Η κατανομή των κονδυλίων για τις δασικές πυρκαγιές στην Ισπανία αποκαλύπτει μια σαφή προτεραιότητα: αντιμετώπιση αντί για πρόληψη. Από περίπου 600 εκατομμύρια ευρώ που διέθεσαν συνολικά το κράτος και οι περιφέρειες, μόλις 175 εκατομμύρια επενδύθηκαν σε προληπτικές παρεμβάσεις, ενώ το μεγαλύτερο μέρος πήγε σε επιχειρήσεις κατάσβεσης, εξοπλισμό και έκτακτες δυνάμεις.
Τα επίσημα στοιχεία του Υπουργείου Οικολογικής Μετάβασης (MITECO) δείχνουν ότι τόσο η κεντρική κυβέρνηση όσο και οι αυτόνομες κοινότητες αφιερώνουν λιγότερο από το 30% των συνολικών κονδυλίων σε δράσεις πρόληψης —όπως καθαρισμό δασών, δημιουργία αντιπυρικών ζωνών και διαχείριση της δασικής βλάστησης— με την κατανομή να εστιάζει σταθερά στην καταστολή των φωτιών.
Η μετατόπιση αυτή σε βάρος της πρόληψης είναι εντυπωσιακή σε σύγκριση με το παρελθόν: το 2010 οι δαπάνες πρόληψης αντιστοιχούσαν στο 46% των δημοσίων επενδύσεων για πυρκαγιές, ενώ το 2022 είχαν μειωθεί στο 29%. Επιπλέον, τα κονδύλια για προληπτικές εργασίες έχουν σχεδόν υποδιπλασιαστεί, ενώ οι δαπάνες για καταστολή έχουν ανακάμψει και πλέον ξεπερνούν τα επίπεδα του 2010.
Στην κεντρική διοίκηση η ανισορροπία είναι ακόμη πιο εμφανής: για το 2024 εγκρίθηκαν σχεδόν 116 εκατ. ευρώ για δράσεις κατάσβεσης, ενώ η πρόληψη περιορίστηκε σε μόλις 28,3 εκατ. ευρώ — περίπου στο ένα πέμπτο των συνολικών κονδυλίων.
Οι ειδικοί του δασικού τομέα προειδοποιούν ότι αυτή η επιλογή αποδεικνύεται ιδιαίτερα προβληματική μπροστά στην κλιματική αλλαγή, η οποία αυξάνει τη συχνότητα, τη διάρκεια και την ένταση των ακραίων πυρκαγιών. Υπογραμμίζουν ότι η ορθή διαχείριση των δασών κατά τον χειμώνα και την άνοιξη μπορεί να περιορίσει σημαντικά την εξάπλωση των πυρκαγιών τους θερινούς μήνες, μειώνοντας τόσο τις ανθρώπινες απώλειες όσο και το οικονομικό κόστος.
Επιπλέον, σχεδόν το 56% της ισπανικής επικράτειας χαρακτηρίζεται ως δασική έκταση, αλλά λιγότερο από το 20% των δασών διαθέτει εγκεκριμένο σχέδιο διαχείρισης. Με άλλα λόγια, τέσσερα στα πέντε εκτάρια παραμένουν χωρίς ολοκληρωμένο σχεδιασμό αξιοποίησης και προστασίας, γεγονός που δυσχεραίνει ουσιαστικά την πρόληψη και την αποτελεσματική αντιμετώπιση των πυρκαγιών.
Η εικόνα διαφοροποιείται ανά περιφέρεια. Η Περιφέρεια της Μαδρίτης ανακοίνωσε επενδύσεις 80 εκατ. ευρώ για πρόληψη και κατάσβεση, δηλώνοντας ότι συγκαταλέγεται στις περιοχές με τις υψηλότερες δαπάνες ανά δασικό εκτάριο. Η Βαλένθια αύξησε τον συνολικό προϋπολογισμό στα 298 εκατ. ευρώ, παρά τη μείωση 9% στις πιστώσεις της Γενικής Διεύθυνσης Πρόληψης Δασικών Πυρκαγιών, με την περιφερειακή κυβέρνηση να αναφέρει ότι μέρος των δράσεων χρηματοδοτείται από άλλους κωδικούς.
Στην Ανδαλουσία, όπου καταγράφηκαν φέτος τα περισσότερα ανθρώπινα θύματα από πυρκαγιές, το σχέδιο Infoca χρηματοδοτείται με 271 εκατ. ευρώ και, σύμφωνα με την περιφερειακή κυβέρνηση, περισσότερο από το ήμισυ του ποσού κατευθύνεται σε προληπτικές δράσεις. Η Εξτρεμαδούρα διαθέτει 79 εκατ. ευρώ αποκλειστικά για πρόληψη (αύξηση περίπου 25%), ενώ η Αραγονία ενίσχυσε το πρόγραμμα Infoar στα 54,8 εκατ. ευρώ, με αύξηση σχεδόν 12% σε σχέση με πέρυσι.
Παρά τις οικονομικές ενισχύσεις σε κάποιες περιοχές, παραμένουν σοβαρά προβλήματα στα εργασιακά των δασοπυροσβεστών: αντιδράσεις για τις συνθήκες εργασίας, την εποχικότητα των προσλήψεων και τις ελλείψεις προσωπικού. Στην Καταλονία εκκρεμεί δικαστική διαμάχη σχετικά με το καθεστώς των εθελοντών πυροσβεστών, ενώ συνδικάτα σε Αραγονία και Βαλένθια ζητούν ενίσχυση προσωπικού, καλύτερο εξοπλισμό και σταθερότερες εργασιακές σχέσεις.
Το συμπέρασμα από τα διαθέσιμα στοιχεία είναι σαφές: παρά την αύξηση της έντασης των πυρκαγιών λόγω κλιματικής κρίσης, η χρηματοδότηση της πρόληψης υπολείπεται σημαντικά της καταστολής. Όπως επισημαίνουν οι ειδικοί, κάθε ευρώ που επενδύεται στον καθαρισμό των δασών και στη σωστή διαχείρισή τους μπορεί να εξοικονομήσει πολλαπλάσια ποσά σε επιχειρήσεις κατάσβεσης, αποζημιώσεις και αποκατάσταση των τεράστιων οικολογικών και κοινωνικών ζημιών που αφήνουν πίσω τους οι μεγάλες πυρκαγιές.
