Μετά το πέρας της συνόδου του ΝΑΤΟ στην Αγκυρα, η ελληνοαμερικανίδα βουλευτής των Δημοκρατικών, Ντίνα Τάιτους, αποτιμά ως μάλλον περιορισμένα τα άμεσα κέρδη που απέσπασε ο Ερντογάν από τον Τραμπ, ενώ ταυτόχρονα προειδοποιεί για πιθανούς ελιγμούς που θα μπορούσαν να αλλάξουν την εικόνα στο μέλλον. Η Τάιτους περιγράφει επίσης τις κινήσεις που γίνονται στο Κογκρέσο για να εμποδιστεί η επιστροφή της Τουρκίας στο πρόγραμμα των F-35.
Ο Τραμπ πριν από τη σύνοδο είχε δηλώσει ότι ο Ερντογάν θα έπαιρνε «ένα μεγάλο δώρο που θα του άρεσε πολύ». Παρότι στη συνάντηση διατήρησε το ίδιο μήνυμα, δεν υπήρξε καμία επίσημη συμφωνία: όπως εξηγεί η βουλευτής, για να αρθούν οι κυρώσεις και να ξαναδοθούν τα F-35 στην Τουρκία θα έπρεπε να παρακαμφθεί ή να τροποποιηθεί ο υφιστάμενος νόμος.
Το κεντρικό σημείο είναι νομικό: οι κυρώσεις επιβλήθηκαν εξαιτίας της αγοράς ρωσικών S-400 και αυτό το πλαίσιο το ορίζει ο νόμος CAATSA. Η Τάιτους λέει ότι ρώτησε ευθέως τον υπουργό Εξωτερικών στην Επιτροπή Εξωτερικών Υποθέσεων και εκείνος απάντησε «όχι, δεν μπορούμε να το κάνουμε.» και τόνισε «Είναι νόμος». Παρά ταύτα, η ίδια έχει συγκεντρώσει 17 υπογραφές Δημοκρατικών στην επιστολή που συνέταξε, με σαφή αντίθεση σε οποιαδήποτε άρση των κυρώσεων.
Υπήρξαν επίσης δυσκολίες ώστε ορισμένοι έλληνες Ρεπουμπλικανοί να συνυπογράψουν, καθώς δεν επιθυμούν να δυσαρεστήσουν τον πρόεδρο. Η Τάιτους όμως επισημαίνει ότι η υποστήριξη αυξάνεται και ότι επιστρέφοντας στην Ουάσιγκτον την επόμενη εβδομάδα θα «χτίσει» περαιτέρω συμμαχίες: «Βλέπετε την Αρμενία, το Ισραήλ, μερικές χώρες του ΝΑΤΟ να ενώνονται με την Ελλάδα και την Κύπρο ενάντια σε αυτή την κίνηση της Τουρκίας», λέει.
Ως προς πιθανούς «παρακαμπτήριους» τρόπους, η Τάιτους σημειώνει πως έχει συζητηθεί το σενάριο να ξεφορτωθεί η Τουρκία τα S-400 πουλώντας τα σε άλλη χώρα, ώστε να υποστηρίξει ότι «συμμορφώθηκε». Όπως παραθέτει, τεχνικά θα μπορούσαν να πουν, «δεν είμαστε συνδεδεμένοι με τη Ρωσία. Τα ξεφορτωθήκαμε. Τα δώσαμε», ας πούμε, «στο Πακιστάν, και τώρα πληρούμε τις προϋποθέσεις για τα F-35». Ωστόσο, πρόκειται για μια πολύπλοκη διαδικασία που απαιτεί πολλές διαπραγματεύσεις και την εύρεση ενός εταίρου πρόθυμου να συμμετάσχει σε αυτήν.
Η διαδικασία επαναπροσέγγισης θα περάσει αναγκαστικά από την πολιτική ηγεσία: πρέπει να συμφωνήσει στην άρση των κυρώσεων. Η Τάιτους εξηγεί ότι γι’ αυτό έγραψε την επιστολή προς την ηγεσία ζητώντας να μην το πράξουν. «Αν ο πρόεδρος αποφασίσει να το αγνοήσει αυτό και απλώς να προχωρήσει με τις πωλήσεις, τότε θα πρέπει να λάβουμε κάποια πιο δραστικά μέτρα», προειδοποιεί.
Η πίεση έτσι όπως διαμορφώνεται είναι πολυσχιδής: υπάρχει διακομματική αντίθεση στο Κογκρέσο, η επιρροή από χώρες όπως το Ισραήλ και η κινητοποίηση της ελληνικής ομογένειας στις ΗΠΑ κάνει τη διαφορά, ενώ οι επικείμενες εκλογές αυξάνουν την ευαισθησία των μελών του Κογκρέσου. Επιπλέον, όπως αναφέρει η Τάιτους, ο πρόεδρος έχει τώρα και άλλα εξωτερικά μέτωπα —μεταξύ αυτών και η ένταση στο Ιράν— που καθυστερούν την προώθηση τέτοιων θεμάτων.
Η βουλευτής επισημαίνει ότι η Τουρκία ασκεί «πολύ επιθετικά πιέσεις» στα μέλη του Κογκρέσου για να εξασφαλίσει υποστήριξη και καλεί την Ελλάδα να απαντήσει με τον ίδιο τρόπο: να «τηλεφωνούν στα μέλη των οικογενειών τους στις ΗΠΑ, να τα ενθαρρύνουν να τηλεφωνούν στα δικά τους μέλη του Κογκρέσου και απλώς να έχουν μια ισχυρή φωνή αντίθεσης», όπως λέει.
Για την ιδέα να εισαχθεί ρήτρα που να απαγορεύει τη χρήση των F-35 εναντίον χώρας συμμάχου, η Τάιτους αναγνωρίζει ότι πρόκειται για χρήσιμη δικλίδα, αλλά την κρίνει ανεπαρκή από μόνη της: «Θα μπορούσατε να θέσετε αυτόν τον όρο, αλλά αυτό δεν σημαίνει ότι θα τηρηθεί. Είναι καλύτερο απλώς να μην αποκτηθούν τα F-35 εξαρχής.»
Στο τέλος, η Τάιτους εμφανίζεται αισιόδοξη: πιστεύει ότι η αντίθεση θα συνεχίσει να δυναμώνει και ελπίζει ότι, αν διατηρηθεί αυτή η δυναμική μέχρι τις εκλογές —και αν αλλάξει η σύνθεση της Βουλής και πιθανώς της Γερουσίας— θα υπάρχουν περισσότερα «δημοκρατικά όρια» στις πρωτοβουλίες του προέδρου Τραμπ, μεταξύ των οποίων και το ζήτημα των F-35.
