Πέντε χρόνια μετά την χαοτική αποχώρηση των αμερικανικών δυνάμεων από το Αφγανιστάν, οι Ταλιμπάν δείχνουν να επιχειρούν μια αναπροσαρμογή της σχέσης τους με την Ουάσινγκτον —αυτή τη φορά χωρίς ξένα στρατεύματα— ζητώντας την επιστροφή Αμερικανών διπλωματών, την επαναλειτουργία της αμερικανικής πρεσβείας στην Καμπούλ και την προσέλκυση επενδύσεων από τις ΗΠΑ.
Η επίσημη ρητορική του καθεστώτος συνοψίστηκε από τον υπηρεσιακό υπουργό Εξωτερικών Αμίρ Χαν Μουτάκι, ο οποίος, σε συνέντευξή του στους New York Times, κάλεσε τις ΗΠΑ να «επαναλειτουργήσουν την πρεσβεία τους, να αποκαταστήσουν τη διπλωματική τους παρουσία και να επενδύσουν στο Αφγανιστάν». Όπως υποστήριξε, «το κεφάλαιο του πολέμου» έχει κλείσει, και πρότεινε αμερικανικές επενδύσεις στους ορυκτούς πόρους, τα φράγματα και τους δρόμους της χώρας, επαναλαμβάνοντας όμως ότι δεν τίθεται θέμα επιστροφής αμερικανικών στρατευμάτων.
Ο πρώην πρεσβευτής των ΗΠΑ στο Αφγανιστάν, Ρόναλντ Νόιμαν, εκτιμά ότι το ενδεχόμενο επαναλειτουργίας της αμερικανικής διπλωματικής παρουσίας δεν είναι απίθανο, αλλά συνδέεται με συγκεκριμένες προϋποθέσεις. «Ναι, μπορώ να το φανταστώ», είπε στο i24NEWS, προσθέτοντας ότι οι Ταλιμπάν θα πρέπει πρώτα να προχωρήσουν σε αλλαγές πολιτικής —ιδιαίτερα όσον αφορά τη μεταχείριση των γυναικών— για να μετριάσουν τις αμερικανικές αντιδράσεις. «Υπάρχουν όμως λόγοι για να ανοίξει ξανά την πρεσβεία. Μπορώ κάλλιστα να φανταστώ ότι οι ΗΠΑ θα το κάνουν, αλλά δεν μπορώ να προσδιορίσω πότε», συμπλήρωσε.
Παρά την έλλειψη πλήρων διπλωματικών δεσμών, ΗΠΑ και Ταλιμπάν διατηρούν επαφές όταν τα συμφέροντά τους το επιβάλλουν. Αμερικανοί αξιωματούχοι έχουν ταξιδέψει στην Καμπούλ για συνομιλίες, ιδίως για ζητήματα Αμερικανών που κρατούνται στο Αφγανιστάν, ενώ υπάρχει πιθανότητα περιορισμένης συνεργασίας σε θέματα αντιτρομοκρατίας —κυρίως έναντι του Ισλαμικού Κράτους— που αποτελεί κοινό εχθρό των δύο πλευρών.
Ο Νόιμαν όμως δεν κρύβει τις βαθιές ανησυχίες του για την πολιτική των Ταλιμπάν απέναντι στις γυναίκες. «Σε ορισμένους τομείς η απάντηση είναι ναι, σε άλλους είναι ανησυχητικά όχι», δήλωσε, εκτιμώντας ότι η κατάσταση για τις γυναίκες «έχει επιδεινωθεί» και χαρακτηρίζοντας την προσέγγιση του καθεστώτος ως μια «σχεδόν μεσαιωνική άποψη για το Ισλάμ», που δεν συμμερίζονται τα περισσότερα μουσουλμανικά κράτη. Πέντε χρόνια μετά την επιστροφή τους στην εξουσία, γυναίκες και κορίτσια εξακολουθούν να αποκλείονται από τη δευτεροβάθμια εκπαίδευση και τα πανεπιστήμια και αντιμετωπίζουν εκτεταμένους περιορισμούς στην εργασία και τη δημόσια ζωή.
