Η Ελλάδα του 2026 δεν θυμίζει την Ελλάδα που οδηγήθηκε στην κρίση το 2009, παρά το γεγονός ότι το ονομαστικό δημόσιο χρέος είναι σήμερα υψηλότερο. Η χώρα διαθέτει ταμειακό απόθεμα, καταγράφει πρωτογενή πλεονάσματα και έχει μεταφέρει το μεγαλύτερο μέρος των υποχρεώσεών της σε επίσημους πιστωτές, με μεγάλες διάρκειες αποπληρωμής και σταθερό κόστος.
Το χρέος ανερχόταν σε 239,9 δισ. ευρώ το 2007 και έφτασε τα 301,1 δισ. το 2009. Το 2025 διαμορφώθηκε στα 362,9 δισ. ευρώ, ωστόσο η σύνθεσή του έχει αλλάξει ριζικά. Το 2010 το 84% βρισκόταν στα χέρια ιδιωτών και μόλις το 16% σε επίσημους πιστωτές. Το 2026 η εικόνα έχει αντιστραφεί, καθώς το 72% ανήκει στον επίσημο τομέα και το 28% στον ιδιωτικό.
Στα τέλη Ιουνίου, το χρέος ήταν 357,6 δισ. ευρώ, ενώ τα διαθέσιμα ανέρχονταν σε 31,1 δισ. ευρώ. Η μέση διάρκειά του φτάνει τα 18,28 χρόνια, το επιτόκιο είναι σταθερό και το ετήσιο κόστος εξυπηρέτησης, μαζί με τους αναβαλλόμενους τόκους του EFSF, διαμορφώνεται στο 1,94%.
Η διαφορά με το 2009 αποτυπώνεται και στο κόστος δανεισμού. Τότε η μέση διάρκεια του νέου δανεισμού είχε υποχωρήσει στα 5,6 χρόνια, ενώ το κόστος, χωρίς να υπολογίζεται ο φθηνός βραχυπρόθεσμος δανεισμός, έφτανε το 5,1%. Το 2026 η νέα χρηματοδότηση έχει μέση διάρκεια 15,7 ετών και κόστος 2,85%.
Η δημοσιονομική εικόνα είναι επίσης διαφορετική. Το 2025 η Ελλάδα κατέγραψε πρωτογενές πλεόνασμα 4,9% του ΑΕΠ, με τους τόκους στο 3,2%. Για το 2026, η Κομισιόν προβλέπει, παρά την ενεργειακή κρίση και τα μέτρα στήριξης, ανάπτυξη 1,8%, πρωτογενές πλεόνασμα άνω του 3,5% και χρέος στο 140,7%. Το ΔΝΤ τοποθετεί το πρωτογενές αποτέλεσμα στο 3,8%, ενώ ο ΟΟΣΑ προβλέπει ανάπτυξη 1,9% και νέα αποκλιμάκωση του χρέους. Σύμφωνα με πληροφορίες, η ελληνική κυβέρνηση εκτιμά ότι η ανάπτυξη θα φτάσει το 2% το 2026 και θα κινηθεί ελαφρώς υψηλότερα το 2027.
Η μεταβολή αυτή έχει επηρεάσει και τις εκτιμήσεις των διεθνών οργανισμών. Το «σκληρό» ΔΝΤ επαινεί την ισχυρή δημοσιονομική επίδοση και την πάταξη της φοροδιαφυγής, ενώ ο ΟΟΣΑ χαρακτηρίζει ανθεκτική την ελληνική οικονομία. Η Κομισιόν επισημαίνει, πάντως, ότι η χώρα απέχει ακόμη σημαντικά από τα προ κρίσης επίπεδα.
EUROKINISSI
Η κατάσταση ήταν εντελώς διαφορετική πριν από την κατάρρευση. Το 2007 το χρέος αντιστοιχούσε στο 104,6% του ΑΕΠ και το 2009 στο 128,5%, ενώ το 2025 διαμορφώθηκε στο 146,1%. Πίσω από την εικόνα ευημερίας, το κράτος δανειζόταν για να καλύπτει τα αυξανόμενα ελλείμματα, η οικονομία κατανάλωνε περισσότερα από όσα παρήγαγε και τα επίσημα στοιχεία δεν αποτύπωναν το πραγματικό μέγεθος του προβλήματος.
Το έλλειμμα της Γενικής Κυβέρνησης ήταν 6,8% του ΑΕΠ το 2007 και 10,3% το 2008, πριν εκτιναχθεί στο 15,4% το 2009. Την ίδια περίοδο, το πρωτογενές έλλειμμα διευρύνθηκε από 2,2% σε 5,4% και τελικά σε 10,3% του ΑΕΠ.
Τα δημόσια έσοδα μειώθηκαν από το 41% του ΑΕΠ το 2007 στο 39,4% το 2009, ενώ οι δαπάνες αυξήθηκαν από 47,8% σε 54,8%. Η ανάπτυξη, που έφτανε το 3,5% το 2007, μηδενίστηκε το 2008 και μετατράπηκε σε ύφεση 4,1% το 2009. Το έλλειμμα τρεχουσών συναλλαγών είχε ανέλθει στο 14,6% του ΑΕΠ το 2008 και περιορίστηκε στο 11,2% το 2009, κυρίως επειδή η ύφεση συμπίεσε τις εισαγωγές.
Το καθοριστικό πλήγμα ήρθε όταν κατέρρευσε η αξιοπιστία της χώρας. Τον Ιούνιο του 2007 η Ευρωπαϊκή Ενωση έκλεισε τη διαδικασία υπερβολικού ελλείμματος, καθώς τα διαθέσιμα στοιχεία εμφάνιζαν το έλλειμμα κάτω από 3%. Σήμερα είναι γνωστό ότι ανερχόταν στο 6,8%. Για το 2009, ο αρχικός στόχος του 2% αναθεωρήθηκε σε 3,7% και τελικά εκτοξεύθηκε στο 15,4%, ενώ η Eurostat είχε διατυπώσει πέντε φορές επιφυλάξεις για τα ελληνικά στοιχεία την περίοδο 2005-2009.
Όταν έφτασε η τρόικα, το ΔΝΤ περιέγραφε μια οικονομία που «παραπαίει» υπό το βάρος του χρέους και είχε χάσει την πρόσβαση στις αγορές. Το πρώτο πρόγραμμα, ύψους 110 δισ. ευρώ, αποτέλεσε προσπάθεια διάσωσης της δημοσιονομικής ισορροπίας, της ανταγωνιστικότητας και της εμπιστοσύνης.
Η Ελλάδα, επομένως, δεν βρίσκεται κοντά στο 2009, αλλά ούτε είναι άτρωτη. Η προστασία της στηρίζεται στην ανάπτυξη, στους επίσημους πιστωτές και στη διατήρηση των πλεονασμάτων. Αν το ενεργειακό σοκ παραταθεί, το ακριβό χρήμα περιορίσει τις επενδύσεις και οι ευρωπαϊκοί πόροι εξαντληθούν, το υψηλό χρέος θα πάψει να είναι «παρκαρισμένο» με ασφάλεια και θα επανέλθει ως απειλή για την οικονομία.
