Με ένταση, απειλές αλλά και εμφανή διάθεση για πρόοδο άρχισαν χθες στο θέρετρο Μπούργκενστοκ, στις Ελβετικές Άλπεις, οι διαπραγματεύσεις ΗΠΑ–Ιράν, με στόχο τη μετατροπή του «μνημονίου κατανόησης» που υπέγραψαν την περασμένη Τετάρτη σε μια οριστική και βιώσιμη συμφωνία ειρήνης. Η ατμόσφαιρα ωστόσο παρέμενε φορτισμένη, καθώς σε αντίστιξη προς τα αισιόδοξα μηνύματα των αμερικανικών δηλώσεων, από την Ουάσινγκτον έρχονταν απειλές που ανέβαζαν την ένταση.
Ο επικεφαλής της αμερικανικής αντιπροσωπείας, ο αντιπρόεδρος των ΗΠΑ Τζέι Ντι Βανς, εμφανίστηκε στις δηλώσεις του αισιόδοξος, περιγράφοντας τη συνάντηση ως «ιστορική» και μιλώντας για «σημαντική πρόοδο». Διακήρυξε πως στόχος είναι «να γυρίσουμε σελίδα, να μεταμορφώσουμε τη σχέση μας με τον λαό του Ιράν». Παρά τη ρητορική αυτή, ο Ντόναλντ Τραμπ από την Ουάσιγκτον επέλεξε να σκληρύνει τη στάση του, απειλώντας πως θα πλήξει «ακόμα πιο σκληρά» το Ιράν αν δεν σταματήσει τους «πληρεξουσίους» του στον Λίβανο και πως θα το «ανατινάξει» αν δεν ανοίξει ξανά τα Στενά του Ορμούζ.
Εμπόδιο
Το μεγαλύτερο εμπόδιο στην οριστικοποίηση της συμφωνίας παραμένουν οι συνεχιζόμενες επιχειρήσεις του Ισραήλ εναντίον της Χεζμπολάχ στον Λίβανο. Παρά την ανανέωση της κατάπαυσης του πυρός που ανακοίνωσε η Ουάσινγκτον την Παρασκευή, οι συγκρούσεις μεταξύ ισραηλινών δυνάμεων και μαχητών της Χεζμπολάχ ξανάρχισαν το Σάββατο. Η Τεχεράνη κατηγορεί τις ΗΠΑ πως δεν αναγκάζουν το Ισραήλ να τηρήσει τη δέσμευσή του για κατάπαυση του πυρός· ως απάντηση, οι ιρανοί Φρουροί της Επανάστασης ανακοίνωσαν εκ νέου κλείσιμο του Ορμούζ.
Από αμερικανικής πλευράς, πάντως, αμφισβητήθηκε η εκδοχή περί κλεισίματος των Στενών. Ο αμερικανικός στρατός υποστήριξε ότι τα Στενά παρέμειναν ανοιχτά και ο υπουργός Ενέργειας των ΗΠΑ, Κρις Ράιτ, δήλωσε στο Fox News ότι «67 πλοία είχαν περάσει από τα Στενά του Ορμούζ τις προηγούμενες 24 ώρες», καθώς ο αμερικανικός στρατός τα καθοδήγησε μέσω θαλάσσιου διαδρόμου τον οποίο, σύμφωνα με τον ίδιο, το Ιράν έχει ναρκοθετήσει εκτενώς.
«Αυτό που δείχνουμε στους Ιρανούς είναι ότι μπορούμε να διασφαλίσουμε τη ροή της ναυσιπλοΐας μέσω των Στενών του Ορμούζ, είτε με αυτούς είτε χωρίς αυτούς», τόνισε ο Ράιτ. Στο ίδιο δίκτυο μίλησε και ο Τραμπ, μεταφέροντας, όπως είπε, τα όσα είχε πει ο ίδιος στους Ιρανούς: «Αν τα κλείσετε, δεν θα έχετε πλέον χώρα. Θα σας ανατινάξω. Οι Ηνωμένες Πολιτείες θα αναλάβουν τον έλεγχο των Στενών, αν χρειαστεί. Δεν θα μπορέσετε καν να επιστρέψετε στη γ*** σας χώρα». Ο πρόεδρος των ΗΠΑ προειδοποίησε επίσης ότι η χώρα του θα μπορούσε να γίνει «ο φύλακας άγγελος των Στενών του Ορμούζ και να πάρει το 20% του πετρελαίου». «Αν δεν καταλήξουν σε συμφωνία, θα επιβάλουμε διόδια», συνέχισε σε υψηλούς τόνους ο Τραμπ, απειλώντας το Ιράν ενώ οι διαπραγματεύσεις βρίσκονταν σε εξέλιξη στην Ελβετία.
