Μια πολύπλοκη αλληλουχία φυσικών φαινομένων οδήγησε στη μεγάλη καταστροφή στα Ιμαλάια, σύμφωνα με τον πρόεδρο του ΟΑΣΠ και καθηγητή Ευθύμιο Λέκκα, ο οποίος βρίσκεται στην περιοχή για να μελετήσει από κοντά τα αίτια και την εξέλιξη του φαινομένου.
Κατά τον κ. Λέκκα, δεν πρόκειται απλώς για την κατάρρευση ενός παγετώνα· οι ασυνήθιστα υψηλές θερμοκρασίες είχαν προκαλέσει ρωγμές και ασυνέχειες στη μάζα του πάγου, αυξάνοντας την κινητικότητά της. Σε κάποιο σημείο, τεράστιες ποσότητες πάγου μαζί με πετρώματα και εδαφικά υλικά αποκολλήθηκαν και κατέρρευσαν από ύψος περίπου 3.000 μέτρων μέσα σε λίγα δευτερόλεπτα.
Η μάζα αυτή εκτοπίστηκε σε προϋπάρχουσα λίμνη, η οποία είχε σχηματιστεί από παλαιότερη κατολίσθηση. Η πίεση του όγκου πάγου και βράχων διέσπασε το φυσικό φράγμα της λίμνης, με αποτέλεσμα να απελευθερωθούν τεράστιες ποσότητες νερού και υλικών και να σχηματιστεί ένα αιφνίδιο πλημμυρικό κύμα (flash flood) που διένυσε περίπου 100 χιλιόμετρα, παρασύροντας λάσπη, βράχια και υποδομές.
Σύμφωνα με τις προκαταρκτικές αναλύσεις, η αποκόλληση ξεκίνησε σε υψόμετρο περίπου 6.200 μέτρων και το πλάτος του αποκολληθέντος τμήματος του παγετώνα εκτιμάται στα 610 μέτρα. Ο συνδυασμός του όγκου και της κλίσης της κοιλάδας οδήγησε σε ροές που απέκτησαν πολύ μεγάλη ταχύτητα: αναφορές κάνουν λόγο για κάλυψη των πρώτων 20 χιλιομέτρων σε περίπου επτά λεπτά και για μέγιστες ταχύτητες έως 150 χλμ./ώρα.
Οπτικό υλικό που δόθηκε στη δημοσιότητα —μεταξύ άλλων από το κινεζικό πρακτορείο Xinhua και τους New York Times— αποτυπώνει τη στιγμή της αποκόλλησης, με τμήματα πάγου και βράχων να κατακρημνίζονται από μεγάλο ύψος. Το αμερικανικό Γεωλογικό Ινστιτούτο συνδέει το συμβάν με σεισμική δόνηση μεγέθους 5,2 βαθμών.
Η κατάσταση παραμένει κρίσιμη λόγω αυξημένου κινδύνου νέων κατολισθήσεων. Ο κ. Λέκκας επισημαίνει ότι οι θέσεις με πιθανότητα κατολίσθησης είναι εκατοντάδες: τα πρόσφατα πλημμυρικά φαινόμενα έχουν υποσκάψει τα πρανή στη βάση των φαραγγιών, αποσταθεροποιώντας τις υπερκείμενες μάζες. Ήδη έχουν καταγραφεί νέες κατολισθήσεις και στις δύο πλευρές των φαραγγιών, ενώ ισχυρές βροχοπτώσεις εντείνουν την πιθανότητα αποκολλήσεων που, συνδυασμένες με νερό, μπορεί να προκαλέσουν νέα πλημμυρικά επεισόδια.
Η αποστολή του ΟΑΣΠ εστιάζει στην καταγραφή και ανάλυση της αλληλουχίας κινδύνων —από τις κατολισθήσεις και τις πλημμύρες έως τη διάβρωση του εδάφους και τις τεράστιες ποσότητες λάσπης— καθώς και στην εκτίμηση της τρωτότητας κατασκευών, υποδομών και δικτύων, προκειμένου να αποτυπωθεί πώς και γιατί προκλήθηκαν οι συγκεκριμένες καταστροφές.
Στο επιχειρησιακό επίπεδο, η αντιμετώπιση είναι ιδιαίτερα δύσκολη: η πληγείσα περιοχή είναι εκτεταμένη, με καταστροφές σε χωριά και οικισμούς στη βάση των φαραγγιών και με μεγάλο μέρος του οδικού δικτύου κατεστραμμένο. Σύμφωνα με τον καθηγητή Λέκκα, δεν υπάρχει πλέον οδική σύνδεση σε μήκος περίπου 60 χιλιομέτρων προς την πλευρά του Θιβέτ, γεγονός που δυσχεραίνει σημαντικά την πρόσβαση και την αποκατάσταση των υποδομών. Η εμπειρία από τον σεισμό του 2015 δείχνει πόσο χρονοβόρα και δύσκολη είναι η αποκατάσταση του οδικού δικτύου σε αυτό το δύσβατο γεωγραφικό περιβάλλον.
Οι αρχές και οι επιστήμονες προειδοποιούν ότι παραμένει υψηλή η πιθανότητα νέων επεισοδίων, γι’ αυτό και η επιτόπια παρακολούθηση και οι αποτιμήσεις τρωτότητας είναι αναγκαίες για την προστασία του κατοικούμενου χώρου και των κρίσιμων υποδομών.
