Η Ευρωπαϊκή Επιτροπή καλείται να πάρει μέσα στον Οκτώβριο, σχεδόν την τελευταία στιγμή, μια απόφαση που μπορεί να κρίνει το μέλλον της εξορυκτικής δραστηριότητας στην Αρκτική: αν θα διατηρήσει ή θα άρει την απαγόρευση νέων ερευνών για πετρέλαιο και φυσικό αέριο. Αξιωματούχοι της ΕΕ που μίλησαν στο Euronews υπό καθεστώς ανωνυμίας επισημαίνουν ότι το θέμα θα τεθεί προς απόφαση στο Κολλέγιο των Επιτρόπων των 27.
Η συζήτηση δεν είναι μόνο περιβαλλοντική αλλά και βαθιά γεωπολιτική. Η Αρκτική έχει μεταβληθεί σε πεδίο ανταγωνισμού λόγω των μεγάλων αποθεμάτων υδρογονανθράκων και κρίσιμων πρώτων υλών, ενώ παράλληλα η Ρωσία και η Κίνα εντείνουν τη δραστηριότητά τους μέσω του «Δρόμου του Πάγου του Μεταξιού», συνδέοντας λιμάνια της Ασίας με ευρωπαϊκούς κόμβους. Στη ζυγαριά μπαίνει και η πρόσφατη ενεργειακή αναταραχή από το κλείσιμο των Στενών του Ορμούζ, κόμβο μέσω του οποίου διέρχεται περίπου το 20% του παγκόσμιου εμπορίου πετρελαίου και φυσικού αερίου.
Σε επίπεδο κρατών μελών, η Γερμανία, η Σουηδία και η Φινλανδία προσφέρουν γενική στήριξη στη γραμμή της Επιτροπής, ενώ η Δανία προσπαθεί να κρατήσει ισορροπίες λόγω της αυτονομίας της Γροιλανδίας και των «τεράστιων ορυκτών αποθεμάτων» που αυτή διαχειρίζεται. Αρχικά η Επιτροπή είχε προτείνει την ανάπτυξη μιας πολυμερούς νομικής υποχρέωσης για την απαγόρευση νέας έρευνας, πρόταση που στήριξε η Γερμανία, αλλά η τελική στρατηγική κατέληξε σε μη δεσμευτική πολιτική δέσμευση.
Πίεση στην Επιτροπή ασκούν και διεθνείς φορείς: ο επικεφαλής του Διεθνούς Οργανισμού Ενέργειας (IEA) Φατίχ Μπιρόλ κάλεσε πρόσφατα την ΕΕ να επανεξετάσει την απαγόρευση, επικαλούμενος ανησυχίες για την ασφάλεια του εφοδιασμού. Επιπλέον, αναλύσεις εκτιμούν ότι ο πόλεμος υπό την ηγεσία των ΗΠΑ εναντίον του Ιράν προκάλεσε στην ΕΕ πρόσθετο κόστος περίπου 60 δισ. ευρώ για εισαγόμενα ορυκτά καύσιμα μέσα στις πρώτες 100 ημέρες της σύρραξης.
Αξιωματούχος της ΕΕ υπενθύμισε ότι σε αντίθεση με την απόφαση του 2021, «η απόφαση για τις γεωτρήσεις στην Αρκτική είναι πλέον θέμα με σαφή απάντηση ‘ναι ή όχι’», που θα κριθεί από το Κολλέγιο των Επιτρόπων. Παρά τις πιέσεις από τον IEA και τη Νορβηγία —που διαθέτει μεγάλα κοιτάσματα στη Θάλασσα Μπάρεντς— «το πιθανότερο είναι ότι η θέση της ΕΕ θα παραμείνει η ίδια», ανέφερε δεύτερος αξιωματούχος.
Όμως, επειδή η στρατηγική δεν είναι νομικά δεσμευτική, η τελική απόφαση παραμένει στα κράτη μέλη. Όπως σημείωσε άλλος αξιωματούχος της ΕΕ, «πολλά κράτη μέλη που δεν είναι αρκτικές χώρες έχουν δείξει εξαιρετικά μεγάλο ενδιαφέρον για τη στρατηγική».
Μη κυβερνητικοί φορείς προειδοποιούν ότι ακόμα και χωρίς νομικούς περιορισμούς η πολιτική βαρύτητα μιας ευρωπαϊκής στάσης θα μπορούσε να επηρεάσει τα σχέδια εξόρυξης αλλού. Ο Paal Φρίσβολντ, συντονιστής της ΜΚΟ Alliance to Preserve the Moratorium on Oil Drilling in the Arctic, εκτιμά ότι το πολιτικό πλαίσιο περιορίζει στην πράξη τις μελλοντικές επιλογές.
Παρά την Ευρωπαϊκή ατζέντα, η Νορβηγία —που βρίσκεται εκτός ΕΕ αλλά είναι βασικός προμηθευτής φυσικού αερίου— δηλώνει αποφασισμένη να συνεχίσει τις έρευνες. Ο Νορβηγός υπουργός Ενέργειας Τέργιε Άασλαντ τόνισε ότι η συνέχιση της δραστηριότητας στη Θάλασσα Μπάρεντς εξυπηρετεί τόσο τα νορβηγικά όσο και τα ευρωπαϊκά συμφέροντα.
Οι επικρίσεις δεν έλειψαν: ο Φρίσβολντ απάντησε στις δηλώσεις Άασλαντ, επισημαίνοντας τον κίνδυνο «εγκλωβισμένων» περιουσιακών στοιχείων αν επενδυθεί σήμερα σε νέα κοιτάσματα. Υπογράμμισε ότι μέχρι το 2040 οι πολιτικές της μετάβασης θα μπορούσαν να μειώσουν τη ζήτηση φυσικού αερίου στην ΕΕ κατά τα δύο τρίτα και ότι νέες ανακαλύψεις στη Θάλασσα Μπάρεντς ίσως χρειαστούν 15–20 χρόνια για να μπουν σε παραγωγή — με αποτέλεσμα νέες εγκαταστάσεις να αξιοποιηθούν όταν η ζήτηση θα έχει ήδη μειωθεί σημαντικά.
Στο νορβηγικό πολιτικό πεδίο, ο Γκρούντε Αλμέλαντ κάλεσε την ΕΕ να διατηρήσει την αντίθεσή της σε νέες γεωτρήσεις, υπογραμμίζοντας ότι η Αρκτική είναι ιδιαίτερα ευάλωτη στην κλιματική αλλαγή και χρήζει προστασίας. Κατά την άποψή του, η επέκταση της παραγωγής στην περιοχή δεν αποτελεί βιώσιμη λύση για τις μακροπρόθεσμες ενεργειακές ανάγκες της Ευρώπης.
Από την πλευρά των σχεδιαστών της ευρωπαϊκής στρατηγικής, ο βασικός στόχος παραμένει να καθοριστούν προτεραιότητες για τον ρόλο της ΕΕ στην Αρκτική και να εντοπιστούν κοινές επενδύσεις, με έμφαση σε οικονομικά και αμυντικά στοιχεία. Ο Μίκαελ Γιάνσον, διευθυντής του North Sweden European Office, προειδοποίησε ότι οι επερχόμενες συζητήσεις ενδέχεται να παραβλέψουν τις τοπικές και περιφερειακές οπτικές, ενώ υπογράμμισε ότι «λείπει μια συνεκτική ευρωπαϊκή απάντηση», με κίνδυνο οι πόροι να μην φτάνουν σε όλα τα τμήματα των κοινοτήτων.
Πηγή: euronews.com
