Η εικόνα του Μητροπολίτη Θεσσαλονίκης να τραγουδά μαζί με άλλους κληρικούς το γνωστό μικρασιάτικο τραγούδι «Στο ’πα και στο ξαναλέω», όπως καταγράφηκε σε βίντεο που κυκλοφόρησε στα social media, άνοιξε εκ νέου τη συζήτηση για την παρουσία των ιερέων στο διαδίκτυο.
Το ζήτημα απασχόλησε την Ιερά Σύνοδο της Εκκλησίας της Ελλάδος, η οποία αφιέρωσε ειδική εισήγηση στην «αυξανόμενη παρουσία των Κληρικών στο διαδίκτυο» και στους κανόνες που θα πρέπει να διέπουν τη δημόσια ψηφιακή τους παρουσία.
Στην εισήγηση επισημαίνεται ότι το διαδίκτυο αποτελεί πλέον «αντικειμενική πραγματικότητα» στη ζωή της κοινωνίας. Η δραστηριότητα των κληρικών στα μέσα κοινωνικής δικτύωσης μπορεί να λειτουργήσει θετικά, δημιουργεί όμως παράλληλα προβληματισμούς και εγκυμονεί κινδύνους όταν δεν υπάρχει μέτρο.
Το θέμα σχολίασε στην ΕΡΤ ο καθηγητής Θεολογίας του ΕΚΠΑ, Ιωάννης Παναγιωτόπουλος. Όπως ανέφερε, οι κληρικοί, όπως κάθε δημόσιο πρόσωπο, εκφράζουν έναν δημόσιο λόγο, ο οποίος θα πρέπει να εντάσσεται στη λειτουργία και τη δομή της Εκκλησίας.
Αναφερόμενος στο βίντεο με τον Μητροπολίτη Θεσσαλονίκης, ο καθηγητής μίλησε για μια ιδιωτική στιγμή ενός ανθρώπου που διαθέτει ταυτόχρονα ειδικό ρόλο και θεσμική θέση. «Μια ιδιωτική στιγμή που μπορεί να μην την καταλάβουν όλοι με τον ίδιο τρόπο», όπως χαρακτηριστικά σημείωσε.
Ο Ιωάννης Παναγιωτόπουλος υπογράμμισε ότι η πραγματικότητα έχει αλλάξει και πως η Εκκλησία βρίσκεται πλέον σε έναν ανοιχτό διάλογο με τη σύγχρονη κοινωνία. Τα social media, όπως εξήγησε, μπορούν να αποτελέσουν γέφυρα επικοινωνίας με τη νεολαία, υπό την προϋπόθεση ότι διατηρείται το μέτρο και η ψηφιακή επαφή δεν υποκαθιστά το ανθρώπινο βίωμα.
Για την Εκκλησία, το ζητούμενο είναι η διαδικτυακή επικοινωνία να λειτουργεί ως αφετηρία για την πραγματική συνάντηση, τη συμμετοχή στην Ενορία, τη λατρευτική ζωή και την κοινωνία των προσώπων.
Η Ιερά Σύνοδος αναγνωρίζει πως τα σύγχρονα ψηφιακά μέσα μπορούν να αξιοποιηθούν από τους κληρικούς στο πλαίσιο της αποστολής τους και να αποτελέσουν τρόπο επικοινωνίας με την κοινωνία, ιδιαίτερα με τους νέους.
Την ίδια ώρα, όμως, υπογραμμίζει την ανάγκη ύπαρξης ενός σαφούς πλαισίου ποιμαντικών αρχών, καθώς η υπερβολική χρήση των μέσων κοινωνικής δικτύωσης μπορεί να οδηγήσει σε στρεβλώσεις.
«Ούτε η άκριτη αποδοχή του, αλλά ούτε και μια φοβική αντιμετώπιση, που θα οδηγούσε σε γενική απαγόρευση των μέσων κοινωνικής δικτύωσης, είναι σωστή. Χρειάζεται κι εδώ, εκτός από την επαγρύπνηση και η αρετή των αρετών: Η διάκριση!»
Στην εισήγηση σημειώνεται ακόμη ότι η παρουσία των κληρικών στο διαδίκτυο δεν αποτελεί πρόσκαιρο φαινόμενο, αλλά αναμένεται να ενισχυθεί περαιτέρω. Το βασικό ερώτημα που τίθεται είναι: «Πώς μπορεί η Εκκλησία να βρίσκεται εκεί όπου βρίσκεται ο άνθρωπος, χωρίς να χάνει τον τρόπο με τον οποίο υπάρχει η ίδια ως Εκκλησία;».
Με βάση αυτή τη διαπίστωση, η Ιερά Σύνοδος θέτει δέκα βασικές αρχές για τη χρήση του διαδικτύου και των social media από τους κληρικούς:
- Ο κληρικός παραμένει κληρικός και στο διαδίκτυο.
- Δεν αποτελεί αυτόνομη εκκλησιαστική αυθεντία. Η δημόσια παρουσία του οφείλει να εκφράζει τη σχέση του με τον Επίσκοπο, την τοπική Εκκλησία ή την Ιερά Σύνοδο.
- Δεν χρειάζεται δημόσια τοποθέτηση για κάθε θέμα και κάθε γεγονός. Ο κληρικός οφείλει να λειτουργεί με αυτοσυγκράτηση.
- Καμία πληροφορία δεν πρέπει να αναπαράγεται χωρίς προηγούμενο έλεγχο, ιδιαίτερα όταν αφορά πρόσωπα ή σοβαρά κοινωνικά και εκκλησιαστικά ζητήματα.
- Καμία δημόσια αντιπαράθεση δεν δικαιολογεί ύβρεις, χλεύη, διαπόμπευση ή προσωπική απαξίωση.
- Οι εμπιστευτικές ποιμαντικές σχέσεις δεν αποτελούν υλικό δημοσιότητας.
- Απαιτείται ιδιαίτερη προσοχή στις προσωπικές ψηφιακές επικοινωνίες.
- Η ψηφιακή δράση δεν πρέπει να οικοδομεί προσωπικό «brand» ή «φίρμα-είδωλο» κληρικού, αλλά να παραπέμπει στον Χριστό και στην Εκκλησία.
- Η διαδικτυακή επικοινωνία πρέπει, όπου είναι δυνατόν, να οδηγεί στην πραγματική συνάντηση, στην Ενορία, στη λατρευτική ζωή και στην κοινωνία των προσώπων.
- Απαιτείται βασική κατάρτιση των κληρικών για την ψηφιακή επικοινωνία, ώστε να γνωρίζουν τη λειτουργία των ψηφιακών πλατφορμών, τους μηχανισμούς εθισμού και πόλωσης, αλλά και τα νέα προβλήματα που δημιουργεί η Τεχνητή Νοημοσύνη.
