Σε βαθιά αναταραχή έχει περιέλθει η τουρκική κεφαλαιαγορά, καθώς ένα πρόβλημα ρευστότητας σε επενδυτικά funds εξελίχθηκε μέσα σε λίγες ημέρες σε μία από τις σοβαρότερες κρίσεις των τελευταίων ετών.
Στο επίκεντρο της υπόθεσης βρίσκονται 131 funds, τα οποία ανήκουν σε επτά εταιρείες διαχείρισης και διαθέτουν ενεργητικό περίπου 18 δισ. δολαρίων. Οι μοναδικοί επενδυτές ανέρχονται σε 455.758, σύμφωνα με τα στοιχεία της τουρκικής Επιτροπής Κεφαλαιαγοράς (SPK).
Η κρίση εκδηλώθηκε όταν ορισμένα funds άρχισαν να αδυνατούν να ανταποκριθούν στα αιτήματα επενδυτών για εξαγορά των μεριδίων τους. Η Pusula Portföy και η Tera Portföy βρέθηκαν στο επίκεντρο, ενώ η ξαφνική ανάγκη εξασφάλισης ρευστότητας πυροδότησε μαζικές πωλήσεις μετοχών.
Η πίεση μεταφέρθηκε άμεσα στο χρηματιστήριο της Κωνσταντινούπολης, με τον δείκτη BIST 100 να υποχωρεί περισσότερο από 8% μέσα σε μία εβδομάδα. Πρόκειται για τη χειρότερη εβδομαδιαία επίδοσή του από τον Μάρτιο του 2025.
Σύμφωνα με πληροφορίες που επικαλούνται το Reuters και οι Financial Times, η βασική αιτία εντοπίζεται στη μεγάλη συγκέντρωση ορισμένων funds σε μετοχές χαμηλής εμπορευσιμότητας και περιορισμένου free float.
Σε τέτοιες περιπτώσεις, η κατοχή μεγάλου ποσοστού μιας μετοχής σημαίνει ότι ακόμη και περιορισμένες συναλλαγές μπορούν να επηρεάσουν σημαντικά την τιμή της. Όταν, όμως, ένα fund υποχρεώνεται να προχωρήσει σε μαζικές πωλήσεις, η διαδικασία αντιστρέφεται: η τιμή καταρρέει και μαζί της μειώνεται η αξία του χαρτοφυλακίου.
Η SPK είχε εντοπίσει τις συγκεκριμένες στρεβλώσεις αρκετούς μήνες νωρίτερα. Σε ανακοίνωσή της αναφέρει ότι από το τελευταίο τρίμηνο του 2025 παρατηρούσε, κυρίως σε hedge funds και money-market funds, κινήσεις σε μετοχές χαμηλού free float, οι οποίες δεν μπορούσαν να δικαιολογηθούν από τα θεμελιώδη οικονομικά μεγέθη των εταιρειών.
Τον Αύγουστο, η Επιτροπή προχώρησε σε αλλαγή του σχετικού πλαισίου, με στόχο να ενισχύσει τη διαφοροποίηση των χαρτοφυλακίων.
Παράλληλα, η έρευνα επικεντρώνεται σε τρεις μετοχές: τις Katilimevim, Gündoğdu Gıda και Destek Finans. Η SPK κατέθεσε μηνυτήριες αναφορές για πιθανή χειραγώγηση της αγοράς και επέβαλε διετή απαγόρευση συναλλαγών σε πρόσωπα που συνδέονται με τις επίμαχες κινήσεις.
Από τις υποχρεωτικές ανακοινώσεις των εισηγμένων εταιρειών στο τουρκικό χρηματιστήριο προκύπτει ότι funds υπό τη διαχείριση της Pusula κατείχαν στις 18 Αυγούστου περίπου το 38,67% του μετοχικού κεφαλαίου της Gündoğdu Gıda.
Στην Katilimevim, οι θέσεις των Pusula funds είχαν φτάσει περίπου στο 25,6% του κεφαλαίου. Την ίδια ώρα, funds της Tera κατείχαν στις αρχές Σεπτεμβρίου περίπου το 39,4% των μετοχών της Destek Finans που βρίσκονταν σε ελεύθερη διασπορά.
Είχε προηγηθεί, τον Ιούνιο, προειδοποίηση της MSCI για πιθανές «συντονισμένες συναλλαγές» στην Τουρκία, ιδιαίτερα σε σχέση με τις συμμετοχές funds σε μικρότερες εισηγμένες εταιρείες.
Ο διεθνής πάροχος δεικτών ζήτησε μεγαλύτερη διαφάνεια σχετικά με τους πραγματικούς δικαιούχους, καθώς και αυστηρότερη εποπτεία. Παράλληλα, προειδοποίησε ότι αν δεν υπάρξει επαρκής πρόοδος έως την επανεξέταση του Νοεμβρίου, μπορεί να ανοίξει διαδικασία για την αντιμετώπιση της Τουρκίας στους δείκτες του.
Οι τουρκικές αρχές επιχειρούν πλέον να «περιφράξουν» την κρίση. Η SPK έθεσε σε εκκαθάριση τα funds των Tera, Pusula, Hedef, Atlas, A1 Capital, Pardus και Bulls.
Η περίοδος εκκαθάρισης παρατάθηκε από τρεις σε έξι μήνες, ώστε οι συμμετοχές να πωληθούν υπό καλύτερες συνθήκες αγοράς και να περιοριστεί ο κίνδυνος ενός νέου κύματος αναγκαστικών ρευστοποιήσεων.
Στο ίδιο πλαίσιο, η κεντρική τράπεζα αύξησε τη χρηματοδότηση μέσω repo στα 300 δισ. τουρκικές λίρες και χαλάρωσε προσωρινά ορισμένους κανόνες χρηματοδότησης της αγοράς. Η İş Bankası και η κρατική Ziraat Bank ανέλαβαν ρόλο στη διαδικασία εκκαθάρισης των funds.
Οι δικαστικές αρχές έχουν ήδη προχωρήσει σε σημαντικές ενέργειες. Στις 25 Σεπτεμβρίου, ο υπουργός Δικαιοσύνης Ακίν Γκιουρλέκ ανακοίνωσε ότι 76 άτομα έχουν τεθεί υπό δικαστικό έλεγχο, ενώ 45 έχουν προφυλακιστεί. Παράλληλα, έχουν κατασχεθεί περιουσιακά στοιχεία υπόπτων και έχουν παγώσει περιουσίες συγγενών πρώτου βαθμού.
Παρά το εύρος της υπόθεσης, η τουρκική κυβέρνηση επιμένει ότι δεν πρόκειται για συστημική τραπεζική κρίση. Ο υπουργός Οικονομικών Μεχμέτ Σιμσέκ έχει χαρακτηρίσει το πρόβλημα περιορισμένο τμήμα της αγοράς, ενώ ο πρόεδρος Ρετζέπ Ταγίπ Ερντογάν δήλωσε ότι δεν συνιστά κίνδυνο για το ευρύτερο χρηματοπιστωτικό σύστημα.
Το μεγάλο ερώτημα αφορά πλέον το ύψος των κεφαλαίων που θα καταφέρουν να ανακτήσουν οι επενδυτές από τα περίπου 18 δισ. δολάρια, αλλά και το αν οι τουρκικές αρχές θα αποδείξουν ότι πίσω από τις στρεβλές αποτιμήσεις υπήρχε οργανωμένη χειραγώγηση ή μια ακραία περίπτωση συγκέντρωσης επενδύσεων και έλλειψης ρευστότητας.
