Σφοδρές διαπραγματεύσεις εκτυλίσσονται αυτήν τη στιγμή γύρω από τον μακροπρόθεσμο προϋπολογισμό της Ε.Ε. για την περίοδο 2028-2034, καθώς η Κομισιόν επιμένει σε ένα σχέδιο περίπου 2 τρισεκατομμυρίων ευρώ και κράτη-μέλη, με επικεφαλής τη Γερμανία, πιέζουν για δραστικές περικοπές.
Η διαφορά προσεγγίσεων είναι ξεκάθαρη: οι Βρυξέλλες ζητούν διεύρυνση των πόρων για να χρηματοδοτηθούν νέες προτεραιότητες —ασφάλεια, άμυνα, Διάστημα και ανταγωνιστικότητα— ενώ οι μεγαλύτερες οικονομίες ανησυχούν για το συνολικό μέγεθος του ταμείου και αποφεύγουν τον κοινοτικό δανεισμό ή την αυτόματη αύξηση των υποχρεώσεων.
Στο επίκεντρο των συζητήσεων βρίσκεται και το νέο Ταμείο Ανταγωνιστικότητας που προτείνει η Κομισιόν, μαζί με εργαλεία όπως η δανειακή διευκόλυνση της Δράσης για την Ασφάλεια για την Ευρώπη (SAFE), τα οποία έχουν ήδη αρχίσει να κινητοποιούν πόρους. Κάποιες κυβερνήσεις υποστηρίζουν ότι ο μακροπρόθεσμος προϋπολογισμός οφείλει να αντικατοπτρίζει τη νέα γεωπολιτική πραγματικότητα, αλλά δεν θέλουν αυτό να συνοδευτεί από συνολική επέκταση του προϋπολογισμού ή κοινό δανεισμό.
Η Ιρλανδία, που ασκεί αυτή την περίοδο την προεδρία της Ε.Ε., αναμένεται να υποβάλει μια συμβιβαστική πρόταση ενόψει της άτυπης συνόδου κορυφής στο τέλος του έτους. Ο πρόεδρος του Ευρωπαϊκού Συμβουλίου, Αντόνιο Κόστα, ξεκινά σειρά επισκέψεων σε Σλοβακία, Εσθονία, Λετονία, Λιθουανία και Τσεχία και θα καταλήξει στην Ιρλανδία για να ενημερώσει τον πρωθυπουργό Μίκαελ Μάρτιν, που συντονίζει τις ενωσιακές διαβουλεύσεις.
Η ομάδα του Κόστα φαίνεται να προσανατολίζεται προς τη σύγκληση έκτακτης συνόδου ηγετών για τον προϋπολογισμό στις 26 και 27 Νοεμβρίου, με στόχο μια συμφωνία που, όπως επισημαίνει ο Κόστα, θα πρέπει να επιτευχθεί έως το 2027 για να αρχίσουν οι εκταμιεύσεις ένα χρόνο αργότερα.
Ωστόσο, η προσπάθεια συναντά ισχυρές αντιδράσεις. Οι πλουσιότερες χώρες της Ένωσης —όσα κράτη συνεισφέρουν περισσότερο στο κοινό ταμείο— έχουν δηλώσει αντιρρήσεις στο σχέδιο για τα 2 τρισ. ευρώ. Ο Φρίντριχ Μερτς, καγκελάριος της Γερμανίας, είχε ζητήσει κατά το πρόσφατο ταξίδι του στην Ιρλανδία σαρωτικές περικοπές στο συνολικό μέγεθος του προϋπολογισμού.
Από την πλευρά τους, χώρες της Ανατολικής και Νότιας Ευρώπης προειδοποιούν ότι η ενίσχυση της ασφάλειας δεν μπορεί να καλυφθεί απλώς με μείωση των κονδυλίων συνοχής ή της γεωργίας, υπογραμμίζοντας την ανάγκη για ισόρροφο καταμερισμό βαρών και πόρων.
Στο πολιτικό παρασκήνιο υπάρχει και ο χρονικός παράγοντας: αξιωματούχοι της Ε.Ε. εκφράζουν την ανησυχία ότι ο κύκλος σημαντικών εθνικών εκλογών —Γαλλία, Πολωνία, Ιταλία και άλλες— που έρχεται τα επόμενα χρόνια μπορεί να κάνει πιο δύσκολη την εξεύρεση κοινής γραμμής μετά το 2027.
Υπενθυμίζεται ότι η θητεία του Αντόνιο Κόστα ως προέδρου του Ευρωπαϊκού Συμβουλίου διαρκεί έως τις 31 Μαΐου 2027. Ανέλαβε τα καθήκοντά του την 1η Δεκεμβρίου 2024 για θητεία 2,5 ετών, η οποία, σύμφωνα με τη Συνθήκη για την Ευρωπαϊκή Ένωση, είναι ανανεώσιμη μία φορά και ορίζεται με ενισχυμένη ειδική πλειοψηφία από το Ευρωπαϊκό Συμβούλιο.
