Η Ευρώπη βρίσκεται αντιμέτωπη με ένα απρόσμενο κενό στην αεράμυνά της: τα αποθέματα πυραύλων Patriot, που θεωρούνται κρίσιμα για την αναχαίτιση ρωσικών βαλλιστικών πυραύλων, έχουν μειωθεί σε επίπεδα που ανησυχούν βαθιά το ΝΑΤΟ και τις ΗΠΑ. Η μετατόπιση σημαντικού όγκου πυραύλων στη Μέση Ανατολή λόγω της αντιπαράθεσης μεταξύ των ΗΠΑ και του Ιράν, καθώς και οι παραδόσεις στην Ουκρανία, έχουν αφήσει περιορισμένες δυνατότητες στο ευρωπαϊκό θέατρο.
Αμερικανός αξιωματούχος άμυνας στην Ευρώπη και αξιωματούχος του ΝΑΤΟ επιβεβαιώνουν ότι τα αποθέματα Patriot των αμερικανικών και νατοϊκών δυνάμεων «βρίσκονται σε χαμηλά επίπεδα», δημιουργώντας ανησυχία για την ευαλωτότητα κρατών της Συμμαχίας σε περίπτωση παρατεταμένης επίθεσης. Όπως σχολιάζουν ειδικοί, η μεγαλύτερη ανησυχία αφορά την έλλειψη Patriot ικανών να καταρρίπτουν ρωσικούς βαλλιστικούς πυραύλους υψηλής ταχύτητας.
Στρατιωτικές πηγές αναφέρουν ότι αμερικανικά αποθέματα που είχαν τοποθετηθεί στην Ευρώπη μεταφέρθηκαν στη Μέση Ανατολή, όπου οι ΗΠΑ και σύμμαχοι έχουν χρησιμοποιήσει μεγάλο αριθμό αναχαιτιστικών, μεταξύ των οποίων Patriot, για την αντιμετώπιση ιρανικών drones και πυραύλων. Αυτή η μετακίνηση αποθεμάτων, σύμφωνα με αναλυτές, εξαντλεί την ευελιξία της Συμμαχίας σε περίπτωση συντονισμένης ρωσικής επίθεσης.
Ένας Αμερικανός αξιωματούχος περιγράφει το ενδεχόμενο οδυνηρά: το ΝΑΤΟ ενδέχεται «να δέχεται το ένα χτύπημα μετά το άλλο» σε ένα τέτοιο σενάριο, υπογραμμίζοντας τον περιορισμένο χρόνο αντίδρασης απέναντι σε βαλλιστικούς πυραύλους που κινούνται με ταχύτητες πολλαπλάσιες της ταχύτητας του ήχου.
Παρά τον προβληματισμό, υψηλόβαθμος εκπρόσωπος του ΝΑΤΟ, ο Συνταγματάρχης Μάρτιν Ο’Ντόνελ, αμφισβήτησε ότι τα αποθέματα Patriot έχουν φτάσει σε «κρίσιμα χαμηλά» επίπεδα, δηλώνοντας πως «αυτό απλώς δεν ισχύει» και τονίζοντας ότι το ΝΑΤΟ είναι σε θέση «να αποκρούσει τα χτυπήματα» και διαθέτει αρκετά πυρομαχικά αεράμυνας για την αυτοάμυνά του και για τη συνέχιση βοήθειας στην Ουκρανία.
Στο μεταξύ, οι ΗΠΑ και σύμμαχοι έχουν ήδη παραδώσει συστήματα και εκατοντάδες πυραύλους Patriot στην Ουκρανία από το 2022. Το Κίεβο υποστηρίζει ότι μόνο τα αμερικανικά Patriot μπορούν να αναχαιτίσουν τους προωθημένους ρωσικούς βαλλιστικούς πυραύλους, που διαπερνούν όλο και συχνότερα την ουκρανική αεράμυνα.
Λίγες εναλλακτικές για την Ευρώπη
Οι επιλογές για την προστασία ευρωπαϊκών εδαφών έναντι βαλλιστικών πυραύλων είναι περιορισμένες. Η χρήση φθηνών συστημάτων κατά ροπάλων drone μπορεί να περιορίσει κάποιο φορτίο στην αεράμυνα, αλλά δεν αποτελούν λύση για βαλλιστικά βλήματα που απαιτούν ταχύτατη και ακριβή απάντηση.
Μία από τις κύριες εναλλακτικές είναι το γαλλοϊταλικό σύστημα SAMP/T NG, του οποίου η νέα έκδοση υπόσχεται βελτιωμένες ικανότητες έναντι βαλλιστικών πυραύλων. Ωστόσο, η αναβαθμισμένη έκδοση δεν έχει ακόμη δοκιμαστεί σε πραγματικές συνθήκες μάχης και η υπάρχουσα έκδοση έχει μικρότερη εμβέλεια σε σχέση με το Patriot. Άλλες επιλογές, όπως πλοία με συστήματα αεράμυνας, προσφέρουν κινητές λύσεις αλλά συχνά δεν βρίσκονται κοντά στα κρίσιμα σημεία ή ενδέχεται να εκτεθούν σε κίνδυνο αν αναπτυχθούν πλησίον ζώνης σύγκρουσης.
