Η ενεργειακή κρίση επιστρέφει με ένταση, καθώς ο πόλεμος στη Μέση Ανατολή προκαλεί νέες αναταράξεις στην παγκόσμια αγορά και αυξάνει το κόστος για νοικοκυριά και επιχειρήσεις. Το Brent παραμένει πάνω από τα 100 δολάρια το βαρέλι, ενώ η αγορά των διυλισμένων προϊόντων, με αιχμή το ντίζελ, βρίσκεται υπό ισχυρή πίεση.
Στην Ελλάδα, η διεθνής αναστάτωση έχει ήδη μεταφερθεί στις αντλίες. Η μέση πανελλαδική τιμή της αμόλυβδης έχει κινηθεί πάνω από τα 2,1 ευρώ το λίτρο, ενώ το ντίζελ ξεπερνά επίσης τα 2 ευρώ. Σύμφωνα με το Παρατηρητήριο Τιμών Υγρών Καυσίμων, στις 15 Σεπτεμβρίου η μέση τιμή της αμόλυβδης διαμορφωνόταν στα 2,035 ευρώ το λίτρο.
Σε αρκετές περιοχές οι αυξήσεις είναι ακόμη μεγαλύτερες, με τις Κυκλάδες να συγκαταλέγονται σε εκείνες όπου καταγράφονται οι υψηλότερες τιμές. Η πίεση στο ντίζελ είναι ιδιαίτερα σημαντική, καθώς το συγκεκριμένο καύσιμο χρησιμοποιείται στις μεταφορές, στη γεωργία και σε μεγάλο μέρος της παραγωγικής δραστηριότητας.
Η διακοπή λειτουργίας του σαουδαραβικού αγωγού East-West, ο οποίος αποτελεί κρίσιμη εναλλακτική οδό για τις εξαγωγές πετρελαίου όταν η διέλευση από τα Στενά του Ορμούζ είναι περιορισμένη, επιβαρύνει ακόμη περισσότερο μια αγορά που αντιμετωπίζει μειωμένες ροές και χαμηλότερα διαθέσιμα αποθέματα. Η διακοπή έχει απειλήσει έως και το 4% της παγκόσμιας προσφοράς πετρελαίου.
Παρά την αποκλιμάκωση των διεθνών τιμών μετά την απόφαση της Σαουδικής Αραβίας να διοχετεύσει επιπλέον ποσότητες μέσω Ομάν, οι πιέσεις παραμένουν. Η πορεία της αγοράς εξαρτάται σε μεγάλο βαθμό από την εξέλιξη της σύγκρουσης και την αποκατάσταση των ενεργειακών υποδομών.
Το πρόβλημα, πάντως, δεν περιορίζεται στην τιμή του αργού. Η μεγαλύτερη πίεση εντοπίζεται στα διυλισμένα προϊόντα, με το ντίζελ να βρίσκεται στο επίκεντρο.
Οι διεθνείς αγορές αντιμετωπίζουν περιορισμένη διαθεσιμότητα, ενώ οι επιθέσεις σε ενεργειακές υποδομές στη Μέση Ανατολή και οι διαταραχές στη ρωσική παραγωγή και διύλιση επιβαρύνουν περαιτέρω την κατάσταση. Στην Ασία, τα περιθώρια διύλισης για το ντίζελ έχουν φτάσει σε ιστορικά υψηλά επίπεδα, ένδειξη της έντονης πίεσης που ασκείται στην αγορά.
Στις ΗΠΑ, την ίδια ώρα, η τιμή του ντίζελ έχει εκτοξευθεί, ενώ η Ευρώπη αντιμετωπίζει επίσης ελλείψεις σε ντίζελ και αεροπορικά καύσιμα.
Έναν ακόμη παράγοντα πίεσης αποτελεί η επιστροφή της Κίνας στην παγκόσμια αγορά πετρελαίου. Η μεγαλύτερη εισαγωγέας πετρελαίου στον κόσμο είχε περιορίσει για ένα διάστημα τις αγορές της, αξιοποιώντας αποθέματα που είχε ήδη συγκεντρώσει.
