Η ένταση μεταξύ Ηνωμένων Πολιτειών και Ιράν κλιμακώθηκε τις τελευταίες ημέρες με αμοιβαίες επιθέσεις με πυραύλους και drones, πλήξεις αμερικανικών εγκαταστάσεων στον Περσικό Κόλπο και την επανάληψη από την Τεχεράνη της απόφασής της να κλείσει τα Στενά του Ορμούζ — μια εξέλιξη που ώθησε ανοδικά τις τιμές του πετρελαίου και αύξησε τις διεθνείς ανησυχίες για την ασφάλεια της ναυσιπλοΐας.
Οι Φρουροί της Επανάστασης του Ιράν ανακοίνωσαν τη Δευτέρα ότι έπληξαν αμερικανικές στρατιωτικές εγκαταστάσεις στο Μπαχρέιν και το Κουβέιτ, κατέστρεψαν ραντάρ στο Ομάν και ισοπέδωσαν δεξαμενές καυσίμων και αποθήκες πυρομαχικών στη Βάση Πρίγκιπας Χασάν στην Ιορδανία, σε απάντηση των αμερικανικών επιχειρήσεων. Από την πλευρά τους, οι Ηνωμένες Πολιτείες δήλωσαν ότι έπληξαν ιρανικά συστήματα αεράμυνας, παράκτια ραντάρ, δυνατότητες πυραύλων και drones, καθώς και μικρά σκάφη, αξιοποιώντας αεροσκάφη, ναυτικές μονάδες και μη επανδρωμένα αεροσκάφη.
Η ιρανική κυβέρνηση, μέσω της Αρχής Στενών του Περσικού Κόλπου (PGSA), ανακοίνωσε την Κυριακή ότι η διέλευση «δεν είναι προς το παρόν δυνατή» εξαιτίας «παράνομων κινήσεων των στρατιωτικών δυνάμεων των Ηνωμένων Πολιτειών στην περιοχή», ενώ αναφέρθηκαν πολλές «σκοτεινές» διελεύσεις πλοίων — δηλαδή με απενεργοποιημένους πομπούς — περνώντας από το πέρασμα.
Στοιχεία παρακολούθησης που επικαλείται η MarineTraffic δείχνουν ότι από χθες το βράδυ κανένα εμπορικό πλοίο δεν έχει διασχίσει τα Στενά του Ορμούζ μεταδίδοντας τη θέση του, αν και η Kpler κατέγραψε οκτώ διελεύσεις την Κυριακή, μειωμένες από 21 το Σάββατο και 14 την Παρασκευή. Από τα οκτώ πλοία, μόνον δύο μετέδωσαν τη θέση τους κατά τη διέλευση, ενώ οι υπόλοιπες έξι χαρακτηρίστηκαν «σκοτεινές».
Ο εκπρόσωπος του ιρανικού ΥΠΕΞ Esmaeil Baghaei προειδοποίησε ότι το Ιράν «δεν δεσμεύεται πλέον με το πρωτόκολλο συμφωνίας» που υπεγράφη τον Ιούνιο με τις Ηνωμένες Πολιτείες, εάν η Ουάσινγκτον δεν τηρήσει τις υποχρεώσεις της για τον τερματισμό του πολέμου. Ωστόσο, ο ίδιος επισήμανε ότι η Τεχεράνη «θα συνεχίσει τις διαβουλεύσεις» με μεσολαβήτριες χώρες ώστε να «αποτραπεί μια κλιμάκωση» με τις ΗΠΑ και δήλωσε: «Κάθε φορά που η άλλη πλευρά αποτυγχάνει να εκπληρώσει τις υποχρεώσεις της, εμείς δεν (θα) τηρούμε τις δικές μας (…) Θα συνεχίσουμε να ενεργούμε με τον ίδιο τρόπο».
Το Ιράν, σύμφωνα με τις ανακοινώσεις του, επιδιώκει τη δημιουργία κοινού μηχανισμού με το Ομάν για τη διαχείριση της ναυσιπλοΐας στα Στενά, όμως, όπως είπε ο Baghaei, οι πιέσεις των ΗΠΑ προς το Ομάν έχουν δυσχεράνει αυτές τις διαβουλεύσεις. Παράλληλα, η Τεχεράνη εμφανίζεται αποφασισμένη να επιβάλει μόνιμο σύστημα τελών και αδειών για τα πλοία που διέρχονται από το πέρασμα, που πριν από τον πόλεμο μετέφερε περίπου το ένα πέμπτο των παγκόσμιων φορτίων πετρελαίου και υγροποιημένου φυσικού αερίου.
