Μια νέα, πιο άμεση σχέση με τις υποψήφιες προς ένταξη χώρες προωθεί η Ευρωπαϊκή Επιτροπή, συνδέοντας τα οικονομικά οφέλη με τη γεωπολιτική ευθυγράμμιση και τη στήριξη των ευρωπαϊκών συμφερόντων. Σύμφωνα με προσχέδιο πρότασης που έχει στη διάθεσή του το Politico, οι χώρες που περιμένουν να ενταχθούν στην ΕΕ θα μπορούσαν να αποκτήσουν σταδιακή πρόσβαση στην ενιαία αγορά, υπό συγκεκριμένες προϋποθέσεις.
Το σχέδιο προβλέπει πρωτοφανή «σταδιακή ενσωμάτωση» των υποψήφιων χωρών, ορισμένες από τις οποίες βρίσκονται σε αναμονή εδώ και δεκαετίες. Η διαδικασία θα περιλαμβάνει εμπόριο χωρίς τριβές, καθώς και συμμετοχή σε ερευνητικά προγράμματα, ενώ οι αιτήσεις ένταξης θα συνεχίζουν να εξετάζονται.
Στην επισκόπηση των «προενταξιακών» ωφελειών υπογραμμίζεται ότι «η ενιαία αγορά αποτελεί πρώτη προτεραιότητα για οικονομική σύγκλιση».
Η Κομισιόν θα αξιολογεί σε ποιους τομείς η κανονιστική ευθυγράμμιση και η ικανότητα εφαρμογής των κανόνων επιτρέπουν βαθύτερη συμμετοχή. Στο επίκεντρο βρίσκονται η έρευνα, η καινοτομία, η βιομηχανική συνεργασία και η ευρύτερη πρόσβαση στην αγορά, με προτεραιότητα σε δράσεις που προετοιμάζουν τις χώρες για την ένταξη και εξυπηρετούν κοινές οικονομικές και στρατηγικές ανάγκες.
Όπως αναφέρεται στην επισκόπηση, «η πρώιμη ενσωμάτωση θα ανοίξει ευκαιρίες για τις επιχειρήσεις της Ένωσης, θα ενισχύσει τις ευρωπαϊκές αλυσίδες αξίας και θα μειώσει τις στρατηγικές εξαρτήσεις».
Η πρόταση, η οποία εκπονήθηκε υπό την επίβλεψη του κορυφαίου συμβούλου της φον ντερ Λάιεν, Alexandre Adam, πρώην συνεργάτη του προέδρου της Γαλλίας Εμανουέλ Μακρόν, συνιστά ριζική αλλαγή στην προσέγγιση της ΕΕ απέναντι στις γειτονικές χώρες. Μέχρι σήμερα, σχεδόν όλα τα οικονομικά οφέλη από τη στενότερη συνεργασία προορίζονται για τα κράτη-μέλη, ενώ η Κροατία, το 2013, ήταν η τελευταία χώρα που εντάχθηκε στην Ένωση.
Στο πλαίσιο του σχεδίου του Adam, η Ουκρανία, η Μολδαβία, η Αλβανία και το Μαυροβούνιο θα λάβουν «οδικούς χάρτες» για την επιτάχυνση της ενταξιακής διαδικασίας τα επόμενα χρόνια. Για άλλες χώρες, όπως η Βόρεια Μακεδονία, το Κόσοβο, η Βοσνία-Ερζεγοβίνη, η Σερβία και η Τουρκία, η πορεία αναμένεται να είναι πιο αργή, γεγονός που εντείνει τις ανησυχίες για πιθανή απομάκρυνσή τους από την Ευρώπη και προσέγγιση με τη Ρωσία ή την Κίνα.
Βάσει του σχεδίου, τα οικονομικά οφέλη θα συνδέονται με τη στήριξη των στόχων εξωτερικής πολιτικής της ΕΕ. Η πρόσβαση στην ενιαία αγορά θα προϋποθέτει, μεταξύ άλλων, ότι οι υποψήφιες χώρες δεν θα μοιράζονται κρίσιμες τεχνολογίες με εχθρικά κράτη και εμπορικούς ανταγωνιστές.
