Ο πόλεμος στην Ουκρανία εισέρχεται σε μια νέα, αχαρτογράφητη φάση, καθώς η σύγκρουση μεταφέρεται από τα χερσαία μέτωπα στους ουρανούς της Ρωσίας. Ο Βολοντίμιρ Ζελένσκι προειδοποίησε ευθέως τις διεθνείς αγορές και τις αερομεταφορές: «Θα υπάρχουν drones στους ουρανούς της Ρωσίας – αεροπορικές εταιρείες και ασφαλιστικές οφείλουν να το λάβουν σοβαρά υπόψη».
Η αντίδραση από το Κρεμλίνο ήρθε άμεσα και οργισμένα. Ο Βλαντίμιρ Πούτιν χαρακτήρισε τις δηλώσεις του Ουκρανού προέδρου ως «ευθεία κήρυξη κρατικής τρομοκρατίας».
Τις τελευταίες εβδομάδες οι ουκρανικές μη επανδρωμένες συσκευές έχουν αυξήσει την ένταση των απειλών και των διακοπών στις πτήσεις σε ρωσικά αεροδρόμια, με συνέπεια προσωρινές απαγορεύσεις και σημαντικές καθυστερήσεις, ειδικά γύρω από τη Μόσχα. Η εμβέλεια αυτών των drones, όπως μεταδίδει το Al Jazeera, φαίνεται να έχει μεγαλώσει δραματικά και φτάνει πλέον έως και 1.750 χιλιόμετρα, με επιθέσεις να καταγράφονται ακόμα και στο Ομσκ, 2.500 χιλιόμετρα από τα ουκρανικά σύνορα.
Η εταιρεία Osprey Flight Solutions αναφέρει πως η Ουκρανία εκτοξεύει περισσότερα από 500 drones ημερησίως, με κάποιες μέρες να ξεπερνούν τα 1.000. Αυτό έχει ως αποτέλεσμα συχνές και παρατεταμένες διακοπές λειτουργίας ρωσικών αεροδρομίων· ο μέσος όρος κλεισίματος αεροδρομίων στη Ρωσία φτάνει τα 30 την ημέρα από την αρχή του πολέμου.
Οι ρωσικές επιθέσεις με βαλλιστικούς πυραύλους εναντίον υποδομών στην Ουκρανία έχουν ωθήσει το Κίεβο σε αντίποινα που στοχεύουν ρωσικές εγκαταστάσεις, αποθήκες πετρελαίου, λιμάνια και ακόμη και αποθήκες ηλεκτρονικού εμπορίου εντός ρωσικού εδάφους. Σε νυχτερινό του διάγγελμα ο Ουκρανός πρόεδρος τόνισε: «Θέλουμε να προειδοποιήσουμε κάθε αεροπορική εταιρεία που χρησιμοποιεί τον ρωσικό εναέριο χώρο, κάθε ασφαλιστική και όσους χρησιμοποιούν τα βασικά αεροδρόμια της Ρωσίας: ο ρωσικός εναέριος χώρος γίνεται εντελώς επικίνδυνος».
Παράλληλα, ο ίδιος διευκρίνισε: «η Ουκρανία δεν απειλεί την πολιτική αεροπλοΐα – ούτε ένα πολιτικό αεροσκάφος. Απλώς θα υπάρχουν drones στους ρωσικούς ουρανούς σε κλίμακα που πρέπει να ληφθεί υπόψη».
Η κεντρική ερώτηση που απασχολεί τώρα τη διεθνή αεροπλοΐα είναι αν, στην πράξη, μπορεί η Ουκρανία να επιβάλει μια άτυπη «ζώνη απαγόρευσης πτήσεων» πάνω από τμήματα της Ρωσίας και τι θα σήμαινε αυτό για το παγκόσμιο δίκτυο πτήσεων. Πριν από τον Φεβρουάριο του 2022, η διέλευση πάνω από τη Σιβηρία ήταν η συντομότερη διαδρομή μεταξύ Ευρώπης και Βορειοανατολικής Ασίας, με περισσότερες από 360.000 πτήσεις ετησίως. Μετά την εισβολή, πολλές ευρωπαϊκές και αμερικανικές εταιρείες απέφυγαν τον ρωσικό εναέριο χώρο, αυξάνοντας τους χρόνους πτήσης κατά δύο έως τέσσερις ώρες σε πολλές διαδρομές — για παράδειγμα η Ελσίνκι-Τόκιο μεγάλωσε από εννέα σε δεκατρείς ώρες.
Η παράκαμψη των σιβηρικών διαδρομών ανέβασε το κόστος των εισιτηρίων και των λειτουργικών εξόδων, επηρεάζοντας τα προγράμματα των πληρωμάτων και τη χρήση των αεροσκαφών στα μακρινά ευρωπαϊκά δίκτυα.
Ορισμένες αεροπορικές, ωστόσο, συνεχίζουν να χρησιμοποιούν τον ρωσικό εναέριο χώρο — μεταξύ αυτών κινεζικές, από την Κίνα, καθώς και αερομεταφορείς από την Τουρκία, τα Ηνωμένα Αραβικά Εμιράτα και άλλα κράτη του Κόλπου. Οι αμερικανικές εταιρείες διαμαρτύρονται ότι οι κινεζικές έχουν ανταγωνιστικό πλεονέκτημα λόγω των ταχύτερων και φθηνότερων διαδρομών. Αν αυτές οι διελεύσεις κλείσουν ευρύτερα και για τις κινεζικές εταιρείες, το πλεονέκτημα αυτό θα εκλείψει, ενώ η Turkish Airlines έχει ήδη εκμεταλλευτεί την ουδετερότητα για να καθιερώσει την Κωνσταντινούπολη ως βασικό μεταφορικό κόμβο.
Οι ινδικοί αερομεταφορείς, και κυρίως η Air India, στηρίζονται στον ρωσικό εναέριο χώρο για αποδοτικές διαδρομές μεταξύ Δελχί-Λονδίνου και Δελχί-Νέας Υόρκης. Αντίθετα, οι αερομεταφορείς του Κόλπου δεν εξαρτώνται τόσο πολύ από αυτές τις διόδους· ένα ευρύτερο κλείσιμο θα ενίσχυε τα hubs στην περιοχή του Κόλπου, καθώς η κυκλοφορία θα μεταφερόταν νοτιότερα.
Σε αυτό το περιβάλλον, οι αεροπορικές εταιρείες, οι ασφαλιστικές και οι φορείς ρύθμισης καλούνται να αξιολογήσουν εκ νέου τους κινδύνους, τις διαδρομές και το κόστος — με την απειλή των drones να αλλάζει ριζικά το τοπίο των διεθνών αερομεταφορών.
