράν, τις διαταραχές στη ναυσιπλοΐα μέσω των Στενών του Ορμούζ και τις ιρανικές επιθέσεις σε γειτονικές χώρες του Περσικού Κόλπου.
Τα συμβόλαια μελλοντικής εκπλήρωσης του πετρελαίου Brent, του διεθνούς σημείου αναφοράς, πλησίασαν στα τέλη Απριλίου τα 120 δολάρια το βαρέλι, καταγράφοντας υψηλά πολλών ετών. Σύμφωνα με το Reuters, οι τιμές παραμένουν πάνω από 70% υψηλότερες σε σχέση με τις αρχές του έτους, αυξάνοντας τα κέρδη των παραγωγών και των διυλιστηρίων.
Σε αυτό το πλαίσιο, η Γερμανία, η Ισπανία, η Πορτογαλία, η Ιταλία, η Πολωνία και η Αυστρία έχουν ζητήσει από την ΕΕ να εξετάσει την επιβολή ενιαίου φόρου στα υπερκέρδη σε ευρωπαϊκό επίπεδο.
Ο Χούκστρα σημείωσε ότι πολλοί πολίτες και πολιτικοί θεωρούν πως η συγκεκριμένη κατάσταση δεν είναι εύλογη, εκφράζοντας κατανόηση για τη λογική της πρότασης, ανεξάρτητα από την τελική μορφή που μπορεί να λάβει. Ξεκαθάρισε, πάντως, ότι η Κομισιόν θα εξετάσει προσεκτικά τη νομική βάση οποιουδήποτε μέτρου πριν αποφασίσει για τα επόμενα βήματα.
Υπάρχει, άλλωστε, προηγούμενο σε επίπεδο Ευρωπαϊκής Ένωσης. Το 2022, μετά τη ρωσική εισβολή στην Ουκρανία και την εκτίναξη των τιμών της ενέργειας, είχε θεσπιστεί αντίστοιχη εισφορά για τις εταιρείες πετρελαίου, φυσικού αερίου, άνθρακα και διύλισης.
Η εισφορά προέβλεπε ελάχιστο συντελεστή 33% στα πλεονάζοντα κέρδη, τα οποία ορίζονταν ως τα κέρδη που υπερέβαιναν κατά περισσότερο από 20% τον μέσο όρο των προηγούμενων ετών. Σύμφωνα με έκθεση της Ευρωπαϊκής Επιτροπής, το μέτρο απέφερε σχεδόν 29 δισ. ευρώ.
Η εφαρμογή του, ωστόσο, προκάλεσε αντιδράσεις και δικαστικές προσφυγές. Εταιρείες, μεταξύ των οποίων και η ExxonMobil, υποστήριξαν ότι η εισφορά ήταν παράνομη, ενώ οι σχετικές δικαστικές υποθέσεις παραμένουν σε εκκρεμότητα.
«Εξακολουθούμε να έχουμε δικαστικές διαμάχες για την απόφαση που λάβαμε το 2022 να προχωρήσουμε σε κάτι αντίστοιχο», δήλωσε ο Ευρωπαίος επίτροπος, υπογραμμίζοντας ότι οι νομικές εκκρεμότητες θα συνυπολογιστούν κατά την αξιολόγηση της νέας πρότασης.
Σε εθνικό επίπεδο, ορισμένα κράτη-μέλη έχουν ήδη επιβάλει φόρους στα έκτακτα κέρδη. Η Πορτογαλία, για παράδειγμα, επέβαλε φόρο 33% στα έκτακτα κέρδη που θα αποκομίσουν το 2026 οι εταιρείες πετρελαίου και διύλισης.
Το επόμενο διάστημα θα αξιολογηθούν οι επιπτώσεις μιας ενδεχόμενης πανευρωπαϊκής εισφοράς, καθώς και οι νομικές και οικονομικές προϋποθέσεις για την εφαρμογή της. Στόχος των υποστηρικτών της είναι να εξασφαλιστούν πόροι για την ανακούφιση νοικοκυριών και επιχειρήσεων από το αυξημένο ενεργειακό κόστος, την ώρα που οι γεωπολιτικές εξελίξεις συνεχίζουν να προκαλούν έντονες αναταράξεις στις διεθνείς αγορές.
