Σε αδιέξοδο παραμένουν εκατοντάδες χιλιάδες ελεύθεροι επαγγελματίες, αυτοαπασχολούμενοι και αγρότες που έχουν συμπληρώσει το απαιτούμενο ηλικιακό όριο και τον αναγκαίο χρόνο ασφάλισης, αλλά δεν μπορούν να συνταξιοδοτηθούν λόγω των χρεών τους προς τον ΕΦΚΑ.
Οι συσσωρευμένες οφειλές λειτουργούν ως ανυπέρβλητο εμπόδιο για την έξοδό τους στη σύνταξη, αφήνοντας σε ορισμένες περιπτώσεις ανθρώπους μεγάλης ηλικίας χωρίς σταθερό εισόδημα. Εκτιμάται ότι έως και 300.000 ασφαλισμένοι βρίσκονται εγκλωβισμένοι εξαιτίας των χρεών τους.
Την ίδια ώρα, τα επίσημα στοιχεία του ΚΕΑΟ/ΕΦΚΑ προκαλούν έντονη ανησυχία. Οι οφειλές αυξήθηκαν το β’ τρίμηνο του 2026 στα 52.426.469.266 ευρώ, από 51.786.380.783 ευρώ που ήταν το α’ τρίμηνο του ίδιου έτους. Πρόκειται για ποσό που αντιστοιχεί σχεδόν στο 1/4 του ελληνικού ΑΕΠ.
Μέσα σε αυτό το περιβάλλον, ο εξωδικαστικός μηχανισμός κερδίζει συνεχώς έδαφος έναντι της ρύθμισης των 72 δόσεων. Μέχρι σήμερα έχουν υποβληθεί περισσότερες από 97.000 αιτήσεις, εκ των οποίων 60.000 ρυθμίσεις παραμένουν ενεργές, ενώ άλλες 3.600 έχουν ολοκληρωθεί.
Αντίθετα, περιορισμένο είναι το ενδιαφέρον για τη ρύθμιση των 72 δόσεων που αφορά οφειλές προς τον ΕΦΚΑ. Στους δύο μήνες από την έναρξη της διαδικασίας έχουν κατατεθεί μόλις 11.000 αιτήσεις, ενώ σημαντικός αριθμός έχει απορριφθεί.
Εξωδικαστικός μηχανισμός
Η δυνατότητα ένταξης στον εξωδικαστικό μηχανισμό και οφειλών άνω των 5.000 ευρώ έχει ενισχύσει το ενδιαφέρον των οφειλετών. Η αποπληρωμή μπορεί να φτάσει έως και τις 240 δόσεις, δηλαδή σε βάθος 20 ετών, μειώνοντας σημαντικά τη μηνιαία επιβάρυνση.
Η διάρκεια της ρύθμισης υπολογίζεται μέσω ειδικού αλγόριθμου, ο οποίος λαμβάνει υπόψη την οικονομική κατάσταση του οφειλέτη. Παράλληλα, υπάρχει δυνατότητα «κουρέματος» της οφειλής, δηλαδή διαγραφής μέρους του χρέους και των προσαυξήσεων.
Ένα ακόμη πλεονέκτημα είναι ότι μπορούν να ρυθμιστούν ταυτόχρονα χρέη προς τον ΕΦΚΑ και την εφορία, με μία μόνο αίτηση στην πλατφόρμα του Gov.gr.
Ωστόσο, η διαδικασία έχει και μειονεκτήματα. Ο οφειλέτης καλείται να άρει το απόρρητό του, ώστε να ελεγχθούν όλα τα εισοδήματα, οι καταθέσεις και τα ακίνητα που διαθέτει στην Ελλάδα και στο εξωτερικό. Επιπλέον, μέχρι την τελική υπογραφή της σύμβασης μπορεί να μεσολαβήσουν αρκετοί μήνες.
Ο εξωδικαστικός μηχανισμός θεωρείται καταλληλότερος για μεγάλα χρέη, τα οποία είναι αδύνατον να αποπληρωθούν σε έξι χρόνια ή 72 μήνες, ιδίως όταν έχουν δημιουργηθεί μετά το 2024 και η οικονομική κατάσταση του οφειλέτη δικαιολογεί «κούρεμα».
