Μια μεταβατική διάταξη του νέου κληρονομικού δικαίου δίνει δεύτερη ευκαιρία σε χιλιάδες κληρονόμους που δεν πρόλαβαν ή δεν γνώριζαν ότι έπρεπε να αποδεχθούν εμπρόθεσμα την κληρονομιά με το ευεργέτημα της απογραφής, προστατεύοντας την προσωπική τους περιουσία από τα χρέη του θανόντος.
Η νέα ρύθμιση αφορά όσους κληρονόμησαν πρόσωπα που είχαν αποβιώσει έως τις 22 Μαΐου 2026 —ημερομηνία δημοσίευσης του νόμου στην Εφημερίδα της Κυβερνήσεως— και δίνει περιθώριο μέχρι τις 22 Νοεμβρίου 2026 για να αιτηθούν τη μετατροπή της αποδοχής σε αποδοχή με το ευεργέτημα της απογραφής.
Στην πράξη, οι δικαιούχοι που έχασαν τις προηγούμενες προθεσμίες μπορούν να υποβάλουν αίτηση στο δικαστήριο ώστε να διοριστεί επιμελητής και πραγματογνώμονες για να συνταχθεί απογραφή της κληρονομιαίας περιουσίας. Η δυνατότητα αυτή παρέχεται εφόσον, κατά τον χρόνο υποβολής της αίτησης, δεν έχει ήδη εκτελεστεί αναγκαστική εκτέλεση σε βάρος της ατομικής περιουσίας του κληρονόμου και δεν συντρέχει λόγος έκπτωσης από το ευεργέτημα της απογραφής.
Ο νέος πυλώνας του κληρονομικού δικαίου, ο οποίος τίθεται σε εφαρμογή στις 16 Σεπτεμβρίου 2026, εισάγει ριζικό διαχωρισμό μεταξύ κληρονομιαίας και ατομικής περιουσίας: ο κληρονόμος δεν ευθύνεται με την προσωπική του περιουσία για τα χρέη της κληρονομιάς, εκτός εάν το δηλώσει ρητά.
Η κληρονομιαία περιουσία θα εκκαθαρίζεται αυτοτελώς από δικηγόρο-εκκαθαριστή, που ορίζει το δικαστήριο, και από αυτήν θα ικανοποιούνται πρώτα οι δανειστές. Εφόσον μετά την εκκαθάριση απομείνει περιουσία, αυτή θα διανεμηθεί στους κληρονόμους.
Παράλληλα, αλλάζουν και οι προθεσμίες για την αποποίηση της κληρονομιάς: πλέον ο χρόνος ορίζεται σε τέσσερις μήνες από τη στιγμή που ο κληρονόμος πληροφορήθηκε την επαγωγή της κληρονομιάς και τον λόγο για τον οποίο καλείται ως κληρονόμος. Για κατοίκους εξωτερικού η προθεσμία φθάνει το ένα έτος, ενώ όταν υπάρχει διαθήκη ή κληρονομική σύμβαση ο χρόνος αρχίζει από τη δημοσίευσή της.
Η προθεσμία αρχίζει κατά κανόνα από τον θάνατο του κληρονομουμένου, τη δημοσίευση της διαθήκης, τη δημοσίευση στον τύπο της δικαστικής απόφασης που κηρύσσει την αφάνεια ή τον θάνατο του υπόχρεου σε δήλωση, αν αυτός δεν υπέβαλε δήλωση· ή από τη λήξη της αναβολής όταν αυτή προβλέπεται (π.χ. λόγω επιδικίας, συνένωσης επικαρπίας με ψιλή κυριότητα, αναγκαστικής απαλλοτρίωσης, είσπραξης πνευματικών δικαιωμάτων κ.λπ.).
Η προστασία από τα χρέη είναι μόνο ένα μέρος της εξίσωσης για τους κληρονόμους· η άλλη μεγάλη παράμετρος είναι ο φόρος κληρονομιάς. Ο φόρος επιβάλλεται σε περιουσία που βρίσκεται στην Ελλάδα και ανήκει είτε σε ημεδαπούς είτε σε αλλοδαπούς, καθώς και στην κινητή περιουσία που βρίσκεται στο εξωτερικό και ανήκει σε πρόσωπο που είχε την κατοικία του στην Ελλάδα.
Οι φορολογούμενοι κατατάσσονται σε τρεις κατηγορίες ανάλογα με τον βαθμό συγγένειας με τον κληρονομούμενο, με διαφορετικούς αφορολόγητους και συντελεστές: η Α΄ κατηγορία (σύζυγοι, παιδιά, εγγόνια, γονείς) έχει αφορολόγητο 150.000 ευρώ και συντελεστές 1%–10%· η Β΄ κατηγορία (αδέλφια, ανίψια, πεθερικά) αφορολόγητο 30.000 ευρώ και συντελεστές 5%–20%· η Γ΄ κατηγορία (μακρύτεροι συγγενείς και τρίτοι) αφορολόγητο 6.000 ευρώ και συντελεστές έως 40%.
Ειδικές απαλλαγές προβλέπονται για σύζυγο ή ανήλικο τέκνο όταν ο θάνατος είναι μετά τις 26 Ιανουαρίου 2010: αξία κληρονομιαίας περιουσίας μέχρι 400.000 ευρώ ανά κληρονόμο απαλλάσσεται (ισχύει και για σύμφωνο συμβίωσης, με την προϋπόθεση πενταετούς συμβίωσης που λύθηκε με τον θάνατο).
Για απόκτηση πρώτης κατοικίας μέσω κληρονομιάς υπάρχει απαλλαγή έως 200.000 ευρώ για άγαμο/ανήλικο και έως 250.000 ευρώ για έγγαμο, με προσαυξήσεις ανάλογα με τον αριθμό των παιδιών· στην απαλλαγή περιλαμβάνονται μία θέση στάθμευσης και ένας αποθηκευτικός χώρος έως 20 τ.μ., εφόσον αποκτώνται μαζί με το ακίνητο. Αντίστοιχες απαλλαγές προβλέπονται και για οικόπεδα, με προσαυξήσεις ανά τέκνο.
Κοινοί τραπεζικοί λογαριασμοί απαλλάσσονται από τον φόρο κληρονομιάς όταν, μετά τον θάνατο ενός συνδικαιούχου, τα χρήματα περιέρχονται αυτοδικαίως στους υπόλοιπους δικαιούχους —η εξαίρεση αυτή αφορά μόνο κληρονομιά και όχι δωρεές ή γονικές παροχές και δεν ισχύει για λογαριασμούς σε μη συνεργάσιμα φορολογικά κράτη.
Ο φόρος κληρονομιάς που προκύπτει από αρχική ή εμπρόθεσμη τροποποιητική δήλωση καταβάλλεται σε 12 ίσες διμηνιαίες δόσεις, όχι μικρότερες των 500 ευρώ (πλην της τελευταίας). Αν ο κληρονόμος είναι ανήλικος, ο αριθμός των δόσεων διπλασιάζεται, με την προϋπόθεση ότι κάθε δόση δεν θα είναι μικρότερη των 500 ευρώ (πλην της τελευταίας).
