Νομοθετική πρωτοβουλία που συνδέει την αμερικανική ασφάλεια και τις στρατιωτικές πωλήσεις προς την Τουρκία με την πρόοδο στα ανθρώπινα δικαιώματα κατατέθηκε στο Κογκρέσο των ΗΠΑ, ανοίγοντας νέο μέτωπο στην αμφιλεγόμενη σχέση Ουάσινγκτον-Άγκυρας.
Το νομοσχέδιο, με τίτλο «Turkey Human Rights Promotion Act of 2026», εισήχθη στη Βουλή των Αντιπροσώπων από τη Δημοκρατική βουλευτή Ντίνα Τάιτους και στη Γερουσία από τον Δημοκρατικό γερουσιαστή Εντ Μάρκι.
Κεντρικό στοιχείο της πρότασης είναι ότι η αμερικανική κυβέρνηση δεν θα μπορεί να διαθέτει κονδύλια για προγράμματα στρατιωτικής βοήθειας προς την Άγκυρα –μεταξύ αυτών η Εξωτερική Στρατιωτική Χρηματοδότηση (Foreign Military Financing – FMF) και οι Πωλήσεις Στρατιωτικού Υλικού σε Ξένες Χώρες (Foreign Military Sales – FMS)– εάν ο υπουργός Εξωτερικών δεν πιστοποιήσει ότι η Τουρκία έχει σημειώσει ουσιαστική και διατηρήσιμη πρόοδο στον τομέα των ανθρωπίνων δικαιωμάτων.
Ως κριτήρια προόδου το σχέδιο νόμου απαριθμεί συγκεκριμένα μέτρα, όπως:
- η μείωση του αριθμού των πολιτικών κρατουμένων και των κρατουμένων συνείδησης,
- η απελευθέρωση όσων κρατούνται αποκλειστικά για την ειρηνική άσκηση θεμελιωδών δικαιωμάτων,
- ο περιορισμός της χρήσης της αντιτρομοκρατικής νομοθεσίας και των νόμων περί παραπληροφόρησης για τη δίωξη πολιτών λόγω της έκφρασης των απόψεών τους,
- η συμμόρφωση της Τουρκίας με αποφάσεις του Ευρωπαϊκού Δικαστηρίου Δικαιωμάτων του Ανθρώπου, μεταξύ άλλων στις υποθέσεις του επιχειρηματία και ακτιβιστή Οσμάν Καβαλά και του πρώην συμπροέδρου του HDP Σελαχατίν Ντεμιρτάς.
Παράλληλα, το κείμενο ζητά από την Άγκυρα να τερματίσει πρακτικές που χαρακτηρίζονται ως «διακρατική καταστολή», δηλαδή ενέργειες εναντίον επικριτών της τουρκικής κυβέρνησης ή αντιφρονούντων που βρίσκονται εκτός Τουρκίας.
Το νομοσχέδιο προβλέπει ωστόσο μηχανισμό εξαίρεσης: ο υπουργός Εξωτερικών θα έχει τη δυνατότητα να εγκρίνει τη συνέχιση της στρατιωτικής συνεργασίας εφόσον κρίνει ότι αυτό εξυπηρετεί ζωτικό συμφέρον της εθνικής ασφάλειας των Ηνωμένων Πολιτειών. Σε μια τέτοια περίπτωση, ο υπουργός καλείται να ενημερώνει τις αρμόδιες επιτροπές του Κογκρέσου, αιτιολογώντας την απόφασή του και παρουσιάζοντας τις ενέργειες της αμερικανικής κυβέρνησης για την προώθηση μεταρρυθμίσεων στην Τουρκία.
Επιπλέον, το νομοσχέδιο καλεί τον πρόεδρο των ΗΠΑ να εξετάσει την επιβολή κυρώσεων βάσει του Global Magnitsky Act σε Τούρκους αξιωματούχους που θεωρούνται υπεύθυνοι για σοβαρές παραβιάσεις ανθρωπίνων δικαιωμάτων, όπως πολιτικά υποκινούμενες διώξεις, φυλακίσεις δημοσιογράφων και περιορισμούς στην ελευθερία της έκφρασης.
Στο ίδιο πλαίσιο προτείνεται η εξέταση περιορισμών στις θεωρήσεις εισόδου (visa) στο πλαίσιο της πολιτικής «Khashoggi Ban» για πρόσωπα που φέρονται να συμμετείχαν σε ενέργειες καταστολής αντιφρονούντων εκτός των τουρκικών συνόρων. Παράλληλα, το Στέιτ Ντιπάρτμεντ και η USAID καλούνται να ενισχύσουν τη στήριξη προς ανεξάρτητα μέσα ενημέρωσης, δημοσιογράφους και οργανώσεις της κοινωνίας των πολιτών στην Τουρκία, καθώς και σε φορείς που παρέχουν νομική βοήθεια σε θύματα πολιτικά υποκινούμενων διώξεων.
Η πρόταση απαιτεί επίσης την υποβολή ετήσιας έκθεσης προς το Κογκρέσο για διάστημα πέντε ετών· η πρώτη έκθεση θα πρέπει να κατατεθεί εντός 180 ημερών από την έναρξη ισχύος του νόμου και θα περιλαμβάνει στοιχεία για τους πολιτικούς κρατούμενους, τις συνθήκες κράτησής τους, την ελευθερία του Τύπου και της έκφρασης, τις διώξεις κατά της αντιπολίτευσης και τις περιπτώσεις διακρατικής καταστολής.
«Η Τουρκία είναι σύμμαχος στο ΝΑΤΟ, αλλά αυτή η συμμαχία συνεπάγεται υποχρεώσεις, όπως η προσήλωση στους δημοκρατικούς κανόνες και ο σεβασμός των ανθρωπίνων δικαιωμάτων, τις οποίες η Τουρκία δεν εκπληρώνει», δήλωσε η βουλευτής Ντίνα Τάιτους.
Από την πλευρά του, ο γερουσιαστής Εντ Μάρκι επέκρινε την πολιτική της κυβέρνησης Τραμπ απέναντι στην Άγκυρα, υποστηρίζοντας ότι η τουρκική κυβέρνηση συνεχίζει να φυλακίζει δημοσιογράφους, πολιτικούς αντιπάλους και μέλη μειονοτικών κοινοτήτων.
Στο συνοδευτικό κείμενο του νομοσχεδίου επισημαίνεται ότι μετά την απόπειρα πραξικοπήματος του 2016 υπήρξε εκτεταμένη εκκαθάριση στο δημόσιο τομέα: περισσότεροι από 60.000 αστυνομικοί και στρατιωτικοί, περίπου 125.000 δημόσιοι υπάλληλοι και σχεδόν το ένα τρίτο των δικαστικών λειτουργών απομακρύνθηκαν ή τέθηκαν σε διαθεσιμότητα. Σύμφωνα με την οργάνωση Prison Insider, περίπου 43.000 πολιτικοί κρατούμενοι εξακολουθούν να βρίσκονται στις τουρκικές φυλακές.
