Το πραγματικό ερώτημα δεν είναι πότε θα στηθούν οι κάλπες αλλά τι θα βρουν απέναντί τους οι πολίτες: μια αξιόπιστη προοδευτική πρόταση διακυβέρνησης ή ένα άθροισμα κομμάτων που θα συναγωνίζονται για τη δεύτερη θέση; Οι πρωθυπουργοί σχεδιάζουν την ημερομηνία των εκλογών όχι τυχαία· προσφεύγουν στις κάλπες όταν εκτιμούν ότι μπορούν να ελέγξουν τις πολιτικές εξελίξεις της επόμενης ημέρας. Όταν αυτό δεν είναι βέβαιο, προτιμούν αλλαγή προσώπων χωρίς αλλαγή πολιτικής. Σε κάθε περίπτωση, μοιάζουμε να εισέρχομαστε σε μια μακρά προεκλογική περίοδο.
Το πιο ανησυχητικό όμως δεν είναι το χρονοδιάγραμμα αλλά η ποιότητα της πολιτικής αντιπαράθεσης. Η δημόσια σφαίρα έχει γεμίσει προσωπικές επιθέσεις, τοξικότητα, επικοινωνιακές παγίδες και καλλιέργεια φόβου. Οι πολίτες παρακολουθούν διαρκή πόλεμο χαρακωμάτων χωρίς πειστικές απαντήσεις για τα ζητήματα που καθορίζουν την καθημερινότητά τους.
Τα κρίσιμα προβλήματα —η ακρίβεια, η παραγωγική ανασυγκρότηση, η δημογραφική κρίση και η περιφερειακή ερήμωση— δεν μπορεί να παραμένουν υποσημειώσεις. Η πρόσβαση των μικρομεσαίων στις νέες τεχνολογίες και στη χρηματοδότηση, η υπεράσπιση της δημόσιας υγείας και της παιδείας, η δίκαιη αναδιανομή του πλούτου και η λειτουργία του κράτους πρέπει να μπουν στο επίκεντρο της αντιπαράθεσης.
Η κρίση εμπιστοσύνης δεν αφορά μόνο την κυβέρνηση· αφορά συνολικά το πολιτικό σύστημα. Η αποχή δεν είναι αδιαφορία· είναι απόρριψη. Η νέα γενιά δεν πρόκειται να κινητοποιηθεί από κόμματα που αδυνατούν να συμφωνήσουν ακόμη και στα αυτονόητα ή που αφήνουν ανοιχτό το ενδεχόμενο εμπορευματοποίησης βασικών κοινωνικών αγαθών, όπως η υγεία, η παιδεία και η ασφάλιση.
Αν τα προοδευτικά κόμματα συνεχίσουν να επενδύουν στις προσωπικές στρατηγικές και στις μεταξύ τους αντιπαλότητες, θα γίνουν ο καλύτερος σύμμαχος της Νέας Δημοκρατίας. Δεν μπορείς να διεκδικείς τη διακυβέρνηση της χώρας όταν δεν μπορείς να οικοδομήσεις στοιχειώδη εμπιστοσύνη μεταξύ των δυνάμεων που επικαλούνται τον ίδιο προοδευτικό χώρο.
Η εποχή των εύκολων αυτοδυναμιών έχει ουσιαστικά παρέλθει. Οι κυβερνήσεις συνεργασίας θα γίνουν —αργά ή γρήγορα— ο κανόνας. Η απάντηση όμως δεν μπορεί να είναι μια κυβέρνηση «ειδικού σκοπού» που θα αναπαράγει τις ίδιες πολιτικές με διαφορετικά πρόσωπα· αυτό θα συνιστούσε νίκη του συστήματος και των κερδοσκοπικών συμφερόντων, όχι της κοινωνίας.
Η προοδευτική παράταξη οφείλει να εγκαταλείψει τη λογική της κομματικής περιχαράκωσης και να συγκρουστεί στο πεδίο της προγράμματοςτικής πρότασης: νέο παραγωγικό μοντέλο, ισχυρό κοινωνικό κράτος, δίκαιη ανάπτυξη και πολυδιάστατη εξωτερική πολιτική. Ο ανταγωνισμός πρέπει να αφορά το ποιος συμβάλλει περισσότερο στη διαμόρφωση μιας προοδευτικής πλειοψηφίας, όχι το ποιος θα κυριαρχήσει πάνω στα ερείπια του διπλανού του.
Η Ιστορία δεν χαρίζει δεύτερες ευκαιρίες σε όσους επιλέγουν το μικροκομματικό συμφέρον αντί του κοινωνικού. Αν η προοδευτική παράταξη συνεχίσει να πολεμάει τον εαυτό της, δεν θα φταίει μόνο η αριθμητική των εκλογών· θα φταίει η πολιτική της ανεπάρκεια.
Ο Χάρης Τσιόκας είναι πρώην βουλευτής
