Το ερώτημα της διαδοχής του Βλαντίμιρ Πούτιν έχει αρχίσει να αποκτά ολοένα μεγαλύτερο βάρος στη Ρωσία, έστω κι αν συζητείται κυρίως χαμηλόφωνα. Ο ρώσος πρόεδρος έγινε την Τετάρτη 74 χρόνων και, όσο κι αν φροντίζει εμμονικά τη φυσική του κατάσταση, η ηλικία του δεν μπορεί πλέον να αγνοείται.
Εναν χρόνο μικρότερος από τον Λεονίντ Μπρέζνιεφ όταν έφυγε από τη ζωή, ο Πούτιν παραπέμπει αναπόφευκτα τους ρώσους πολίτες στους γηραιούς ηγέτες της σοβιετικής περιόδου. Την ίδια στιγμή, οι εκλογές-παρωδία της 18ης-20ής Σεπτεμβρίου επιβεβαίωσαν, αν υπήρχε ακόμη οποιαδήποτε αμφιβολία, ότι ο επόμενος ένοικος του Κρεμλίνου δεν πρόκειται να αναδειχθεί μέσα από κάποια εκλογική αναμέτρηση.
«Σκέφτομαι διαρκώς ποιος θα είναι ο διάδοχός μου»: ήταν Μάιος του 2025 όταν ο Βλαντίμιρ Πούτιν μίλησε ανοιχτά στην τηλεόραση για ένα ζήτημα που η Ρωσία αποφεύγει να συζητά δημόσια. Ο ίδιος, ωστόσο, δεν έχει δώσει ποτέ την παραμικρή ένδειξη για το ποιος θα μπορούσε να πάρει τη θέση του. Πιθανότατα – σχολιάζει η ιταλική «La Repubblica» – επειδή ούτε ο ίδιος ξέρει.
Δεν είναι τυχαίο ότι στην ίδια τηλεοπτική συνέντευξη έσπευσε να διευκρινίσει πως σκέφτεται «μια ομάδα ανθρώπων» και όχι κάποιο συγκεκριμένο πρόσωπο. Ορισμένοι αναλυτές εκτιμούν πως η πιθανότερη λύση για τη διαδοχή θα ήταν μια επιτροπή ισχυρών παραγόντων, η οποία θα αναλάμβανε να διασφαλίσει τη συνέχεια του πουτινισμού και να αποτρέψει μια αιματηρή σύγκρουση μεταξύ επίδοξων διαδόχων.
Ένα τέτοιο μοντέλο θα θύμιζε τη λύση που διαμορφώθηκε μετά τον θάνατο του Στάλιν – ο Πούτιν κοντεύει να ξεπεράσει το ρεκόρ παραμονής του στην εξουσία – με ένα είδος συμφωνίας «κατανομής της εξουσίας» ανάμεσα στον Μαλένκοφ στην κυβέρνηση, τον Μολότοφ στην εξωτερική πολιτική, τον Χρουστσόφ στο κόμμα και τον Μπέρια στις υπηρεσίες ασφαλείας.
Η συμφωνία εκείνη διήρκεσε λιγότερο από δύο χρόνια. Ο Μπέρια εξουδετερώθηκε αμέσως, καθώς ήταν ο μόνος που μπορούσε να εκβιάσει ή να εξοντώσει φυσικά όλους τους υπόλοιπους. Εξασφάλισε, όμως, ειρηνική μετάβαση για το καθεστώς και τη φυσική επιβίωση μιας ηγετικής ομάδας που επί δεκαετίες είχε συμμετάσχει σε κάθε θηριωδία του σταλινισμού.
Το ζητούμενο σήμερα είναι ποιοι θα μπορούσαν να αποτελέσουν τους ισχυρούς παράγοντες στους οποίους θα εμπιστευθεί ο πουτινισμός την επιβίωσή του, όταν ο Πούτιν αποχωρήσει από το προσκήνιο είτε λόγω ηλικίας είτε επειδή θα εξαναγκαστεί να αποχωρήσει από έναν πόλεμο που δεν μπορεί να τερματίσει και ο οποίος βυθίζει τη Ρωσία στη σοβαρότερη κρίση των τελευταίων είκοσι ετών.
Σύμφωνα με τη «Repubblica», οι ομάδες που θα μπορούσαν να συμμετάσχουν στη «συμφωνία διαδοχής» μπορούν να χωριστούν σε τρεις. Η πρώτη αφορά την πολιτικοδιοικητική ηγεσία του καθεστώτος. Η δεύτερη αποτελείται από τους «σιλοβίκι», τα στελέχη των κρατικών μηχανισμών ισχύος και καταστολής που ελέγχουν τις υπηρεσίες ασφαλείας. Η τρίτη περιλαμβάνει νεότερα στελέχη, γιους ή εγγονούς των πρώτων συντρόφων του Πούτιν, οι οποίοι τα τελευταία χρόνια τοποθετήθηκαν στην ηγεσία υπουργείων ή ισχυρών οικονομικών ομίλων.
Στην πρώτη κατηγορία ξεχωρίζει ο 64χρονος Σεργκέι Κιριένκο, πρώτος αναπληρωτής επικεφαλής της Προεδρικής Διοίκησης. Ξεκίνησε ως φιλελεύθερος μεταρρυθμιστής και νεαρός πρωθυπουργός επί Γέλτσιν, για να εξελιχθεί σε κορυφαίο διαχειριστή του πουτινισμού.
