Η καλή όραση δεν σημαίνει απαραίτητα ότι τα μάτια είναι υγιή. Σοβαρές παθήσεις, όπως το γλαύκωμα, η ηλικιακή εκφύλιση της ωχράς κηλίδας, η διαβητική αμφιβληστροειδοπάθεια, η αποκόλληση του αμφιβληστροειδούς, ακόμη και νεοπλάσματα του οφθαλμού, μπορεί να συνυπάρχουν με ικανοποιητική οπτική οξύτητα και να μην εντοπιστούν χωρίς ολοκληρωμένη οφθαλμολογική εξέταση.
Με αφορμή τα πρόσφατα τραγικά γεγονότα που ανέδειξαν τους κινδύνους από την εφαρμογή μη τεκμηριωμένων «θεραπειών», η Ελληνική Οφθαλμολογική Εταιρεία (ΕΟΕ) κρούει τον κώδωνα του κινδύνου για πρακτικές που ενδέχεται να οδηγήσουν σε λανθασμένες διαγνώσεις, καθυστερημένη αντιμετώπιση σοβαρών παθήσεων ή ακόμη και μόνιμες βλάβες στα μάτια.
Η ΕΟΕ διευκρινίζει ότι ο πλήρης οφθαλμολογικός έλεγχος αποτελεί ιατρική πράξη και πραγματοποιείται από Οφθαλμίατρο σε νόμιμο ιατρείο. Άλλο είναι η τεχνική και εμπορική πράξη της διάθεσης οπτικών μέσων και άλλο η κλινική αξιολόγηση και η διάγνωση. «Πρέπει να γίνεται σαφής διαχωρισμός ανάμεσα στην τεχνική και εμπορική πράξη της διάθεσης οπτικών μέσων και στην ιατρική πράξη της κλινικής αξιολόγησης και διάγνωσης».
Στο στόχαστρο των ειδικών βρίσκεται και η λεγόμενη «ιριδοδιάγνωση» ή «ιριδολογία», σύμφωνα με την οποία η εμφάνιση της ίριδας μπορεί να αποκαλύψει παθήσεις άλλων οργάνων του σώματος. Ωστόσο, οι ελεγχόμενες επιστημονικές μελέτες έχουν δείξει επανειλημμένα ότι η συγκεκριμένη μέθοδος δεν παρουσιάζει διαγνωστική ακρίβεια μεγαλύτερη από την τύχη.
Οι κίνδυνοι είναι διπλοί. Μια ψευδής «διάγνωση» μπορεί να προκαλέσει άγχος και να οδηγήσει σε περιττές ή επικίνδυνες «θεραπείες», ενώ μια ψευδής καθησύχαση ενδέχεται να καθυστερήσει τον εντοπισμό μιας πραγματικής νόσου.
Χωρίς επιστημονική τεκμηρίωση είναι και οι «ασκήσεις» που διαφημίζονται ως τρόπος κατάργησης των γυαλιών. Προγράμματα «γυμναστικής των ματιών» παρουσιάζονται ως λύση για τη μυωπία, την πρεσβυωπία ή τον αστιγματισμό, όμως δεν υπάρχουν επιστημονικά δεδομένα που να στηρίζουν αυτούς τους ισχυρισμούς.
Οι διαθλαστικές ανωμαλίες συνδέονται με τα ανατομικά και οπτικά χαρακτηριστικά του οφθαλμού και δεν διορθώνονται με ασκήσεις. Εξαίρεση αποτελούν συγκεκριμένες ορθοπτικές ασκήσεις για ειδικές διαταραχές της διόφθαλμης όρασης, οι οποίες γίνονται μόνο μετά από διάγνωση από Οφθαλμίατρο.
Η ΕΟΕ καλεί, παράλληλα, τους πολίτες να αντιμετωπίζουν με μεγάλη επιφύλαξη κάθε «θεραπεία» που υπόσχεται θαυματουργά αποτελέσματα χωρίς να έχει δοκιμαστεί σε ελεγχόμενες κλινικές μελέτες και χωρίς να έχει εγκριθεί από τις αρμόδιες αρχές.
Στην κατηγορία αυτή εντάσσονται οι «αναγεννητικές» εγχύσεις και τα σκευάσματα που υπόσχονται αναστροφή της γήρανσης του ματιού. Η ΕΟΕ αποθαρρύνει επίσης την αγορά οφθαλμικών σκευασμάτων από το διαδίκτυο χωρίς ιατρική συνταγή.
Ακόμη και φάρμακα με πραγματική δράση, όπως οι σταγόνες που βελτιώνουν προσωρινά την κοντινή όραση σε άτομα με πρεσβυωπία, απαιτούν προηγούμενο οφθαλμολογικό έλεγχο, καθώς μπορεί να προκαλέσουν σοβαρές ανεπιθύμητες ενέργειες σε ορισμένους ασθενείς.
Ιδιαίτερη προσοχή χρειάζεται και στις επεμβάσεις για την κοσμητική αλλαγή του χρώματος των ματιών. Δεν πρόκειται για μια απλή αισθητική πράξη, αλλά για χειρουργικές επεμβάσεις σε υγιή μάτια. Ορισμένες τεχνικές, όπως τα κοσμητικά ενδοφθάλμια εμφυτεύματα ίριδας, έχουν συνδεθεί με σοβαρές και μη αναστρέψιμες επιπλοκές.
Όποιος εξετάζει το ενδεχόμενο μιας τέτοιας επέμβασης θα πρέπει να έχει προηγουμένως πλήρη ενημέρωση από χειρουργό Οφθαλμίατρο, ενώ σε κάθε περίπτωση οι ειδικοί υπογραμμίζουν ότι οι υποσχέσεις δεν μπορεί να προηγούνται της επιστημονικής τεκμηρίωσης.
