Πρόταση που ξεσήκωσε θύελλα αντιδράσεων ήρθε από το Λονδίνο: ο αντιπεριφερειάρχης Ιονίων Νήσων, Σάββας Κουλούρης, εισηγήθηκε σε εκδήλωση στο πλαίσιο διεθνούς τουριστικής έκθεσης να προωθηθούν τα νησιά του Ιονίου με την ονομασία «Νησιά του Οδυσσέα». Η ιδέα άναψε φωτιές στην Ιθάκη και προκάλεσε την άμεση αντίδραση του δήμου.
Ο δήμαρχος Ιθάκης, Διονύσης Στανίτσας, ξεκαθάρισε ότι δεν αποδέχεται την πρόταση, υπογραμμίζοντας ότι «η ιστορική σύνδεση του Οδυσσέα με την Ιθάκη δεν μπορεί να μετατραπεί σε ένα γενικό τουριστικό brand για ολόκληρο το Ιόνιο». «Η Ιθάκη είναι Ιθάκη. Ο Οδυσσέας έχει την πατρίδα του», δήλωσε χαρακτηριστικά, θέτοντας με έμφαση το ζήτημα της ταυτότητας και του δικαιώματος στην κατοχύρωσή της.
Η αντιπαράθεση δεν είναι μόνο ρητορική. Και οι δύο πλευρές, με διαφορετικό τρόπο, ασχολούνται με το πώς θα εκμεταλλευτούν την παγκόσμια απήχηση που απέκτησε η «Οδύσσεια» του Νόλαν. Ο αντιπεριφερειάρχης βλέπει ευκαιρία για συνολική προβολή των Ιονίων Νήσων· ο δήμαρχος ανησυχεί ότι η Ιθάκη θα μοιραστεί τον μύθο της με ολόκληρη την περιοχή και τους επόμενους τουρίστες. Κάθε πλευρά έχει τα επιχειρήματά της — αλλά λίγοι φαίνεται να σκέφτονται συνολικά πώς θα εισπράξει και η χώρα το όφελος.
Η ταινία του Νόλαν ήταν δεδομένο ότι θα γίνει παγκόσμιο σουξέ πριν καν κυκλοφορήσει. Σε μια χώρα με σχεδιασμό, μια τέτοια διεθνής επιτυχία θα μετέτρεπε τη δημοσιότητα σε πολιτιστική και οικονομική αξιοποίηση: ένα μουσείο του Οδυσσέα ως παρακλάδι ενός μεγάλου μουσείου των ομηρικών επών, εκθέματα για τα ομηρικά κείμενα, αποσπάσματα από παλιές ταινίες που τα αναφέρονται, διαδραστικές προβολές, ακόμα και αρχειακό υλικό με ακαδημαϊκές συζητήσεις για την ταυτότητα και την αμφισβήτηση της ύπαρξης του Ομήρου. Θα είχε ζητηθεί η συμβολή των ελληνικών πανεπιστημίων για την ερμηνεία της «Οδύσσειας»· ο επισκέπτης θα μάθαινε πολύ περισσότερα για τον παγκοσμίως δημοφιλή ήρωα πέρα από το έπος.
Υπάρχει, όμως, ευρύτερο θέμα: ακόμα δεν έχουμε καταλάβει πόσο ισχυρό είναι το brand «Αρχαία Ελλάδα» παγκοσμίως. Θα έπρεπε να υπάρχει προβληματισμός για το πώς αξιοποιείται η προβολή που προσφέρει το σουξέ του Νόλαν — και κυρίως από ποιον και με ποιον σχεδιασμό.
Για να γίνω πιο συγκεκριμένος: το Αρχαίο Θέατρο της Επιδαύρου θα μπορούσε να λειτουργεί ως παγκόσμιος πόλος έλξης για το θέατρο, κάτι σαν την Αρένα της Βερόνας για την κλασική μουσική. Κάθε χρόνο μια παράσταση με σταρ ηθοποιούς θα καθιστούσε την Επίδαυρο ετήσιο διεθνές θεατρικό γεγονός. Δεν χρειάζεται να είναι απαραίτητα αρχαίο δράμα· θα μπορούσε να ανεβεί και Σαίξπηρ, αλλά με την ίδια λάμψη. Αντίθετα, ανεχόμαστε να μένει προορισμός κυρίως για τους δικούς μας σκηνοθέτες — μερικούς από τους οποίους ο Αριστοφάνης θα τους έπαιρνε στο κυνηγητό…