Αντίθετα, ειδικοί συνιστούν την επιλογή των 72 δόσεων όταν τα χρέη είναι μικρά, έχουν δημιουργηθεί πριν από το 2024 ή υπάρχουν περιουσιακά στοιχεία και αποταμιεύσεις που δεν θα επέτρεπαν το «κούρεμα» μέσω του εξωδικαστικού.
Ρύθμιση 72 δόσεων
Η προθεσμία για την ένταξη στη ρύθμιση παραμένει ανοιχτή έως τις 31 Δεκεμβρίου 2026. Παρ’ όλα αυτά, οι προϋποθέσεις της διαδικασίας λειτουργούν ως «φρένο» για πολλούς οφειλέτες και έχουν προκαλέσει αιτήματα για διορθωτικές κινήσεις.
Το σημαντικότερο πρόβλημα αφορά τα νεότερα χρέη. Στη ρύθμιση μπορούν να ενταχθούν μόνο ασφαλιστικές οφειλές που αφορούν περιόδους έως τις 31 Δεκεμβρίου 2023. Τα χρέη που δημιουργήθηκαν το 2024 ή το 2025 εξαιρούνται.
Για να εντάξει κάποιος τις παλιές ασφαλιστικές εκκρεμότητές του στις 72 δόσεις, θα πρέπει πρώτα να έχει τακτοποιήσει τις οφειλές που βεβαιώθηκαν από την 1η Ιανουαρίου 2024 και μετά. Αυτό μπορεί να γίνει είτε με εξόφληση είτε με υπαγωγή στην πάγια ρύθμιση.
Έτσι, όσοι έχουν παλιές οφειλές αλλά δημιούργησαν και νέα χρέη βρίσκονται αντιμέτωποι με διπλό ή ακόμη και τριπλό λογαριασμό. Καλούνται να πληρώνουν τις 72 δόσεις για τα παλιά χρέη, την πάγια ρύθμιση για τα νεότερα και ταυτόχρονα να παραμένουν συνεπείς στις τρέχουσες φορολογικές υποχρεώσεις τους, από τον φόρο εισοδήματος και τον ΕΝΦΙΑ έως τον ΦΠΑ για επιχειρήσεις και επαγγελματίες.
Στα πλεονεκτήματα της ρύθμισης περιλαμβάνονται η απλή διαδικασία, η χαμηλή μηνιαία δόση που ξεκινά από μόλις 30 ευρώ και η έγκριση της αίτησης χωρίς έλεγχο των περιουσιακών στοιχείων. Από την άλλη πλευρά, η οφειλή επιβαρύνεται με το τρέχον επιτόκιο της πάγιας ρύθμισης, γεγονός που την καθιστά ακριβή.
Έλεγχος για πιθανή παραγραφή
Για όσους έχουν οφειλές πολλών ετών, η πρώτη κίνηση δεν θα πρέπει να είναι η ένταξη σε κάποια ρύθμιση, αλλά ο έλεγχος για το αν μέρος του χρέους έχει παραγραφεί.
Για τις παλαιότερες ασφαλιστικές οφειλές εφαρμόζεται, υπό συγκεκριμένες προϋποθέσεις, δεκαετής χρόνος παραγραφής. Για εισφορές που δημιουργούνται από την 1η Ιανουαρίου 2026, ο χρόνος παραγραφής περιορίζεται στα πέντε χρόνια.
Η παρέλευση της δεκαετίας, πάντως, δεν σημαίνει αυτομάτως ότι η οφειλή έχει διαγραφεί. Θα πρέπει να εξεταστεί αν στο μεταξύ υπήρξε ενέργεια που διέκοψε την παραγραφή.
Η κοινοποίηση ατομικής ειδοποίησης, η λήψη μέτρων είσπραξης, η υπαγωγή σε προηγούμενη ρύθμιση ή άλλες ενέργειες που προβλέπει η νομοθεσία μπορούν να αλλάξουν τα δεδομένα. Για τον λόγο αυτό, ειδικά οι ελεύθεροι επαγγελματίες, οι αυτοαπασχολούμενοι και οι αγρότες με πολύ παλιά χρέη θα πρέπει πρώτα να ελέγχουν το ιστορικό της οφειλής και στη συνέχεια να αποφασίζουν αν θα προχωρήσουν σε ρύθμιση.
