Η Ιταλία ετοιμάζεται να κλείσει μία εποχή αυθαιρεσίας και αδιαφάνειας στις ακτές της: η κυβέρνηση της Τζόρτζια Μελόνι προχωρά σε ριζική αναδιάρθρωση του μοντέλου διαχείρισης των παραλιών, υπό την ασφυκτική πίεση της Ευρωπαϊκής Επιτροπής για τη συμμόρφωση με τους κανόνες του ελεύθερου ανταγωνισμού.
Η Ρώμη έχει δεσμευτεί ότι περισσότερες από 12.000 ιδιωτικές παραχωρήσεις θα τεθούν σε ανοιχτούς δημόσιους διαγωνισμούς έως τον Σεπτέμβριο του 2027, με στόχο ένα πιο διαφανές και ανταγωνιστικό καθεστώς ανάθεσης.
Η ιταλική ακτογραμμή, μήκους περίπου 8.000 χιλιομέτρων, θεωρείται ένα από τα πλέον κερδοφόρα τουριστικά «περιουσιακά στοιχεία» της χώρας. Ωστόσο, η ελεύθερη πρόσβαση στη θάλασσα τείνει να μετατραπεί σε πολυτέλεια: περιβαλλοντικές οργανώσεις εκτιμούν ότι το ποσοστό των ιδιωτικοποιημένων παραλιών ξεπερνά το 42%, ενώ το Υπουργείο Υποδομών το υπολογίζει στο 33% αν συνυπολογιστούν οι μη βιώσιμες ή απόκρημνες περιοχές.
Στις περισσότερες περιπτώσεις, η εικόνα στις παραλίες είναι αυτή των ατέλειωτων σειρών από ομοιόμορφες ομπρέλες και ξαπλώστρες, με το ημερήσιο κόστος ενοικίασης να υπερβαίνει συχνά τα 35 ευρώ —μια πραγματικότητα που περιορίζει την πρόσβαση τόσο των ντόπιων όσο και των τουριστών.
Το βασικό σημείο τριβής στην επικείμενη μεταρρύθμιση είναι η τεράστια απόκλιση ανάμεσα στα ετήσια έσοδα του κράτους και στα κέρδη των επιχειρηματιών του κλάδου. Για δεκαετίες, οι concesionari —στην πλειονότητά τους οικογενειακές επιχειρήσεις που κληρονομούσαν τις παραχωρήσεις από γενιά σε γενιά χωρίς διαγωνιστικές διαδικασίες— κατέβαλλαν στο δημόσιο ταμείο εξαιρετικά χαμηλά μισθώματα.
Είναι χαρακτηριστικό ότι το ιταλικό κράτος εισπράττει μόλις 80 έως 100 εκατομμύρια ευρώ ετησίως από τέλη παραχώρησης, τη στιγμή που ο συνολικός τζίρος του κλάδου εκτιμάται ότι ξεπερνά τα 2 δισεκατομμύρια ευρώ —μια ανισορροπία που έχει επανειλημμένα επισημάνει και το Ιταλικό Ελεγκτικό Συνέδριο.
Η Κομισιόν έχει εγκαλέσει την Ιταλία για παραβίαση της ευρωπαϊκής οδηγίας Bolkestein του 2009, η οποία απαιτεί διαφανή και ανταγωνιστική ανάθεση δημόσιων συμβάσεων. Το νέο ρυθμιστικό πλαίσιο προβλέπει ότι οι μελλοντικές παραχωρήσεις θα έχουν περιορισμένη διάρκεια, από 5 έως 20 έτη, και εισάγει κανόνες αποζημίωσης για τους υφιστάμενους ιδιοκτήτες βάσει των επενδύσεων που έχουν πραγματοποιήσει.
Παρά τις έντονες αντιδράσεις των παραδοσιακών διαχειριστών, που φοβούνται την είσοδο μεγάλων πολυεθνικών και επενδυτικών κεφαλαίων, η μετάβαση σε ένα πιο διαφανές περιβάλλον θεωρείται πλέον αναπόφευκτη προκειμένου να εξισορροπηθούν η ιδιωτική πρωτοβουλία και το δημόσιο συμφέρον.
