Η Ρωσία μπορεί να προκαλέσει σοβαρή κρίση στην ευρωπαϊκή ασφάλεια, όμως μια ανοιχτή σύγκρουση με το ΝΑΤΟ θα έφερνε τη Μόσχα αντιμέτωπη με μια σειρά από κρίσιμους περιορισμούς.
Οι ευρωπαϊκές κυβερνήσεις προειδοποιούν εδώ και μήνες ότι η Ρωσία αποτελεί τη σοβαρότερη στρατιωτική απειλή για την ευρωπαϊκή ασφάλεια εδώ και δεκαετίες. Την ίδια ώρα, η Μόσχα δοκιμάζει τα όρια της Συμμαχίας με παραβιάσεις εναέριου χώρου, drones, σαμποτάζ και άλλες μορφές υβριδικού πολέμου.
Η συζήτηση για έναν άμεσο πόλεμο Ρωσίας–ΝΑΤΟ παραμένει υποθετική και εξαιρετικά επικίνδυνη. Αν, ωστόσο, ο Βλαντίμιρ Πούτιν αποφάσιζε να μετατρέψει την πίεση σε ανοιχτή στρατιωτική σύγκρουση, θα έπρεπε να υπολογίσει πέντε σοβαρούς παράγοντες.
1. Η Ρωσία έχει ήδη πληρώσει βαρύ τίμημα στην Ουκρανία
Από την εισβολή του 2022 έως τον Ιούνιο του 2026, οι ρωσικές απώλειες εκτιμάται ότι έφτασαν περίπου τα 1,4 εκατομμύρια, σύμφωνα με το CSIS. Από αυτούς, έως και 450.000 υπολογίζεται ότι είναι νεκροί.
Παρά το τεράστιο ανθρώπινο κόστος, τα εδαφικά κέρδη της Μόσχας παραμένουν περιορισμένα. Αυτό δεν σημαίνει ότι ο ρωσικός στρατός έχει εξαντληθεί. Δείχνει, όμως, ότι ένας πόλεμος απέναντι σε ολόκληρη τη Συμμαχία θα απαιτούσε πολύ μεγαλύτερη κλίμακα δυνάμεων, εφοδιασμού και αναπλήρωσης σε σχέση με εκείνη που απαιτεί το ουκρανικό μέτωπο.
2. Η πολεμική οικονομία έχει τα όριά της
Η Ρωσία κατάφερε να διατηρήσει υψηλές αμυντικές δαπάνες χάρη στην πολεμική οικονομία, με σημαντικό όμως κόστος. Η Μόσχα χρειάζεται ολοένα περισσότερους πόρους για να συνεχίσει τον πόλεμο στην Ουκρανία και να αναπληρώνει ανθρώπινο δυναμικό, πυρομαχικά και εξοπλισμό.
Μια σύγκρουση με το ΝΑΤΟ θα απαιτούσε ακόμη μεγαλύτερη κινητοποίηση. Απέναντι στη συνολική οικονομική και βιομηχανική ισχύ της Συμμαχίας, η Ρωσία θα ερχόταν αντιμέτωπη με μια εντελώς διαφορετική κλίμακα αντιπαράθεσης.
3. Η Κίνα δεν προσφέρει λευκή επιταγή
Η σχέση Μόσχας–Πεκίνου έχει αποκτήσει στρατηγική σημασία για τη Ρωσία. Η Κίνα αποτελεί κρίσιμο οικονομικό και τεχνολογικό δίαυλο, ενώ έχει συμφέρον να αποτρέψει μια γενικευμένη σύγκρουση Ρωσίας–ΝΑΤΟ, η οποία θα μπορούσε να προκαλέσει παγκόσμια οικονομική και γεωπολιτική αναστάτωση.
Αυτό δεν σημαίνει ότι η Κίνα θα εγκαταλείψει τη Ρωσία. Σημαίνει, όμως, ότι τα κινεζικά συμφέροντα δεν ταυτίζονται αυτομάτως με τις στρατηγικές επιλογές της Μόσχας.
4. Τα πυρηνικά δεν αποτελούν ασφαλή διέξοδο
Το πυρηνικό οπλοστάσιο είναι το ισχυρότερο εργαλείο αποτροπής της Ρωσίας. Η χρήση πυρηνικών όπλων, ωστόσο, δεν προσφέρει ασφαλή «έξοδο» από μια συμβατική σύγκρουση.
Το ΝΑΤΟ διαθέτει επίσης τρεις πυρηνικές δυνάμεις —Ηνωμένες Πολιτείες, Βρετανία και Γαλλία— και οποιαδήποτε πυρηνική κλιμάκωση θα είχε συνέπειες που κανένας από τους εμπλεκόμενους δεν θα μπορούσε να ελέγξει πλήρως.
Η πυρηνική απειλή λειτουργεί, επομένως, κυρίως ως μέσο αποτροπής. Δεν αποτελεί εγγύηση ότι μια συμβατική σύγκρουση μπορεί να κλιμακωθεί χωρίς όρια.
5. Η τεχνολογία θα κρίνει την επόμενη σύγκρουση
Ο πόλεμος στην Ουκρανία ανέδειξε τα drones, την τεχνητή νοημοσύνη, την ηλεκτρονική επιτήρηση και τα συστήματα ακριβείας σε βασικά εργαλεία του σύγχρονου πολέμου. Η ίδια εξέλιξη καταγράφεται και στη Ρωσία.
Η Μόσχα, όμως, εξακολουθεί να εξαρτάται από εισαγόμενη τεχνολογία και εξαρτήματα, τα οποία δυσκολεύεται να αποκτήσει εξαιτίας των κυρώσεων. Η μάχη του μέλλοντος δεν θα κριθεί μόνο από τον αριθμό των στρατιωτών και των αρμάτων, αλλά και από την ικανότητα παραγωγής chips, drones, αισθητήρων, λογισμικού και συστημάτων τεχνητής νοημοσύνης σε τεράστια κλίμακα.
Η ευρωπαϊκή αδυναμία παραμένει κρίσιμος παράγοντας
Οι παραπάνω περιορισμοί δεν σημαίνουν ότι η Ρωσία δεν μπορεί να απειλήσει το ΝΑΤΟ. Το αντίθετο. Η IISS προειδοποιεί ότι οι ευρωπαϊκές χερσαίες δυνάμεις εξακολουθούν να εμφανίζουν σημαντικά κενά σε προσωπικό, πυρομαχικά, αεράμυνα και ετοιμότητα.
Παράλληλα, η ευρωπαϊκή άμυνα παραμένει σε σημαντικό βαθμό εξαρτημένη από αμερικανικές δυνατότητες. Η μεγαλύτερη αβεβαιότητα, επομένως, δεν αφορά το αν η Ρωσία μπορεί να προκαλέσει κρίση. Μπορεί. Το ερώτημα είναι αν μια κρίση θα παραμείνει περιορισμένη ή αν θα εξελιχθεί σε σύγκρουση που κανείς δεν σχεδίαζε.
Αυτό είναι ίσως το σημαντικότερο μάθημα του πολέμου στην Ουκρανία: η στρατιωτική ισχύς δεν μετριέται μόνο σε άρματα, πυραύλους και στρατιώτες. Κρίνεται στην αντοχή μιας οικονομίας, στην τεχνολογία, στη βιομηχανική παραγωγή και —πάνω απ’ όλα— στην πολιτική συνοχή.
Σε έναν πόλεμο Ρωσίας–ΝΑΤΟ, αυτή η τελευταία μεταβλητή θα μπορούσε να αποδειχθεί η πιο κρίσιμη από όλες.