Ο Κιριένκο ελέγχει πολιτικές υποθέσεις και εκστρατείες παραπληροφόρησης, διατηρεί διασυνδέσεις με φιλοπουτινικά κόμματα στην Ευρώπη και έχει αναλάβει την πολιτική διαχείριση των κατεχόμενων ουκρανικών περιοχών. Αδύναμο σημείο του θεωρείται η εχθρότητα των μυστικών υπηρεσιών, οι οποίες έχουν επανειλημμένα επιχειρήσει να του βάλουν τρικλοποδιές.
Στο στρατόπεδο των «σιλοβίκι», ο Ιγκόρ Κρασνόφ θα μπορούσε να λειτουργήσει ως συνδετικός κρίκος ανάμεσα στην παλαιότερη και τη νεότερη γενιά. Μόλις 50 ετών και επικεφαλής του Ανωτάτου Δικαστηρίου από τον Σεπτέμβριο του 2025, θεωρείται ο νομικός εγκέφαλος της πουτινικής καταστολής.
Πρώην ανακριτής με ειδίκευση στις υποθέσεις διαφθοράς και οργανωμένου εγκλήματος, ο Κρασνόφ κέρδισε την εκτίμηση του Πούτιν για τον τρόπο με τον οποίο χειρίστηκε –οδηγώντας τες ουσιαστικά σε αρχειοθέτηση– τις έρευνες για τη δολοφονία, αρχικά της Αννα Πολιτκόφσκαγια και στη συνέχεια του Μπόρις Νεμτσόφ. Σε αυτόν ανέθεσε ο Πούτιν τον σχεδιασμό του νομικού πλαισίου περί «ξένων πρακτόρων», καθώς και τους περιορισμούς στο Διαδίκτυο.
Ένα ακόμη ισχυρό όνομα των «σιλοβίκι» είναι ο 54χρονος Αλεξέι Ντιούμιν, ο οποίος εδώ και χρόνια βρίσκεται σε κάθε λίστα πιθανών διαδόχων του Πούτιν, με την ταμπέλα του «πρώην σωματοφύλακα του Πούτιν». Στην πραγματικότητα, το βιογραφικό του είναι πολύ ευρύτερο: έχει διατελέσει στέλεχος της ομοσπονδιακής υπηρεσίας που προστατεύει την ηγεσία της Ρωσίας, υπηρέτησε στο GRU και στις ειδικές δυνάμεις, πρωταγωνίστησε στην προσάρτηση της Κριμαίας και στον πόλεμο κατά της Ουκρανίας, ενώ σήμερα είναι γραμματέας του Συμβουλίου της Επικρατείας.
Ο Ντιούμιν συνδυάζει επιχειρησιακή δράση, θητεία στις μυστικές υπηρεσίες και διοικητική εμπειρία. Το ισχυρότερο ατού του, ωστόσο, παραμένει ο προσωπικός δεσμός του με τον Πούτιν.
Στην τρίτη κατηγορία, αυτή των «γόνων», το ενδιαφέρον στρέφεται πρωτίστως στον 48χρονο Μπόρις Κοβάλτσουκ. Είναι γιος του Γιούρι Κοβάλτσουκ, βασικού μετόχου της Bank Rossiya, ο οποίος ελέγχει τον μεγαλύτερο ρωσικό όμιλο μέσων ενημέρωσης και θεωρείται διαχρονικά ο βασικός ιδεολογικός σύμβουλος του Πούτιν.
Ο υιός Μπόρις είναι από το 2024 πρόεδρος του Ελεγκτικού Συνεδρίου. Ο ρόλος του, όμως, δεν περιορίζεται στη θεσμική του θέση: καλείται να διασφαλίσει τη συνέχεια των Κοβάλτσουκ – μιας οικογένειας ολιγαρχών που έχει προσφέρει στον Πούτιν τη μεγαλύτερη οικονομική και επικοινωνιακή στήριξη – και στη μετά-τον-Πούτιν εποχή.
Η δεύτερη θέση στην ομάδα των «γόνων» ανήκει στη μοναδική γυναίκα της λίστας, την Αννα Τσιβιλιόβα. Ανιψιά του Πούτιν και υφυπουργός Αμυνας αρμόδια για τους βετεράνους και τις οικογένειες των πεσόντων, αποτελεί κρίσιμο κρίκο του καθεστώτος.
Πρώην ψυχίατρος, απέκτησε περιουσία ως επικεφαλής του μεταλλευτικού ομίλου Kolmar και στη συνέχεια δημιούργησε το ίδρυμα «Υπερασπιστές της Πατρίδας». Πλέον ελέγχει ένα κρίσιμο δίκτυο κοινωνικής στήριξης στρατιωτικών και βετεράνων του πολέμου στην Ουκρανία, ενώ ο σύζυγός της Σεργκέι Τσιβιλιόφ είναι υπουργός Ενέργειας. Με αυτόν τον τρόπο, η οικογένεια Πούτιν αποκτά θέση και στην επόμενη ημέρα της Ρωσίας.