Το σύστημα Patriot εντοπίζει τον στόχο, υπολογίζει την πορεία και εκτοξεύει τον αναχαιτιστικό μέσα σε λίγα λεπτά. Κάθε συστοιχία όμως μπορεί να καλύψει περιορισμένη ζώνη —συνήθως μια στρατιωτική βάση— και όχι ολόκληρη πόλη ή περιφέρεια.
Κατάρρευση αποθεμάτων Patriot και παραγωγή στην Ευρώπη
Αμερικανικές πηγές και think tanks καταγράφουν όλο και μεγαλύτερη εξάντληση αποθεμάτων. Ο Εντ Άρνολντ, ανώτερος ερευνητής στο Royal United Services Institute (RUSI), σημειώνει ότι η σύγκρουση με το Ιράν απορρόφησε το 65% των αμερικανικών αποθεμάτων Patriot —περίπου 1.500 από τους συνολικά 2.330 πυραύλους— φέρνοντας τα αποθέματα σε οριακό σημείο. Οι ΗΠΑ σχεδιάζουν φέτος την παραγωγή περίπου 600 πυραύλων, με στόχο να φτάσουν τις 2.000 ετησίως έως το 2030.
Το ΝΑΤΟ ανακοίνωσε ότι η πρώτη μονάδα παραγωγής πυραύλων Patriot στην Ευρώπη θα λειτουργήσει στη Γερμανία τον Σεπτέμβριο, με τις πρώτες παραδόσεις να ξεκινούν στις αρχές του επόμενου έτους και παρτίδες να προορίζονται για χώρες όπως η Γερμανία, η Ολλανδία, η Ρουμανία και η Ισπανία. Μέχρι τότε, μεμονωμένα κράτη έχουν βρεθεί σε «περίεργη» θέση —έχουν αγοράσει συστήματα Patriot αλλά δεν διαθέτουν επαρκείς πυραύλους για την πλήρη λειτουργία τους, όπως επισημαίνει ο Άρνολντ.
Παράλληλα, οι αμερικανικές δυνάμεις στην Ευρώπη αντιμετωπίζουν ελλείψεις και σε ATACMS, βαλλιστικούς πυραύλους μεσαίου βεληνεκούς, περιορίζοντας περαιτέρω τις επιλογές υψηλής ακρίβειας για επιχειρήσεις επί εδάφους.
Το Πεντάγωνο απέφυγε να σχολιάσει δημόσια τα ακριβή επίπεδα αποθεμάτων για λόγους ασφαλείας, ενώ το γερμανικό υπουργείο Άμυνας επίσης δεν κάνει δηλώσεις για τα δικά του αποθέματα.
Περιορισμένες και οι δυνατότητες της Ρωσίας
Ευρωπαίοι αξιωματούχοι και αναλυτές εκτιμούν ότι, παρά τις ανησυχίες, η Ρωσία πιθανότατα δεν μπορεί να εξαπολύσει παρατεταμένη αεροπορική εκστρατεία κατά του ΝΑΤΟ όσο η κύρια στρατιωτική της προσπάθεια παραμένει επικεντρωμένη στην Ουκρανία. Η διεξαγωγή αεροπορικού πολέμου σε δύο μέτωπα θεωρείται δυσχερής για τη Μόσχα.
Επιπλέον, οι πρόσφατες ουκρανικές επιθέσεις στο εσωτερικό της Ρωσίας έχουν αναδείξει αδυναμίες στη ρωσική αεράμυνα, γεγονός που, όπως παρατηρεί ο Άρνολντ, ίσως κάνει τον Ρώσο Πρόεδρο Βλαντίμιρ Πούτιν πιο επιφυλακτικό απέναντι σε ενέργειες που θα οδηγούσαν σε αντίποινα. Όπως σχολιάζει ο Άρνολντ, «η άβολη αλήθεια είναι ότι ίσως η καλύτερη αεράμυνα που διαθέτουμε αυτή τη στιγμή είναι οι ίδιοι οι περιορισμοί της Ρωσίας».
Την ίδια ώρα, σε διπλωματικό επίπεδο, ο Διευθυντής της CIA Τζον Ράτκλιφ επισκέφθηκε τη Μόσχα για να προειδοποιήσει τη ρωσική πλευρά, κίνηση που ο Πρόεδρος Ντόναλντ Τραμπ χαρακτήρισε «ρουτίνας».
Συμπερασματικά, η κατάσταση περιγράφεται από ειδικούς ως μία μεταβατική φάση: ενώ τα τρέχοντα αποθέματα και η παραγωγή δεν επιτρέπουν άμεση εφησυχασμό, η αύξηση της παραγωγής και η λειτουργία ευρωπαϊκής μονάδας παραγωγής μέχρι το 2024–2025 αναμένεται να βελτιώσουν την ανθεκτικότητα της Συμμαχίας στο μέλλον.