Η επαναφορά των εισαγωγών αυξάνει τον ανταγωνισμό για τις διαθέσιμες ποσότητες, σε μια περίοδο κατά την οποία η προσφορά παραμένει περιορισμένη. Έτσι, η διεθνής αγορά βρίσκεται αντιμέτωπη με ένα δύσκολο ισοζύγιο: μειωμένες ροές, περιορισμένα περιθώρια ασφαλείας, αυξημένο κόστος διύλισης και υψηλή αβεβαιότητα για την εξέλιξη του πολέμου.
Το ενεργειακό σοκ μεταφέρεται και στην ηλεκτρική ενέργεια. Η άνοδος του φυσικού αερίου αυξάνει το κόστος παραγωγής ηλεκτρικής ενέργειας και δημιουργεί νέες πιέσεις στις τιμές της χονδρεμπορικής αγοράς.
Η εξέλιξη αποκτά μεγαλύτερη σημασία ενόψει του χειμώνα, καθώς η ζήτηση για ενέργεια αυξάνεται και η Ευρώπη εισέρχεται στην περίοδο κατά την οποία η επάρκεια των αποθεμάτων φυσικού αερίου αποτελεί κρίσιμο παράγοντα για την αγορά.
Την ίδια ώρα, η ευρωπαϊκή αγορά παραμένει ευάλωτη στις διακυμάνσεις των διεθνών τιμών και στις εξελίξεις γύρω από τις ροές LNG και τις θαλάσσιες μεταφορές.
Ιδιαίτερη ανησυχία προκαλεί η έναρξη της περιόδου διάθεσης του πετρελαίου θέρμανσης στις 15 Οκτωβρίου. Εφόσον οι διεθνείς τιμές του πετρελαίου και του ντίζελ παραμείνουν στα σημερινά επίπεδα, η τιμή εκκίνησης του πετρελαίου θέρμανσης στην Ελλάδα αναμένεται να είναι σημαντικά υψηλότερη από την περσινή.
Το κόστος θέρμανσης αποτελεί, επομένως, ένα από τα βασικά μέτωπα για τα νοικοκυριά, ιδιαίτερα σε μια περίοδο κατά την οποία ο πληθωρισμός εξακολουθεί να επηρεάζει το διαθέσιμο εισόδημα.
Οι εξελίξεις στην ενεργειακή αγορά προκαλούν κινητοποίηση στην κυβέρνηση, με το οικονομικό επιτελείο να εξετάζει τις επόμενες κινήσεις ανάλογα με την πορεία των διεθνών τιμών.
Στα καύσιμα κίνησης εξετάζεται η συνέχιση των μέτρων στήριξης για το ντίζελ, σε συνδυασμό με τις παρεμβάσεις των διυλιστηρίων. Στο ηλεκτρικό ρεύμα παραμένει ανοιχτό το ενδεχόμενο πρόσθετων παρεμβάσεων, εφόσον οι υψηλές χονδρεμπορικές τιμές διατηρηθούν.
Ιδιαίτερο βάρος αναμένεται να δοθεί στο πετρέλαιο θέρμανσης, με τα σενάρια να περιλαμβάνουν παρεμβάσεις στην τιμή μέσω των διυλιστηρίων, αλλαγές στον Ειδικό Φόρο Κατανάλωσης και ενίσχυση του επιδόματος θέρμανσης.
Οι τελικές αποφάσεις αναμένεται να ληφθούν προς το τέλος Σεπτεμβρίου, αφού αποτιμηθεί η πορεία των διεθνών τιμών και κυρίως το εάν η κρίση στη Μέση Ανατολή θα οδηγήσει σε παρατεταμένες διαταραχές στην παγκόσμια προσφορά ενέργειας.
Για την Ελλάδα, το κρίσιμο ερώτημα είναι πλέον πόσο θα διαρκέσει η πίεση και σε ποιο βαθμό οι διεθνείς ανατιμήσεις θα μεταφερθούν στα καύσιμα, στο ρεύμα και στο κόστος θέρμανσης των νοικοκυριών.
