Το χρήμα αλλάζει μορφή και μαζί του αλλάζουν οι γνώσεις που χρειάζονται όσοι εργάζονται γύρω από τις αγορές, τις επενδύσεις και τις χρηματοοικονομικές υπηρεσίες. Αυτό αποτυπώνεται με χαρακτηριστικό τρόπο στην αίθουσα της Πεσμαζόγλου 1, λίγα μέτρα από τη Σταδίου, όπου για περισσότερα από 130 χρόνια γράφεται οικονομική ιστορία.
Στο ίδιο κτίριο όπου στεγάστηκε από τον Νοέμβριο του 1891 έως τον Νοέμβριο του 1934 το Χρηματιστήριο Αξιών Αθηνών, όταν μεταφέρθηκε στη Σοφοκλέους, σήμερα ακούγονται όροι όπως FinTech, blockchain, κρυπτονομίσματα, τεχνητή νοημοσύνη, machine learning και big data. Αυτή τη φορά, όμως, δεν πρόκειται για συναλλαγές μετοχών, αλλά για το πρώτο μάθημα του Μεταπτυχιακού Προγράμματος στη Χρηματοοικονομική Τεχνολογία του ΕΚΠΑ.
Η εικόνα της αίθουσας ήταν ενδεικτική της νέας εποχής. Στα θρανία κάθονταν απόφοιτοι Μαθηματικών, Διοίκησης Επιχειρήσεων, Οικονομικών Επιστημών, Λογιστικής, Οικονομετρίας, Εφαρμοσμένων Μαθηματικών και Νομικής, μεταξύ άλλων. Δίπλα σε φοιτητές 25 και 30 ετών βρίσκονταν επαγγελματίες 35, 40, ακόμη και 45 ή 50 ετών, οι οποίοι επέλεξαν να επιστρέψουν στα θρανία.
Η διαφορετική σύνθεση των φοιτητών δεν είναι τυχαία. Η αγορά εργασίας μετασχηματίζεται και οι τράπεζες, οι ασφαλιστικές εταιρείες, οι επενδυτικές επιχειρήσεις, οι τεχνολογικές εταιρείες, αλλά και οι εποπτικές αρχές, αξιοποιούν πλέον εργαλεία που μέχρι πριν από λίγα χρόνια παρέμεναν κυρίως στα εργαστήρια πληροφορικής ή στις νεοφυείς επιχειρήσεις.
Η τεχνητή νοημοσύνη, τα big data, το blockchain και η κανονιστική συμμόρφωση αποτελούν πλέον κομμάτι της καθημερινής λειτουργίας της χρηματοοικονομικής αγοράς. Ένας αναλυτής καλείται να επεξεργαστεί τεράστιους όγκους δεδομένων, ενώ τα χρηματοπιστωτικά ιδρύματα χρησιμοποιούν αλγορίθμους για την αξιολόγηση του πιστωτικού κινδύνου και τον εντοπισμό απάτης.
Χρηματοοικονομική Τεχνολογία ή FinTech είναι, με απλά λόγια, η συνάντηση της χρηματοοικονομικής με την τεχνολογία. Βρίσκεται πίσω από υπηρεσίες που χρησιμοποιούνται ήδη καθημερινά, όπως οι ψηφιακές πληρωμές και το mobile banking, αλλά και πίσω από πιο σύνθετες εφαρμογές, από τις ηλεκτρονικές πλατφόρμες επενδύσεων και χρηματοδότησης έως τα αυτοματοποιημένα επενδυτικά εργαλεία, το blockchain και τα crypto-assets.
Για τις επιχειρήσεις, η εξέλιξη αυτή δεν σημαίνει μόνο νέους τρόπους πραγματοποίησης συναλλαγών ή νέα επιχειρηματικά μοντέλα. Επηρεάζει τη διαχείριση κινδύνου, τη συμμόρφωση, την οργάνωση της λειτουργίας τους, τη λήψη αποφάσεων και τον τρόπο αξιοποίησης των δεδομένων.
Η μηχανική μάθηση χρησιμοποιείται στην ανάλυση και την πρόβλεψη των αγορών, καθώς και στη διαχείριση χαρτοφυλακίων, ενώ η κυβερνοασφάλεια έχει εξελιχθεί σε κρίσιμο ζήτημα για ολόκληρο το χρηματοπιστωτικό σύστημα. Παράλληλα, η γνώση εργαλείων προγραμματισμού και ανάλυσης δεδομένων, όπως Python, R και Matlab, γίνεται ολοένα πιο χρήσιμη σε ένα ευρύ φάσμα ειδικοτήτων.
