Σε κατάσταση αυξημένης επαγρύπνησης θέτει την Ευρωζώνη ο Ευρωπαϊκός Μηχανισμός Σταθερότητας (ESM) στην πρώτη ετήσια έκθεσή του «Euro Area Stability Watch». Η ανάλυση επισημαίνει ότι οι γεωπολιτικές εντάσεις και ο κίνδυνος απότομης απώλειας αξίας των αμερικανικών περιουσιακών στοιχείων είναι οι πιο σοβαροί παράγοντες αβεβαιότητας για την ευρωπαϊκή οικονομία.
Ο επικεφαλής οικονομολόγος του ESM, Rolf Strauch, προειδοποιεί με σαφήνεια ότι «η ανθεκτικότητα της ζώνης του ευρώ δεν είναι αυτοσυντηρούμενη» και εξαρτάται, όπως σημειώνει, από την αξιοπιστία, την πειθαρχία και τις πολιτικές αποφάσεις του παρόντος.
Κατά την έκθεση, οι δύο κύριοι εξωτερικοί κίνδυνοι είναι οι παρατεταμένες γεωπολιτικές εντάσεις —με το ενδεχόμενο αναζωπύρωσης της κρίσης στη Μέση Ανατολή να δεσπόζει— και μια απότομη αναπροσαρμογή της αξίας των αμερικανικών περιουσιακών στοιχείων. Οι δύο αυτοί παράγοντες μπορούν να αλληλεπιδράσουν, αυξάνοντας την αβεβαιότητα, τις τιμές της ενέργειας και τις πιέσεις στις αγορές.
Με αναφορά στην εαρινή πρόβλεψη της Ευρωπαϊκής Επιτροπής για το 2026, το ESM παρουσιάζει ένα δυσμενές σενάριο: ο συνδυασμός γεωπολιτικής έντασης και χρηματοοικονομικής αναταραχής στις ΗΠΑ θα μπορούσε να ωθήσει τη ζώνη του ευρώ σε ύφεση, με πληθωρισμό κοντά στο 5% και με αύξηση του δημόσιου χρέους στις περισσότερες χώρες.
Μακροπρόθεσμα, προειδοποιεί η έκθεση, μια παρατεταμένη περίοδος χαμηλής ανάπτυξης θα επιδεινώσει τη δυναμική του χρέους. Το δημόσιο χρέος αναμένεται να αυξηθεί κατά περίπου 20 ποσοστιαίες μονάδες του ΑΕΠ έως το 2035, ενώ η συνολική απώλεια για την ευρωζώνη αποτιμάται στο 2% του ΑΕΠ — ποσό αντίστοιχο με το ΑΕΠ της Φινλανδίας.
Παρά την πιο θετική εικόνα σε ό,τι αφορά την απασχόληση και την κεφαλαιακή επάρκεια των τραπεζών, οι οικονομολόγοι του ESM επισημαίνουν τρεις κύριες ευπάθειες: περιορισμένος δημοσιονομικός χώρος εξαιτίας των αυξημένων αμυντικών δαπανών, δομική εξάρτηση από τον ενεργειακό εφοδιασμό και οι στενοί χρηματοοικονομικοί δεσμοί με τις Ηνωμένες Πολιτείες.
Η έκθεση επισημαίνει ακόμη ότι η Ευρώπη είναι πολύ πιο εκτεθειμένη στις αμερικανικές αγορές σε σχέση με μια δεκαετία πριν: το 2025, η έκθεσή του ΑΕΠ της ευρωζώνης στις ΗΠΑ έφτασε το 47%, έναντι μόλις 18% το 2013, γεγονός που αυξάνει την ευαισθησία της περιοχής σε εξωτερικά σοκ.
Η κατανομή των δημοσιονομικών πιέσεων διαφοροποιείται πλέον μεταξύ των χωρών: μικρές και ανοιχτές οικονομίες εμφανίζονται πιο ευάλωτες. Ωστόσο, σε ό,τι αφορά τη δημοσιονομική σταθερότητα, η Ελλάδα αξιολογείται ως πιο ανθεκτική.
Στο δυσμενές σενάριο, το δημόσιο χρέος αυξάνεται έως το 2035 για όλες τις χώρες της ευρωζώνης, εκτός από την Κύπρο και την Ελλάδα. Οι συντάκτες της έκθεσης τονίζουν ότι το μέγεθος του αντίκτυπου εξαρτάται περισσότερο από τη δομή της κάθε οικονομίας και λιγότερο από τα σημερινά επίπεδα χρέους, περιορίζοντας έτσι τον κίνδυνο μεγάλων αποκλίσεων μεταξύ των κρατών-μελών.
Όπως καταλήγουν οι αναλυτές, «η αξιοπιστία δεν είναι το παν, αλλά χωρίς αυτήν, όλα δεν είναι τίποτα». Τα δημοσιονομικά πλαίσια μπορούν να προσφέρουν ευελιξία μόνο όσο οι αγορές εμπιστεύονται ότι οι κυβερνήσεις θα τα εφαρμόσουν υπεύθυνα — κάτι που, σύμφωνα με το ESM, καθιστά αναπόφευκτες δύσκολες πολιτικές αποφάσεις σε περίπτωση νέων σοκ.