Το BBC, σε ανάλυσή του, επισημαίνει ότι η διαμάχη για τον έλεγχο των Στενών του Ορμούζ έχει εμποδίσει την πρόοδο προς τον τερματισμό της ευρύτερης σύγκρουσης: «Το Ιράν δεσμεύτηκε να ανοίξει το στενό, σύμφωνα με τους όρους της προσωρινής συμφωνίας του με την Ουάσινγκτον, αλλά συνεχίζει να πυροβολεί εμπορικά πλοία τα οποία, όπως ισχυρίζεται, χρησιμοποιούν μη εγκεκριμένη διαδρομή. Ο αμερικανικός στρατός δηλώνει ότι η τελευταία σειρά επιθέσεών του συνέχισε να υποβαθμίζει την ικανότητα του Ιράν να επιτεθεί στη διεθνή ναυτιλία. Και επιμένει ότι η κυκλοφορία εξακολουθεί να μπορεί να διέρχεται από το στενό.»
Οι Ηνωμένες Πολιτείες απαντούν ότι οι δυνάμεις τους είναι έτοιμες να διασφαλίσουν την ελευθερία της ναυσιπλοΐας παρά την «επιθετικότητα, παρενόχληση, απειλές και αυθαίρετες δηλώσεις» του Ιράν και υποστηρίζουν ότι «Το Ιράν δεν ελέγχει τα Στενά. Η κυκλοφορία συνεχίζεται». Το Κοινό Κέντρο Ναυτιλιακών Πληροφοριών υπό την ηγεσία του αμερικανικού Πολεμικού Ναυτικού τόνισε επίσης ότι υπάρχει μια «διευρυμένη» νότια διαδρομή κοντά στο Ομάν για αμφίδρομη ναυσιπλοΐα.
Η αντιπαράθεση, πέρα από τη στρατιωτική διάσταση, έχει άμεσα οικονομικά αποτελέσματα: η τιμή του Brent αυξήθηκε πάνω από 3% τη Δευτέρα, επιβαρύνοντας τις πληθωριστικές πιέσεις διεθνώς. Σημειώνεται ότι οι αυξήσεις στην ενέργεια, ιδίως στη βενζίνη, είναι πολιτικά ευαίσθητο ζήτημα για τον Πρόεδρο των ΗΠΑ Ντόναλντ Τραμπ ενόψει των ενδιάμεσων εκλογών του Νοεμβρίου.
Ο ίδιος ο Ντόναλντ Τραμπ, σε τηλεφωνική συνέντευξη προς το Reuters την Κυριακή, αναφέρθηκε στις επιθέσεις εναντίον του Ιράν δηλώνοντας: «Τους διαλύουμε». Ο Αμερικανός πρόεδρος έχει χαρακτηρίσει τη συμφωνία κατάπαυσης του πυρός λήξασα, αφήνοντας όμως ανοιχτό το ενδεχόμενο νέων συνομιλιών.
Από την ιρανική πλευρά, ο επικεφαλής διαπραγματευτής Mohammad Baqer Qalibaf υιοθέτησε πολεμική ρητορική στην πλατφόρμα X: «Η εποχή των μονόπλευρων συμφωνιών έχει ΤΕΛΕΙΩΣΕΙ. Σας το είπαμε: κρατήστε τον λόγο σας ή πληρώστε το τίμημα. Η πραγματικότητα χτυπά την πόρτα».
Η σύγκρουση, που ξεκίνησε με επιχειρήσεις των Ηνωμένων Πολιτειών και του Ισραήλ εναντίον του Ιράν στις 28 Φεβρουαρίου, έχει αποσταθεροποιήσει τον Περσικό Κόλπο και εξαπλωθεί στην ευρύτερη περιοχή: χιλιάδες άνθρωποι έχουν σκοτωθεί, κυρίως στο Ιράν και τον Λίβανο, ενώ η ουσιαστική μερική ή πλήρης αναστολή της διέλευσης από τα Στενά έχει οδηγήσει σε αύξηση των τιμών της ενέργειας.
Οι Φρουροί της Επανάστασης προειδοποίησαν στη σχετική ανακοίνωση ότι ο μόνος τρόπος για την αποκατάσταση της κανονικής ναυσιπλοΐας είναι ο τερματισμός των αμερικανικών στρατιωτικών παρεμβάσεων στη θαλάσσια οδό και τόνισαν πως «η συνεχιζόμενη ανάμειξη θα μπορούσε να οδηγήσει σε σοβαρότερα περιστατικά στον παγκόσμιο ενεργειακό τομέα».
Οι προσπάθειες μεσολαβητών όπως το Κατάρ, το Πακιστάν και το Ομάν να αποτρέψουν περαιτέρω κλιμάκωση συνεχίζονται, αλλά μέχρι στιγμής δεν έχουν αποδώσει, με τις δύο πλευρές να εμφανίζουν τάσεις «ελεγχόμενης κλιμάκωσης» και με την περιοχή των Στενών του Ορμούζ να παραμένει στο επίκεντρο της κρίσης.
Πηγές: Reuters, BBC
