Η επίσκεψη του Ταγίπ Ερντογάν στη Νέα Υόρκη, στο περιθώριο της 81ης Γενικής Συνέλευσης του ΟΗΕ, ανέδειξε με τον πιο καθαρό τρόπο τη διπλή όψη της τουρκικής εξωτερικής πολιτικής. Η Αγκυρα κινήθηκε ταυτόχρονα σε δύο διαφορετικά επίπεδα: από τη μία, επένδυσε στη σκληρή αντιδυτική ρητορική για το Μεσανατολικό, απευθυνόμενη στο εσωτερικό ακροατήριο και τον μουσουλμανικό κόσμο, και από την άλλη, προώθησε μια απολύτως pragmatική ατζέντα για την αμυντική βιομηχανία, τις επενδύσεις και το διμερές εμπόριο.
Στο επίκεντρο αυτής της αντίφασης βρέθηκε η σχέση Ερντογάν – Τραμπ. Ο τούρκος πρόεδρος δεν δίστασε να χαρακτηρίσει τον Πρόεδρο των ΗΠΑ Ντόναλντ Τραμπ «πολύτιμο φίλο», με τον οποίο διατηρεί έναν «εγκάρδιο και εξαιρετικό διάλογο». Την ίδια ώρα, όμως, οι δύο ηγέτες δεν είχαν επίσημη, κατ’ ιδίαν, διμερή συνάντηση, γεγονός που φανέρωσε τα όρια της προσωπικής τους προσέγγισης.
Η συμμετοχή του Ερντογάν στην κλειστή δεξίωση που παρέθεσε ο Τραμπ στο Lotte Palace Hotel για τους ξένους ηγέτες αποτέλεσε προσπάθεια άμεσης πρόσβασης στο Οβάλ Γραφείο. Για την Αγκυρα, η προσωπική διπλωματία παραμένει το πιο αποτελεσματικό εργαλείο, προκειμένου να παρακάμπτονται τα θεσμικά εμπόδια που συχνά θέτει το αμερικανικό Κογκρέσο. Ωστόσο, πίσω από τις δημόσιες φιλοφρονήσεις – με τον Τραμπ να αποκαλεί τον Ερντογάν «σκληρό καρύδι» και «φανταστικό φίλο» – παρέμεινε η πολιτική απόσταση.
Οπως επισημαίνει το «Politico», η απουσία ενός επίσημου τετ α τετ συνδέεται με την απροθυμία του Λευκού Οίκου να προσφέρει στον Ερντογάν ένα «φωτογραφικό στιγμιότυπο» απόλυτης νομιμοποίησης, σε μια περίοδο έντονων περιφερειακών εντάσεων. Ο τούρκος πρόεδρος επανέλαβε τη σφοδρή επίθεσή του εναντίον του Ισραήλ και του πρωθυπουργού Μπενιαμίν Νετανιάχου, ενώ και οι δύο πλευρές φάνηκε να προτιμούν να μην εκθέσουν δημόσια τις διαφωνίες και τα αδιέξοδά τους.
Η Ουάσιγκτον, σύμφωνα με την ίδια ανάλυση, επιλέγει να κρατά αποστάσεις ασφαλείας, περιορίζοντας τις επαφές στο πλαίσιο πολυμερών συναντήσεων, όπως η σύσκεψη για το Ιράν και το Συμβούλιο Συνεργασίας του Κόλπου. Σε αυτά τα σχήματα οι ισορροπίες είναι περισσότερο ελεγχόμενες και δεν απαιτούν από τον Λευκό Οίκο να προσφέρει στην Αγκυρα το συμβολικό βάρος μιας διμερούς συνάντησης κορυφής.
Η «El Pais» περιγράφει τη νέα φάση στις σχέσεις Τουρκίας – ΗΠΑ ως «συναλλακτική επαναπροσέγγιση», με έντονο το προσωπικό στοιχείο ανάμεσα στους δύο ηγέτες. Παρά τις βαθιές γεωπολιτικές αποκλίσεις, ιδιαίτερα στη Μέση Ανατολή, η Αγκυρα επέλεξε στη Νέα Υόρκη να εκπέμψει μηνύματα ρεαλισμού, δίνοντας βάρος στην οικονομική και αμυντική συνεργασία.
Στην κορυφή της τουρκικής ατζέντας παραμένει η άρση των περιορισμών στα εξοπλιστικά προγράμματα. Ο Ερντογάν πίεσε ανοιχτά για την άρση των εμποδίων στην αμυντική βιομηχανία, υποστηρίζοντας ότι τέτοια προσκόμματα «δεν θα έπρεπε να υπάρχουν μεταξύ δύο συμμάχων του ΝΑΤΟ». Η Αγκυρα επιχειρεί να συνδυάσει την αμυντική της αυτονομία και την προβολή των δικών της εξαγωγών με τον εκσυγχρονισμό της αεροπορίας της μέσω της αμερικανικής αγοράς.
Παράλληλα, ο οικονομικός τομέας λειτούργησε ως βασικός πυλώνας της τουρκικής διπλωματίας. Στις επαφές του με την αμερικανική επιχειρηματική κοινότητα, ο Ερντογάν έθεσε ξανά ως «ρεαλιστικό στόχο» το διμερές εμπόριο να φτάσει τα 100 δισ. δολάρια, προτείνοντας στρατηγική συνεργασία στην ενέργεια, το υγροποιημένο φυσικό αέριο (LNG) και την υψηλή τεχνολογία. Η οικονομική ατζέντα λειτουργεί ως γέφυρα και ως αντίβαρο κάθε φορά που οι πολιτικές σχέσεις δοκιμάζονται.
Το βασικό συμπέρασμα από το ταξίδι του Ερντογάν είναι ότι οι σχέσεις ΗΠΑ – Τουρκίας έχουν απομακρυνθεί από τον παραδοσιακό χαρακτήρα της «στρατηγικής συμμαχίας» και κινούνται πλέον σε αυστηρά συναλλακτική βάση. Η Αγκυρα μπορεί να καταγγέλλει το πρωί την αμερικανική κάλυψη στο Ισραήλ και το ίδιο βράδυ να συζητά επενδύσεις και εξοπλιστικά προγράμματα με αμερικανούς αξιωματούχους. Από την πλευρά της, η Ουάσιγκτον δείχνει διατεθειμένη να ανεχθεί τις ιδιαιτερότητες της τουρκικής πολιτικής, υπό την προϋπόθεση ότι δεν διαταράσσονται οι βασικές ισορροπίες στο ΝΑΤΟ. Η Νέα Υόρκη έγινε, έτσι, το σκηνικό μιας ελεγχόμενης αλλά εύθραυστης συνύπαρξης.