Παράλληλα παραμένουν αναπάντητα ερωτήματα για τις σχέσεις των Ταλιμπάν με τρομοκρατικές οργανώσεις, όπως η Αλ Κάιντα και οι Πακιστανοί Ταλιμπάν (TTP). Η διεθνής απομόνωση δεν είναι μονόδρομος: ο Νόιμαν προειδοποιεί ότι «η πλήρης απομόνωση του Αφγανιστάν ενέχει επίσης κινδύνους για τις ΗΠΑ». «Έχουμε μείνει μακριά από το Αφγανιστάν αρκετές φορές στο παρελθόν. Και θα έλεγα ότι κάθε φορά που γυρίζουμε την πλάτη μας στο Αφγανιστάν, τελικά το πληρώνουμε σε κάποιο ευαίσθητο σημείο», τόνισε.
Αντιθέτως, άλλες δυνάμεις έχουν καλύψει μέρος του κενού: η Ρωσία έγινε η πρώτη χώρα που αναγνώρισε επίσημα την κυβέρνηση των Ταλιμπάν, ενώ η Κίνα και άλλες χώρες της περιοχής έχουν ενισχύσει τις διπλωματικές και εμπορικές σχέσεις τους με την Καμπούλ.
Η οικονομική διάσταση της προσέγγισης περιλαμβάνει και το μεγάλο ενδιαφέρον για τους ορυκτούς πόρους του Αφγανιστάν. Ο Νόιμαν αναγνωρίζει το πιθανό αμερικανικό ενδιαφέρον, αλλά προειδοποιεί ότι η αξιοποίηση των πόρων απαιτεί επενδύσεις, ασφάλεια, σταθερότητα και κράτος δικαίου —παράγοντες που σήμερα απουσιάζουν— και εκτιμά πως πρόκειται για προοπτική που απέχει χρόνια από την υλοποίηση.
Αναδρομικά στην 20ετή αμερικανική παρουσία, ο Νόιμαν σημειώνει ότι «δεν υπάρχει μία και μοναδική αιτία για την κατάρρευση». Καταλογίζει λάθη, όπως η αδυναμία ορισμένων αφγανικών ηγεσιών να οικοδομήσουν ένα κράτος για το οποίο οι πολίτες θα πολεμούσαν, και επισημαίνει ότι η Ουάσινγκτον δεν πείστηκε ότι η προστασία που παρείχε δεν θα ήταν μόνιμη. Επιπλέον, ανέφερε προβλήματα στη χρηματοδότηση της ανοικοδόμησης: σε μια περίοδο όπου ζητήθηκαν επιπλέον 600 εκατ. δολάρια για στήριξη, δόθηκαν μόλις 43 εκατ., ενώ αργότερα οι ΗΠΑ έστειλαν δισεκατομμύρια με ρυθμό που η χώρα δεν μπορούσε να απορροφήσει —μια κατάσταση που, κατά τον ίδιο, τροφοδότησε τη διαφθορά.
Στο τέλος, ο Νόιμαν τάσσεται υπέρ μιας πιθανής νέας σχέσης ΗΠΑ-Αφγανιστάν, αλλά υπό αυστηρούς όρους. «Πρέπει να ανταλλάσσεις πραγματικές ενέργειες με πραγματικές ενέργειες», υπογράμμισε, και πρόσθεσε: «Όχι με υποσχέσεις, όχι με την ελπίδα ότι τα πράγματα θα γίνουν καλύτερα». Σε περίπτωση που οι Ταλιμπάν θέλουν την επαναλειτουργία της αμερικανικής πρεσβείας, η Ουάσινγκτον πρέπει να απαιτήσει συγκεκριμένα ανταλλάγματα και να εξασφαλίσει την υλοποίησή τους —μια προσέγγιση σταδιακή και προσεκτική, ώστε «η Ουάσινγκτον δεν πρέπει να επαναλάβει τα λάθη του παρελθόντος».
