Η κλιματική αλλαγή χτυπάει πλέον κατευθείαν την οικονομική ραχοκοκαλιά πολλών ευρωπαϊκών χωρών: ο συνδυασμός ξηρασιών, ασυνήθιστα υψηλών θερμοκρασιών και επαναλαμβανόμενων πυρκαγιών απειλεί να μετατρέψει τα κύματα τουριστών σε κύματα… φυγής. Ευρωβουλευτές προειδοποιούν ότι οι καύσωνες και οι φωτιές μπορούν να πυροδοτήσουν οικονομική κρίση ειδικά σε περιοχές που εξαρτώνται από τα έσοδα του τουρισμού.
Το μήνυμα έρχεται μετά από ένα καταστροφικό καλοκαίρι με μεγάλες πυρκαγιές σε Ελλάδα, Ισπανία, Ιταλία, Γαλλία, Βέλγιο και Κροατία. Σύμφωνα με ρεπορτάζ του «Politico», οι ευρωβουλευτές ζητούν άμεση και στοχευμένη δράση από την Ευρωπαϊκή Ενωση για να προστατευθούν οι πιο ευάλωτοι τουριστικοί προορισμοί, ιδίως στη νότια Ευρώπη.
Επιστημονικά δεδομένα ενισχύουν την ανησυχία: το Κοινό Κέντρο Ερευνών της ΕΕ (JRC) προειδοποιεί ότι οι πυρκαγιές θα μπορούσαν να κάψουν επιπλέον 39% των εκτάσεων της Ευρώπης ακόμα και στο βέλτιστο σενάριο. Το JRC εκτιμά επίσης πως η αύξηση των μέσων θερμοκρασιών κατά 3°C–4°C οδηγεί σε μείωση των επισκέψεων στον ηλιόλουστο νότο, με τους τουρίστες να μετατοπίζουν τη ζήτηση προς βόρειες παράκτιες περιοχές.
Η αλλαγή αυτή έχει και εποχικό αποτύπωμα: λόγω των πιο υψηλών θερμοκρασιών στην ήπειρο, το τουριστικό ενδιαφέρον προβλέπεται να υποχωρήσει τον Ιούλιο και να μετατοπιστεί προς τον Απρίλιο, δημιουργώντας ένα σαφές μοτίβο βορρά–νότου στην τουριστική ροή, όπως ανέφερε το JRC στην ανάλυσή του το 2023.
Το ευρωπαϊκό debate
Η Ευρώπη, ως η ήπειρος με το 51% των διεθνών αφίξεων —743 εκατομμύρια τουρίστες το 2019— βασίζεται σε μεγάλο βαθμό στον τουρισμό. Η άμεση συνεισφορά του τομέα στο ΑΕΠ της ΕΕ φτάνει το 5% και, μαζί με την έμμεση, αγγίζει περίπου το 10% του ΑΕΠ. Το μέγεθος αυτό καθιστά ζωτικής σημασίας την προσαρμογή των πολιτικών και των υποδομών.
Η κεντροδεξιά ευρωβουλευτής και πρώην υπουργός Τουρισμού της Κροατίας, Νικολίνα Μπρνατς, προβλέπει ότι τα κύματα καύσωνα θα σημάνουν «λιγότερο τουρισμό κατά την παραδοσιακή καλοκαιρινή περίοδο αιχμής» και υπογραμμίζει ότι οι προορισμοί «θα πρέπει να σχεδιάσουν διαφορετική κατανομή της τουριστικής προσφοράς καθ’ όλη τη διάρκεια του έτους, εστιάζοντας στα τέλη της άνοιξης και στις αρχές του φθινοπώρου». Η Μπρνατς πρόσθεσε ότι η πρόληψη των πυρκαγιών και οι αντιδράσεις της ΕΕ στην καταπολέμηση των πυρκαγιών αποκτούν ολοένα και μεγαλύτερη σημασία και θα πρέπει να κατοχυρωθούν στην Ευρωπαϊκή Στρατηγική για τον Βιώσιμο Τουρισμό, που αναμένεται να παρουσιαστεί αργότερα φέτος.
Από την πλευρά της, εκπρόσωπος της Κομισιόν δηλώνει ότι η επερχόμενη στρατηγική της ΕΕ για τον τουρισμό «θα αντιμετωπίσει ζητήματα βιωσιμότητας με την ευρύτερη έννοια: οικονομικά, περιβαλλοντικά και κοινωνικά» και επισημαίνει ότι μέχρι στιγμής ο τουρισμός έχει αντέξει χάρη στην προετοιμασία των προορισμών και των επιχειρήσεων, πολλοί από τους οποίους «είναι καλά εξοπλισμένοι για να αντιμετωπίσουν τα κύματα καύσωνα».
Τα προβλήματα όμως δεν περιορίζονται στον καιρό. Ο καθηγητής Δημήτρης Βαγιάνος, της London School of Economics, τονίζει ότι ο υπερτουρισμός παραμένει βασική πρόκληση, με προορισμούς που «δεν μπορούν να διαχειριστούν τις συνεχώς αυξανόμενες τουριστικές ροές, προκαλώντας επιδείνωση της ποιότητας του προϊόντος τους». Επιπλέον, το τοπικό κοινωνικό κόστος —αύξηση κόστους ζωής, κακές υποδομές, έλλειψη νερού— μπορεί να οδηγήσει σε αντιδράσεις και σε περαιτέρω αποθάρρυνση επισκεπτών.
Μπροστά σε αυτό το μείγμα κινδύνων, ευρωβουλευτές, ερευνητές και φορείς ζητούν ολοκληρωμένα μέτρα προσαρμογής και πρόληψης: από ενίσχυση των μέτρων κατά των πυρκαγιών έως πολιτικές που θα κατανέμουν τον τουρισμό σε όλο το έτος και θα θωρακίζουν την ανθεκτικότητα των τοπικών οικονομιών.
