Τα χρηματιστήρια δεν φαίνεται να συμμερίζονται την ανησυχία που αποτυπώνεται στις αγορές ομολόγων, όμως το ρίσκο παραμένει υψηλό. Οι δείκτες τιμών προς κέρδη ορισμένων αμερικανικών εταιρειών τεχνολογίας έχουν φτάσει σε εξαιρετικά υψηλά επίπεδα, την ώρα που οι ανάγκες τους για χρηματοδότηση είναι τεράστιες, κυρίως λόγω του ανταγωνισμού ΗΠΑ – Κίνας στον τομέα της τεχνητής νοημοσύνης.
Η πιθανότητα μιας βραχυπρόθεσμης διόρθωσης στις τιμές των μετοχών αυτών των εταιρειών δεν είναι αμελητέα. Ωστόσο, δεν θεωρώ ότι μια τέτοια εξέλιξη θα είχε ανησυχητικά μεγάλες οικονομικές επιπτώσεις εκτός ΗΠΑ.
Η σημερινή συγκυρία χαρακτηρίζεται από τη φθίνουσα πορεία των ΗΠΑ ως παγκόσμιας οικονομικής υπερδύναμης και την ανάδειξη της Κίνας ως ανερχόμενης υπερδύναμης, με τον μεταξύ τους ανταγωνισμό να εντείνεται. Παράλληλα, η γεωπολιτική αβεβαιότητα είναι ιδιαίτερα αυξημένη, καθώς δεν υπάρχει ορατότητα ως προς το τέλος του πολέμου μεταξύ ΗΠΑ και Ιράν, ενώ ο πόλεμος Ρωσίας – Ουκρανίας συνεχίζεται για περισσότερο από 4½ χρόνια, με τον κίνδυνο επέκτασής του να παραμένει.
Σε αντίθεση με την περίοδο 2007-2009, η παγκόσμια οικονομία επηρεάζεται σήμερα πολύ περισσότερο από τις γεωπολιτικές εξελίξεις. Τότε οι ΗΠΑ ήταν ο αδιαμφισβήτητος παγκόσμιος οικονομικός ηγέτης, ενώ η Ρωσία δεν είχε ακόμη εκδηλώσει τόσο έντονα την επιθυμία της να ανακτήσει την παλιά δόξα της Σοβιετικής Ενωσης.
Ο πόλεμος στον Κόλπο επηρεάζει τον τομέα της ενέργειας, προκαλώντας πληθωριστικές πιέσεις και επιβράδυνση της παγκόσμιας ανάπτυξης. Ως αποτέλεσμα, αναμένεται άνοδος των μακροπρόθεσμων επιτοκίων, αλλά και πιο περιοριστική νομισματική πολιτική τα επόμενα περίπου δύο χρόνια, μέσω αύξησης και των βραχυπρόθεσμων επιτοκίων.
Τα υψηλότερα επιτόκια αναμένεται να περιορίσουν τις επενδύσεις, την κατανάλωση και τη στεγαστική πίστη. Παράλληλα, επαναφέρουν στο προσκήνιο το υψηλό δημόσιο χρέος σε πολλές οικονομίες του πλανήτη, ένα πρόβλημα που δεν είχε την ίδια βαρύτητα την περίοδο της παγκόσμιας οικονομικής κρίσης.
Πέρα από τους γεωπολιτικούς κινδύνους, οι μεγαλύτερες απειλές σήμερα προέρχονται κυρίως από την άναρχη επέκταση της τεχνητής νοημοσύνης, χωρίς να υπάρχει διεθνές κανονιστικό πλαίσιο. Ορισμένοι κίνδυνοι, όπως εκείνοι που αφορούν την κυβερνοασφάλεια, είναι ήδη εμφανείς. Πολλοί άλλοι, όμως, δεν έχουν ακόμη εκδηλωθεί και η αγορά δεν τους έχει τιμολογήσει.
Σήμερα, οι νομισματικές εποπτικές Αρχές έχουν το πάνω χέρι. Εχουν επιβάλει αυστηρούς κανόνες κεφαλαιακής επάρκειας και ρευστότητας στις τράπεζες, ιδιαίτερα στην Ευρώπη, παρακολουθούν στενά τις εξελίξεις και τη σταθερότητα του χρηματοοικονομικού συστήματος και πραγματοποιούν τακτικά ασκήσεις προσομοίωσης ακραίων καταστάσεων (stress tests).
Υπάρχει βέβαια κάποιος κίνδυνος από το σκιώδες τραπεζικό σύστημα, καθώς το μέγεθός του αυξήθηκε σημαντικά τα τελευταία χρόνια. Κατά την άποψή μου, όμως, παραμένει προς το παρόν ελέγξιμος.
Είναι φυσιολογικό, σε περιόδους αυξημένων αποτιμήσεων όπως η σημερινή, να σκεφτόμαστε τα χειρότερα και να συγκρίνουμε το παρόν με την κρίση του 2007-2009. Εκείνη η κρίση, όμως, είχε πολύ βαθύτερες ρίζες. Ξεκίνησε από μια πολυετή φούσκα στην αγορά ακινήτων σε πολλές χώρες της Ευρώπης και στις ΗΠΑ και συνεχίστηκε με αχαλίνωτο δανεισμό μέσω τιτλοποιήσεων, οι οποίες όχι μόνο διευκόλυναν την πιστωτική επέκταση, αλλά έκρυβαν ταυτόχρονα τον πιστωτικό κίνδυνο από τους επενδυτές, τους αξιολογικούς οίκους, ακόμη και τις εποπτικές νομισματικές Αρχές.
Ηταν μια κρίση που ξάφνιασε και προήλθε από τον χρηματοοικονομικό τομέα. Η σημερινή κατάσταση παρουσιάζει διαφορετικά χαρακτηριστικά, χωρίς αυτό να σημαίνει ότι απουσιάζουν οι κίνδυνοι ή ότι οι αγορές δεν χρειάζονται προσεκτική παρακολούθηση.
