Σοκαριστικά είναι τα δεδομένα για το μέλλον των συντάξεων χιλιάδων ελεύθερων επαγγελματιών, αυτοαπασχολούμενων και αγροτών: το 90% θα πάρει σύνταξη έως 800 ευρώ μεικτά (752 ευρώ καθαρά) με 40 χρόνια εργασίας, καθώς η συντριπτική πλειονότητα επιλέγει μαζικά την κατώτερη ασφαλιστική κλάση για να μειώσει τα έξοδά της και να επιβιώσει σήμερα — επιλογή που, όμως, τους καταδικάζει σε χαμηλές απολαβές στο τέλος του εργασιακού βίου.
Στοιχεία της ΕΝΥΠΕΚΚ δείχνουν ότι το 71,57% των ελεύθερων επαγγελματιών και αγροτών — πάνω από 7 στους 10 — έχουν επιλέξει την πρώτη, δηλαδή τη χαμηλότερη, ασφαλιστική κατηγορία. Αν προστεθούν και οι ασφαλισμένοι στην ειδική κατηγορία με επίσης χαμηλές εισφορές, το ποσοστό ανεβαίνει στο 85,19%: ένα ποσοστό που οδηγεί με μαθηματική ακρίβεια σε χαμηλές συντάξεις στο μέλλον.
Η ακτινογραφία
Η αναλυτική καταγραφή του ΕΦΚΑ για 1.061.730 ελεύθερους επαγγελματίες και αυτοαπασχολούμενους αποκαλύπτει την έκταση του προβλήματος: από το 2020, όταν καταργήθηκαν οι εισφορές βάσει εισοδήματος, η πρώτη κατηγορία επιλέγεται από 650.195 ασφαλισμένους. Η δεύτερη κατηγορία επιλέγεται από 163.504, ενώ μόλις 69.738 κατανέμονται από την τρίτη έως και την έκτη.
Αποτέλεσμα: μόλις το 7% των ασφαλισμένων που βρίσκεται από την 3η κατηγορία και άνω χτίζει σύνταξη πάνω από τα 1.000 ευρώ. Όλοι οι υπόλοιποι, και κυρίως όσοι βρίσκονται στην πρώτη κατηγορία, «χτίζουν» συντάξεις φτώχειας. Επιπλέον, περίπου 350.000 επαγγελματίες που μπήκαν στη ρύθμιση χρεών του νόμου 4611/2019 επέλεξαν τον επανυπολογισμό με την κατώτατη εισφορά: κέρδισαν «κούρεμα» έως και 50% στην οφειλή τους, αλλά έχασαν οριστικά ένα 20%-30% από τη σύνταξή τους, επειδή αυτή θα υπολογιστεί με τις ελάχιστες εισφορές.
Εκτίναξη οφειλών
Παράλληλα, οι οφειλές στον e-ΕΦΚΑ εξελίσσονται σε μεγάλο αγκάθι. Η τριμηνιαία έκθεση του Κέντρου Είσπραξης Ασφαλιστικών Οφειλών (ΚΕΑΟ) για την περίοδο Απρίλιος–Ιούνιος 2026 καταγράφει συνολικό χρέος 52.425.469.266 ευρώ στο τέλος Ιουνίου. Μόνο μέσα σε ένα τρίμηνο τα χρέη των αγροτών και ελεύθερων επαγγελματιών αυξήθηκαν κατά 640 εκατ. ευρώ, ενώ εκτιμάται ότι περίπου 300.000 άνθρωποι δεν μπορούν να λάβουν σύνταξη λόγω εκκρεμών οφειλών.
Οι ειδικοί στην κοινωνική ασφάλιση επισημαίνουν τρεις βασικούς λόγους για την εκτίναξη των χρεών: α) η υπέρογκη τεκμαρτή φορολόγηση, β) η αύξηση των ασφαλιστικών εισφορών κατά 18,2% την περίοδο 2023–2026 και γ) τα μεγάλα πρόστιμα και προσαυξήσεις που πολλαπλασιάζουν το αρχικό χρέος και το καθιστούν μη βιώσιμο.
Συγκεκριμένα, οι αυξήσεις των ασφαλιστικών εισφορών ήταν 9,6% το 2023, 3,45% το 2024, 2,7% το 2025 και 2,5% το 2026 — σωρευτικά 18,2% — γεγονός που, μαζί με την τεκμαρτή φορολόγηση και την εκτίναξη των χρεών προς την Εφορία και τις τράπεζες, έχει οδηγήσει πολλούς σε αδυναμία καταβολής των εισφορών. Αυτοί που ακόμη πληρώνουν επιλέγουν κατά κύριο λόγο την πιο «φθηνή» ασφαλιστική κλάση.
Το αποτέλεσμα είναι διπλό: αφενός μειώνεται σήμερα το διαθέσιμο εισόδημα των επαγγελματιών, αφετέρου απομειώνεται σημαντικά το ποσό της σύνταξης που θα λάβουν μετά το πέρας του εργασιακού τους βίου. Τα περισσότερα από τα μελλοντικά ποσά συντάξεων αναμένεται να κινούνται χαμηλότερα ακόμα και από τον κατώτατο μισθό των 920 ευρώ, και οι προσδοκώμενες αυξήσεις 2%–3% δεν αρκούν για να ανατρέψουν την κατάσταση, δημιουργώντας τον κίνδυνο μιας νέας, πολυπληθούς γενιάς νεόπτωχων συνταξιούχων.
