Σήμερα, Τρίτη 22 Σεπτεμβρίου, σύμφωνα με το εορτολόγιο, τιμάται η μνήμη του Οσίου Κοσμά του Ζωγραφίτη και του Ιερομάρτυρος Φωκά, επισκόπου Σινώπης.
Την ονομαστική τους εορτή έχουν οι:
- Ζωγραφιά
- Λουίζα
- Λοΐζος
- Φωκάς
- Φώκιος
- Φώκης
- Φωκία
- Φωκίνα
Ο Όσιος Κοσμάς ο Ζωγραφίτης καταγόταν από αριστοκρατική οικογένεια της Βουλγαρίας και γνώριζε την ελληνική και τη βουλγαρική γραφή. Όταν οι γονείς του θέλησαν να τον παντρέψουν, έφυγε κρυφά και κατευθύνθηκε στο Άγιον Όρος.
Έφτασε στη μονή του Ζωγράφου, όπου λίγο αργότερα φόρεσε το μοναχικό ένδυμα και ανέλαβε το διακόνημα του εκκλησιαστικού. Κατά τη διάρκεια μιας πανήγυρης στη μονή Βατοπαιδίου, αξιώθηκε να δει έκθαμβος τη Θεοτόκο να υπηρετεί τους μοναχούς.
Ο ηγούμενός του, αναγνωρίζοντας την αρετή του, τον προόρισε για ιερέα. Ύστερα από προσευχή, η Θεοτόκος του υπέδειξε πως μπορούσε να αποσυρθεί στην έρημο. Εκεί εξομολογούσε όσους προσέρχονταν και αξιώθηκε προορατικού χαρίσματος, θαυματουργίας, θείων οραμάτων και προγνώσεως του τέλους του.
Ο αναχωρητής όσιος θεωρείται ο μεγαλύτερος Ζωγραφίτης ασκητής. Το φοβερό κελλί του, σε σπήλαιο κοντά στη μονή, σώζεται μέχρι σήμερα και αποτέλεσε τον τόπο της πνευματικής του πάλης με τους δαίμονες.
Ο Όσιος Κοσμάς απεβίωσε ειρηνικά στις 22 Σεπτεμβρίου του 1323 μ.Χ. και τάφηκε στο κελλί του, απ’ όπου αναχώρησε για τη χαρά του Κυρίου του. Σαράντα ημέρες μετά την ταφή, αναζήτησαν το λείψανό του, όμως δεν το βρήκαν.
Κατά τη νεκρώσιμη ακολουθία του «έδειξεν ο Θεός μέγα θαύμα· εμαζώχθησαν όλα τα θηρία από την έρημον και έστεκαν ολόγυρα. Και αφότου τον έθαψαν, εφώναξε καθένα κατά την φωνήν του, και τον ηυφήμησαν. Και τότε πάλιν υπήγαν εις την έρημον».
