Περίπου 106 δολάρια κοστίζει η εργασία για κάθε αυτοκίνητο που παράγεται στο Μαρόκο, την ώρα που στην Ισπανία το αντίστοιχο ποσό φτάνει τα 955 δολάρια. Η διαφορά, σχεδόν εννέα προς ένα, αποτυπώνει με τον πιο χαρακτηριστικό τρόπο την αλλαγή των ισορροπιών στην αυτοκινητοβιομηχανία της νότιας Ευρώπης.
Το Μαρόκο εξελίσσεται αθόρυβα σε μία από τις πιο ανταγωνιστικές παραγωγικές βάσεις παγκοσμίως, αξιοποιώντας όχι μόνο το χαμηλό εργατικό κόστος, αλλά και τις επενδύσεις, τις υποδομές και τη γεωγραφική του θέση απέναντι στην ευρωπαϊκή αγορά.
Τα στοιχεία προέρχονται από μελέτη της Oliver Wyman, η οποία εξέτασε περισσότερα από 250 εργοστάσια συναρμολόγησης σε ολόκληρο τον κόσμο. Ο δείκτης δεν υπολογίζει απλώς τους μισθούς, αλλά το πραγματικό εργατικό κόστος για την ολοκλήρωση ενός αυτοκινήτου, συνδυάζοντας τις αμοιβές με την παραγωγικότητα.
Η εικόνα γίνεται ακόμη πιο εντυπωσιακή όταν εξετάζεται η πορεία των δύο χωρών. Από το 2019 έως το 2024, η παραγωγή αυτοκινήτων στο Μαρόκο αυξήθηκε κατά 29%, ενώ στην Ισπανία μειώθηκε κατά 17%. Το κόστος εργασίας ανά όχημα στο Μαρόκο είναι, σύμφωνα με τη μελέτη, περίπου 89% χαμηλότερο από το ισπανικό.
Η παρουσία του Μαρόκου στην ευρωπαϊκή αγορά είναι ήδη ορατή στους δρόμους. Το Dacia Sandero, ένα από τα δημοφιλέστερα μοντέλα της Ευρώπης και το πρώτο σε πωλήσεις στην Ισπανία, κατασκευάζεται για την ευρωπαϊκή αγορά στις μονάδες της Ταγγέρης και της Καζαμπλάνκα.
Η συγκεκριμένη εξέλιξη δεν είναι αποτέλεσμα συγκυρίας. Εδώ και περίπου δύο δεκαετίες, το Ραμπάτ εφαρμόζει συντονισμένη βιομηχανική πολιτική, με στόχο να μετατρέψει τη χώρα σε βασική παραγωγική βάση για την ευρωπαϊκή αυτοκινητοβιομηχανία.
Η Renault βρέθηκε στην πρώτη γραμμή αυτής της μεταμόρφωσης. Στην ιστορική μονάδα SOMACA της Καζαμπλάνκα προστέθηκε το 2012 το μεγάλο εργοστάσιο της Ταγγέρης. Στη συνέχεια, η PSA, που πλέον αποτελεί μέρος της Stellantis, επένδυσε περίπου 630 εκατ. ευρώ στην Κενίτρα. Τα τελευταία χρόνια έχουν κάνει την εμφάνισή τους και μεγάλες κινεζικές επενδύσεις, κυρίως στους τομείς των μπαταριών και της ηλεκτροκίνησης.
Την ίδια στιγμή, το Μαρόκο δημιούργησε λιμάνια, βιομηχανικές ζώνες και εξειδικευμένα clusters στην Ταγγέρη και την Κενίτρα. Παράλληλα, προσέφερε φορολογικά κίνητρα, χρηματοδότηση, επιδοτήσεις για την εκπαίδευση εργαζομένων και απλούστερες τελωνειακές διαδικασίες. Έτσι, η χώρα διαθέτει σήμερα μια παραγωγική βάση εκτός Ευρωπαϊκής Ένωσης, αλλά σε απόσταση αναπνοής από την ευρωπαϊκή αγορά.
Το επόμενο βήμα είναι η ανάπτυξη εγχώριας τεχνογνωσίας. Η μαροκινή Neo Motors κατασκευάζει αυτοκίνητα χρησιμοποιώντας, σύμφωνα με τα διαθέσιμα στοιχεία, έως και 90% εξαρτήματα μαροκινής προέλευσης. Στόχος του Ραμπάτ δεν είναι πλέον να αποτελεί απλώς το φθηνό εργοστάσιο των ευρωπαϊκών αυτοκινητοβιομηχανιών, αλλά να δημιουργήσει ένα ολοκληρωμένο οικοσύστημα προμηθευτών και τεχνολογίας.
Η εξέλιξη αυτή προκαλεί έντονο προβληματισμό στην Ισπανία, τη δεύτερη μεγαλύτερη αυτοκινητοπαραγωγό χώρα της Ευρωπαϊκής Ένωσης. Παρά το κόστος των 955 δολαρίων ανά όχημα, η ισπανική βιομηχανία παραμένει σαφώς φθηνότερη από εκείνες της Γαλλίας, όπου το αντίστοιχο ποσό φτάνει τα 1.569 δολάρια, της Ιταλίας με 2.067, της Βρετανίας με 2.333 και της Γερμανίας με 3.307 δολάρια.
Ωστόσο, η Ισπανία δεν ανταγωνίζεται μόνο το Μαρόκο. Στη Ρουμανία το εργατικό κόστος ανά αυτοκίνητο υπολογίζεται στα 273 δολάρια, στο Μεξικό στα 305, στην Τουρκία στα 414, στην Κίνα στα 597, στην Πολωνία στα 663 και στην Τσεχία στα 691. Με τα 106 δολάρια ανά όχημα, το Μαρόκο βρίσκεται σε ξεχωριστή κατηγορία.
Η ευρωπαϊκή αυτοκινητοβιομηχανία, πάντως, δεν είναι καταδικασμένη. Η Ιαπωνία δείχνει έναν διαφορετικό δρόμο, καθώς παραμένει ανταγωνιστική παρά το υψηλότερο εργατικό κόστος, χάρη στην παραγωγικότητα, την αυτοματοποίηση και την αποτελεσματική οργάνωση των εργοστασίων.
Εκεί βρίσκεται και το μεγάλο δίλημμα για την Ισπανία, αλλά και για την ευρωπαϊκή αυτοκινητοβιομηχανία συνολικά. Η απάντηση στην άνοδο του Μαρόκου δεν μπορεί να είναι η μείωση των μισθών. Θα πρέπει να αναζητηθεί στην τεχνολογία, την αυτοματοποίηση, την απλούστευση της παραγωγής και την ενίσχυση της προστιθέμενης αξίας.
Το Μαρόκο δεν διαθέτει πλέον μόνο φθηνή εργασία. Έχει λιμάνια, εργοστάσια, διεθνείς ομίλους, αναπτυσσόμενη αλυσίδα προμηθευτών και άμεση πρόσβαση στην Ευρώπη. Αυτός ο συνδυασμός μετατρέπει το χαμηλό κόστος από απλό μισθολογικό πλεονέκτημα σε πραγματική βιομηχανική απειλή για τον ευρωπαϊκό Νότο.