Διαμαρτυρία Ιράν
Το ιρανικό πρακτορείο Tasnim, προσκείμενο στους Φρουρούς της Επανάστασης, μετέδωσε πως η ιρανική αντιπροσωπεία αποχώρησε διαμαρτυρόμενη από τον χώρο των συνομιλιών—πληροφορία που ωστόσο διέψευσε αμερικανός διπλωμάτης σε επικοινωνία με το Axios. Πηγή της ιρανικής αντιπροσωπείας ανέφερε πως είχε κατατεθεί επίσημη διαμαρτυρία στην αμερικανική πλευρά, ενώ ο επικεφαλής της ιρανικής διαπραγματευτικής ομάδας, Μοχαμάντ Μπαγέρ Καλιμπάφ, προειδοποίησε ότι «οι ιρανικές ένοπλες δυνάμεις είναι έτοιμες να απαντήσουν» και κάλεσε τις ΗΠΑ να είναι προσεκτικές στις δηλώσεις τους.
Μέλος της ιρανικής διαπραγματευτικής ομάδας δήλωσε στα κρατικά μέσα της χώρας ότι «Αν δεν τερματιστεί ο πόλεμος στον Λίβανο, δεν θα διεξαχθούν διαπραγματεύσεις για άλλα ζητήματα». Ταυτόχρονα, ιρανός αξιωματούχος ανέφερε πως είχε ήδη ολοκληρωθεί ένα προσχέδιο για τις εξαιρέσεις από τις κυρώσεις που αφορούν τις εξαγωγές ιρανικού πετρελαίου.
Οι συνομιλίες στο Μπούργκενστοκ περιελάμβαναν διμερείς επαφές το πρωί ανάμεσα στις αντιπροσωπείες των ΗΠΑ και του Ιράν και στους διαμεσολαβητές από Κατάρ, Πακιστάν και Ελβετία, πριν οι τέσσερις πλευρές καθίσουν γύρω από το ίδιο τραπέζι για απευθείας συνομιλίες νωρίς το απόγευμα. Ο Βανς είχε φτάσει νωρίς το πρωί με τη σύζυγό του· ήταν η δεύτερη συνάντηση του αντιπροέδρου με ιρανούς διαπραγματευτές από την αρχή του πολέμου, μετά τις συναντήσεις στο Ισλαμαμπάντ. Ο ίδιος εκτίμησε ότι θα υπάρξει πρόοδος «στο πυρηνικό ζήτημα και … στο ζήτημα της κατάπαυσης του πυρός στον Λίβανο», προσθέτοντας ότι μπορεί να παραμείνει στις συνομιλίες «για μία ή δύο ημέρες». Μαζί του στην Ελβετία βρίσκονται οι ειδικοί απεσταλμένοι Στιβ Γουίτκοφ και Τζάρεντ Κούσνερ.
Την ίδια ώρα, από την πλευρά του Ισραήλ, ο Μπενιαμίν Νετανιάχου, μιλώντας σε τελετή στη μνήμη του αδελφού του που σκοτώθηκε σε μάχη το 1976, διαβεβαίωσε πως ο ισραηλινός στρατός θα παραμείνει στον Νότιο Λίβανο «για όσο διάστημα χρειαστεί». Ενδεικτικά της κρισιμότητας της κατάστασης ήταν και η προειδοποίηση που μετέδωσε το Tasnim μέσω ιρανού αξιωματούχου: «Σε περίπτωση μη τήρησης του πρώτου σημείου της συμφωνίας του Ισλαμαμπάντ μεταξύ των προέδρων των Ηνωμένων Πολιτειών και του Ιράν – δηλαδή του τερματισμού του πολέμου σε όλα τα μέτωπα, συμπεριλαμβανομένου του Λιβάνου, και της διασφάλισης της κυριαρχίας και της εδαφικής ακεραιότητας του Λιβάνου – όλες οι διαπραγματεύσεις μεταξύ Ιράν και Ηνωμένων Πολιτειών για οποιοδήποτε άλλο ζήτημα θα ανασταλούν».
Η συνέχεια των συνομιλιών παραμένει αβέβαιη: ενώ οι αμερικανικές δηλώσεις μιλούν για πρόοδο και διάθεση συμφωνίας, οι στρατιωτικές κινήσεις στη Μέση Ανατολή και οι σκληρές ρητορικές από την Ουάσιγκτον και την Τεχεράνη διαμορφώνουν ένα εύθραυστο περιβάλλον, όπου κάθε εξέλιξη στο μέτωπο του Λιβάνου μπορεί να ανατρέψει τα μέχρι τώρα βήματα.