Όπως αναφέρεται στο έγγραφο επισκόπησης, «καθώς η βιομηχανική και αγοραία ενσωμάτωση βαθαίνει, η συμμετοχή σε ευαίσθητους τομείς πρέπει να συνοδεύεται από συνεργασία σε ελέγχους επενδύσεων, εξαγωγών, εφαρμογή κυρώσεων και προστασία ευαίσθητων τεχνολογιών».
Οι αξιολογήσεις θα λαμβάνουν υπόψη τη στρατηγική ευθυγράμμιση, τις κρίσιμες εξαρτήσεις, καθώς και τους κινδύνους για τις υποδομές και τις αλυσίδες εφοδιασμού. Εφόσον οι προϋποθέσεις δεν πληρούνται, το επίπεδο συμμετοχής θα περιορίζεται ή θα προσαρμόζεται ανάλογα.
Οι τομείς στους οποίους μπορεί να αναπτυχθεί στενότερη συνεργασία περιλαμβάνουν τους ημιαγωγούς, τις κβαντικές τεχνολογίες, τη βιοτεχνολογία, την Τεχνητή Νοημοσύνη και τις διαστημικές εφαρμογές.
Η Φον Ντερ Λάιεν επισκέπτεται την Αλβανία για συνομιλίες, στο πλαίσιο περιοδείας στα Δυτικά Βαλκάνια. Στη συνέχεια θα μεταβεί στο Κόσοβο και τη Βόρεια Μακεδονία, χώρες που δεν αναμένεται να επωφεληθούν από επιταχυνόμενη πορεία προς την ΕΕ βάσει του νέου σχεδίου, προκειμένου να συζητήσει τα οικονομικά οφέλη που θα μπορούσαν να προκύψουν από τη στενότερη ευθυγράμμιση.
Ο πρωθυπουργός του Κοσόβου Άλμπιν Κούτρι δήλωσε στο Politico ότι: «Η σταδιακή ενσωμάτωση πρέπει να είναι απτή για τους πολίτες και τις επιχειρήσεις μας. Θέλουμε μεγαλύτερη πρόσβαση στην ενιαία αγορά της ΕΕ, ευρωπαϊκή χρηματοδότηση, προγράμματα στους τομείς της ενέργειας, της ψηφιοποίησης, της έρευνας, της εκπαίδευσης και των υποδομών».
Παράλληλα, ο Κούτρι πρόσθεσε ότι: «Υποστηρίζουμε τη σταδιακή ενσωμάτωση, αλλά πρέπει να αποτελεί μονοπάτι προς την πλήρη ένταξη στην ΕΕ και όχι παράλληλη διαδικασία ή υποκατάστατό της. Το Κόσοβο είναι έτοιμο να κάνει το μέρος του».
Η πλήρης ένταξη παραμένει ο απώτερος στόχος των υποψήφιων χωρών. «Η ένταξη απαιτεί χρόνο: οι υποψήφιες χώρες πρέπει να ολοκληρώσουν αυστηρή, αξιοκρατική διαδικασία και να εφαρμόσουν βαθιές και διαρκείς μεταρρυθμίσεις», αναφέρεται στην επισκόπηση. «Αυτός ο χρόνος πρέπει να αξιοποιείται στρατηγικά, ώστε να προετοιμάζεται τόσο η Ένωση όσο και οι χώρες για τη διεύρυνση».
Ωστόσο, η πρόσβαση στα οφέλη θα εξαρτάται από τη συνέπεια των χωρών. «Όπου οι υποχρεώσεις δεν τηρούνται, η συμμετοχή πρέπει να παραμένει αναστρέψιμη. Η πρόσβαση πρέπει να αναστέλλεται ή να αποσύρεται όπου απαιτείται», προειδοποιεί η πρόταση.
Στο εσωτερικό της ΕΕ, κράτη-μέλη έχουν εκφράσει ανησυχίες για την εισδοχή νέων χωρών που ενδέχεται να αθετήσουν δεσμεύσεις και να επηρεάσουν κρίσιμες ευρωπαϊκές πολιτικές. Ενδεικτικά, επί πρωθυπουργίας του Βίκτορ Ορμπάν, η Ουγγαρία χρησιμοποίησε το βέτο της για να μπλοκάρει κυρώσεις κατά της Ρωσίας και στήριξη προς την Ουκρανία.