Από τη μία πλευρά βρίσκονται οι αγορές χρήματος και κεφαλαίου, η αποτίμηση επενδύσεων, η θεωρία χαρτοφυλακίου και η διαχείριση κινδύνου. Από την άλλη, η μηχανική μάθηση, η ανάλυση μεγάλων δεδομένων, η κυβερνοασφάλεια, το blockchain, τα κρυπτονομίσματα και οι αλγοριθμικές συναλλαγές. Το ζητούμενο είναι η συνύπαρξη αυτών των δύο κόσμων.
Για τους εργαζομένους και τα στελέχη, αυτό σημαίνει ότι η γνώση των παραδοσιακών χρηματοοικονομικών δεν αρκεί πάντοτε. Χρειάζεται παράλληλα κατανόηση των ψηφιακών υποδομών και του τρόπου με τον οποίο η τεχνολογία μεταβάλλει τη λειτουργία των αγορών.
Ο οικονομολόγος καλείται να κατανοήσει περισσότερο την τεχνολογία, ο μαθηματικός τη λειτουργία των χρηματοοικονομικών αγορών, ο άνθρωπος της διοίκησης τα δεδομένα και ο νομικός το νέο περιβάλλον ρύθμισης και συμμόρφωσης. Στόχος δεν είναι να μετατραπεί ένας οικονομολόγος σε προγραμματιστή ή ένας άνθρωπος της τεχνολογίας σε οικονομολόγο, αλλά να δημιουργηθούν στελέχη που μπορούν να λειτουργούν ως σύνδεσμος ανάμεσα στη χρηματοοικονομική και την πληροφορική.
Ιδιαίτερη σημασία αποκτά και το RegTech, δηλαδή η αξιοποίηση της τεχνολογίας στον τομέα της κανονιστικής συμμόρφωσης. Όσο οι συναλλαγές και τα χρηματοοικονομικά προϊόντα γίνονται περισσότερο ψηφιακά, τόσο αυξάνεται η ανάγκη για επαγγελματίες που κατανοούν ταυτόχρονα το κανονιστικό πλαίσιο και τα τεχνολογικά συστήματα.
Οι επαγγελματικές διαδρομές που συνδέονται με το FinTech δεν περιορίζονται στις τράπεζες. Η αγορά χρειάζεται χρηματοοικονομικούς αναλυτές με ισχυρή γνώση δεδομένων, στελέχη διαχείρισης κινδύνων με τεχνολογικό υπόβαθρο και επαγγελματίες συμμόρφωσης που κατανοούν τα ψηφιακά συστήματα. Οι ευκαιρίες επεκτείνονται στις ασφαλιστικές και συμβουλευτικές εταιρείες, στις επιχειρήσεις τεχνολογίας, στις επενδυτικές εταιρείες, στους δημόσιους και διεθνείς οργανισμούς, αλλά και στις startups.
Αυτός είναι και ο λόγος για τον οποίο η εκπαίδευση στο FinTech δεν αφορά μόνο όσους ξεκινούν τώρα την επαγγελματική τους πορεία. Απευθύνεται και σε ανθρώπους που βρίσκονται ήδη αρκετά χρόνια στην αγορά και βλέπουν την ειδικότητά τους να μεταβάλλεται. Για έναν εργαζόμενο 30, 40 ή 50 ετών, η φοίτηση τα Παρασκευοσάββατα και τις Κυριακές δεν αποτελεί απλώς προσπάθεια απόκτησης ενός ακόμη τίτλου σπουδών, αλλά επένδυση σε νέες επαγγελματικές δυνατότητες.
Ο Αντιπρύτανης Οικονομικών και Ανάπτυξης του ΕΚΠΑ και καθηγητής Αριστείδης Σάμιτας, μιλώντας στο πρώτο μάθημα της χρονιάς, στάθηκε στη σύνδεση των σπουδών με τις μεταβαλλόμενες ανάγκες της αγοράς εργασίας. Όπως έχει επισημάνει, τα σύγχρονα προγράμματα δεν μπορούν να περιορίζονται σε αποσπασματικές προσθήκες νέων μαθημάτων, αλλά χρειάζονται σύνδεση της γνώσης και των δεξιοτήτων με τις ειδικότητες που ήδη δημιουργούνται.
Η αίθουσα της Πεσμαζόγλου 1 συμπυκνώνει αυτή τη μετάβαση. Εκεί όπου πριν από 135 χρόνια χρηματιστές και επενδυτές διαπραγματεύονταν μετοχές, σήμερα φοιτητές και επαγγελματίες με διαφορετικές αφετηρίες μελετούν αλγορίθμους, δεδομένα, blockchain και ψηφιακά περιουσιακά στοιχεία. Το χρήμα εξακολουθεί να βρίσκεται στο επίκεντρο· αυτό που έχει αλλάξει είναι η τεχνολογία και η γνώση που απαιτείται για να το κατανοήσει κανείς.
