Οι αναζωπυρωμένες συγκρούσεις σε Ουκρανία και Ιράν φέρνουν στο φως κάτι που θα έπρεπε να είναι αυτονόητο: το διεθνές ενεργειακό σύστημα παραμένει εξαιρετικά ευάλωτο όσον αφορά την προμήθεια και τη μεταφορά πετρελαίου και φυσικού αερίου. Παρά την εντυπωσιακή προβολή των ΑΠΕ από τα ΜΜΕ, το πετρέλαιο, το φυσικό αέριο και ο άνθρακας συνεχίζουν να καλύπτουν πάνω από το 84% της παγκόσμιας ζήτησης ενέργειας.
Στο μέτωπο της Ουκρανίας, αντί για αποκλιμάκωση μετά από τέσσερα χρόνια σφοδρών μαχών, παρατηρείται ανανέωση της φιλοπόλεμης ρητορικής και ενίσχυση της στήριξης προς το Κίεβο από το ΝΑΤΟ και τη διεθνή συμμαχία προθύμων. Η ευρωπαϊκή απόφαση για νέο γύρο κυρώσεων κατά της Μόσχας (τον 21ο) δείχνει ότι η στρατηγική πλέον αποβλέπει στη συστηματική φθορά της ρωσικής ικανότητας, παρά σε προσπάθειες άμβλυνσης των διεθνών ρηγμάτων. Το αποτέλεσμα είναι η επιστροφή σε μια ψυχροπολεμική δυναμική με απρόβλεπτες συνέπειες για τις παγκόσμιες αγορές.
Συνδυαστικά με το ουκρανικό μέτωπο, ο Περσικός Κόλπος βυθίζεται πάλι στο χάος. Παρά τη συμφωνία ΗΠΑ – Ιράν της 17ης Ιουνίου, οι τελευταίες εξελίξεις δείχνουν ότι το ιρανικό καθεστώς έχει μετατοπίσει την προτεραιότητά του από τη διατήρηση του πυρηνικού προγράμματος στη στρατηγική κυριαρχία επί των Στενών του Ορμούζ—μια «γεωπολιτική βόμβα», όπως την έχουν περιγράψει ειδικοί, που για την Τεχεράνη αντικαθιστά την απόκτηση πυρηνικών όπλων.
Η πρακτική συνέπεια είναι δραματική: τα φορτία αργού και LNG που διέρχονται από τα Στενά έχουν υποχωρήσει σε μόλις 8–10 πλοία την ημέρα, από 120–140 πριν την έναρξη των συγκρούσεων. Παράλληλα, οι αμερικανικοί ναυτικοί περιορισμοί επιβάλλουν νέους αποκλεισμούς στις ιρανικές εξαγωγές. Αυτά προστίθενται στα πλήγματα που δέχονται τα ρωσικά και καζακικά φορτία στη Μαύρη Θάλασσα και την Κασπία, περιορίζοντας επιπλέον την παγκόσμια προσφορά.
Το αρχικό κενό των 20–22 εκατ. βαρελιών ημερησίως που περνούσε από τον Περσικό Κόλπο κάλυψε εν μέρει η ενίσχυση παραγωγής από μη Μ. Ανατολής και η χρήση χερσαίων αγωγών. Ωστόσο, με τις εξαγωγές της Σαουδικής Αραβίας μέσω Ερυθράς Θάλασσας να έχουν περιοριστεί στο ελάχιστο, το πραγματικό έλλειμμα σήμερα εκτιμάται σε 5–7 εκατ. βαρέλια την ημέρα σε μια αγορά της τάξης των 100 εκατ. βαρελιών.
Αυτή η «σφιχτή» προσφορά αντανακλάται ήδη στις τιμές: το διεθνές benchmark Brent κινείται σταθερά γύρω από τα 90 δολάρια/βαρέλι, μια άνοδος περίπου 25%. Στην Ευρώπη, ο ολλανδικός κόμβος εμπορίας φυσικού αερίου TTF έχει δει τιμές αυξημένες κατά περίπου 50%, με το μηνιαίο συμβόλαιο να διαπραγματεύεται στα 60 ευρώ/MWh.
Σε δεύτερο χρόνο, οι αυξημένες τιμές του φυσικού αερίου θα μετακυλιστούν στην τιμολόγηση της ηλεκτρικής ενέργειας και, κατά συνέπεια, στον πληθωρισμό. Η διεθνής αγορά, επομένως, βρίσκεται σε νέο σημείο καμπής: οι αυξήσεις αυτές φαίνεται ότι θα διαρκέσουν και θα επιβαρύνουν οικογένειες και επιχειρήσεις.
Υπάρχουν, πάντως, μηχανισμοί που μπορούν να μετριάσουν το πλήγμα—αύξηση παραγωγής από μη-Μέση Ανατολή παρόχους, προσφυγή σε στρατηγικά αποθέματα και μειώσεις ζήτησης λόγω υψηλότερων τιμών. Ωστόσο, η επαπειλούμενη διακοπή τροφοδοσίας παραμένει ρεαλιστικός στόχος για την Τεχεράνη και τους συμμάχους της, κάτι που καθιστά αναγκαία τη συνεχή επαγρύπνηση των καταναλωτών και των πολιτικών φορέων.
Ο Κωστής Σταμπολής είναι ενεργειακός αναλυτής και πρόεδρος του ΙΕΝΕ