Η επισκόπηση του Adam πρόκειται να παρουσιαστεί σε υψηλόβαθμα στελέχη στις 6 Οκτωβρίου, μετά την επιστροφή της φον ντερ Λάιεν από τα Δυτικά Βαλκάνια. Το κείμενο αναμένεται να προτείνει νέους όρους για τις χώρες που θα ενταχθούν στην Ένωση, με στόχο να διασφαλίζεται η προσήλωση στη δημοκρατία και το κράτος δικαίου.
«Η διαδικασία ένταξης πρέπει να καθιερώσει κάτι περισσότερο από νομική ευθυγράμμιση. Τα θεσμικά όργανα πρέπει να λειτουργούν στην πράξη και οι μεταρρυθμίσεις να αντέχουν στον χρόνο. Η παρακολούθηση, τα κίνητρα και η επιβολή πρέπει να συνθέτουν ένα διαρκές πλαίσιο που εκτείνεται και μετά την ένταξη», αναφέρεται χαρακτηριστικά.
Παράλληλα, η ΕΕ εξετάζει αλλαγές στους κανόνες λειτουργίας της, ώστε να περιοριστεί η δυνατότητα μεμονωμένων κρατών-μελών να μπλοκάρουν αποφάσεις, χωρίς να απαιτείται τροποποίηση των θεμελιωδών διατάξεων του ευρωπαϊκού δικαίου ή η διεξαγωγή εθνικών δημοψηφισμάτων.
«Η Επιτροπή στηρίζει την αλλαγή των Συνθηκών όπου είναι απαραίτητο, αλλά θεωρεί ότι τα ήδη διαθέσιμα μέτρα πρέπει να προωθηθούν άμεσα», καταλήγει η επισκόπηση. Μεταξύ των επιλογών που εξετάζονται είναι η λήψη περισσότερων αποφάσεων με ειδική πλειοψηφία των κρατών-μελών.
«Η ειδική πλειοψηφία ( Qualified Majority Voting) είναι ήδη ο γενικός κανόνας, αλλά η ομοφωνία παραμένει σε αρκετούς στρατηγικά σημαντικούς τομείς. Καθώς αυξάνεται ο αριθμός των μελών, ο κίνδυνος καθυστέρησης ή αδιεξόδου πιθανόν να αυξηθεί», σημειώνεται χαρακτηριστικά.
Οι λεγόμενες passerelle clauses επιτρέπουν τη λήψη αποφάσεων με πλειοψηφία αντί ομοφωνίας και θα μπορούσαν να διευκολύνουν την επιβολή κυρώσεων, την αντίδραση σε κρίσεις ανθρωπίνων δικαιωμάτων και την αποστολή πολιτικών αποστολών σε ζώνες συγκρούσεων. Για την ενεργοποίησή τους, όμως, απαιτείται αρχικά ομοφωνία.
Οι ηγέτες της ΕΕ θα συζητήσουν πώς θα ενταχθούν νέα μέλη και τι θα προσφερθεί στις χώρες που παραμένουν σε αναμονή κατά τη διήμερη σύνοδο στις Βρυξέλλες, η οποία θα πραγματοποιηθεί από τις 15 Οκτωβρίου.
Η Ευρωπαία Επίτροπος διεύρυνσης Μάρτα Κος δήλωσε ότι οι νέες προτάσεις, σε συνδυασμό με τη στήριξη των κρατών-μελών για την επιτάχυνση της διαδικασίας, δημιουργούν την ευκαιρία για ένα «φθινόπωρο της διεύρυνσης» με πρωτοφανείς αλλαγές.
Η ΕΕ καλείται, πλέον, να προσαρμοστεί στις νέες γεωπολιτικές συνθήκες, ώστε να μπορέσει να υποδεχθεί περισσότερα κράτη-μέλη, αφήνοντας πίσω το αρχικό μοντέλο της ως μιας ένωσης πλούσιων δυτικοευρωπαϊκών δημοκρατιών.
Πηγή: Politico
