Η αναταραχή γύρω από την τεχνητή νοημοσύνη δεν είναι πλέον μόνο τεχνολογικό debate· έγινε πεδίο ευρύτερου πολιτικού και ηθικού διαλόγου, στο οποίο παρεμβαίνει τώρα και το Βατικανό. Στην πρώτη του εγκύκλιο, Magnifica Humanitas (Υπέροχη Ανθρωπότητα), ο Πάπας Λέων ΙΔ’ δεν περιορίζεται σε φιλοσοφικές γενικεύσεις· προειδοποιεί για τους κινδύνους ενός ανεξέλεγκτου ανταγωνισμού που μπορεί να υποβαθμίσει συνολικά την ανθρώπινη ζωή.
Η εγκύκλιος επικαλείται ρητά την παραβολή του Πύργου της Βαβέλ: την ιστορία μιας ανθρωπότητας ενωμένης από κοινή γλώσσα και στόχο, που επιχείρησε να χτίσει έναν πύργο ως τον ουρανό — και τιμωρήθηκε με τη διάσπαση σε διαφορετικές γλώσσες και πολιτισμούς. Η εικόνα λειτουργεί σαν προειδοποιητικό παράδειγμα για την ΤΝ: μια συλλογική προσπάθεια με μεγάλες δυνατότητες, αλλά και με ρίσκα που μπορεί να κατακερματίσουν κοινωνίες και αξίες.
Για πολλούς υποστηρικτές της, η ΤΝ υπόσχεται σωτηρία: αυτοματοποίηση που απελευθερώνει δημιουργικότητα, αλγόριθμοι που βελτιώνουν την υγεία και την παραγωγικότητα, νέα μέσα γνώσης. Οι εταιρείες του κλάδου ρίχνουν δισεκατομμύρια για συστήματα που υπόσχονται να αλλάξουν την εργασία, την πολιτική, ακόμη και την ανθρώπινη συνείδηση. Ο δημόσιος διάλογος όμως κινείται ανάμεσα σε αυτή την ουτοπία και τον πανικό· και αυτή η ταλάντευση είναι που ανησυχεί τον Πάπα.
Ο ίδιος υπογραμμίζει ότι η δυναμική της ΤΝ υπερβαίνει κατά πολύ τις επιπτώσεις της χρηματοοικονομικής καινοτομίας των τελών της δεκαετίας του 1990 και των αρχών της δεκαετίας του 2000. Η πλησιέστερη ιστορική αναλογία, κατά την κρίση του, είναι η Βιομηχανική Επανάσταση: η μηχανοποίηση και οι μετασχηματισμοί εκείνης της εποχής δημιούργησαν πλούτο αλλά και πρωτοφανείς κοινωνικές αναταράξεις, με θεσμούς που δυσκολεύτηκαν να προσαρμοστούν.
Η επιλογή του ονόματος Λέων ΙΔ’ δεν είναι τυχαία. Όταν ο καρδινάλιος Ρόμπερτ Πρέβοστ επέλεξε το συγκεκριμένο όνομα, παρέπεμψε ευθέως στον Λέοντα ΙΓ’ και στην ιστορική εγκύκλιο Rerum Novarum, που είχε αναδείξει τις ανισότητες και τις κοινωνικές εντάσεις του βιομηχανικού καπιταλισμού. Το μήνυμα μοιάζει σαφές: η τεχνολογική πρωτοπορία μπορεί να γεννάει εντυπωσιακές δυνατότητες, αλλά και να δημιουργεί δομικά προβλήματα που απαιτούν πολιτικές απαντήσεις.
Η ρητορεία της τεχνολογικής αυτοπεποίθησης θυμίζει επίσης την υπερβολή του χρηματοπιστωτικού τομέα πριν από το 2008, όταν λίγοι ειδικοί διαβεβαίωναν ότι είχαν «κατακτήσει» συστήματα που ήταν δύσκολο να κατανοήσουν οι υπόλοιποι. Αντικείμενο κριτικής σήμερα είναι η ίδια η μεγέθυνση του ρίσκου και η δημιουργία τεράστιων περιουσιών πάνω σε υποσχέσεις μετασχηματισμού. Ανάμεσα στις φωνές που επιχειρούν να μετριάσουν τον ενθουσιασμό είναι ο οικονομολόγος Ραγκουράμ Τζ. Ρατζάν.
Πέρα από τους οικονομικούς δείκτες, όμως, η πρόκληση της ΤΝ είναι υπαρξιακή. Η συζήτηση για το αν η αυτοματοποίηση τελικά δημιουργεί περισσότερες θέσεις εργασίας από όσες καταργεί δεν αρκεί: η εργασία συνδέεται με την ταυτότητα, τον σκοπό, τους κοινωνικούς δεσμούς και την αυτοεκτίμηση. Η ανακατάταξη που επιφέρει η ΤΝ μπορεί να αλλοιώσει όχι μόνο το εισόδημα αλλά και τη ζωή των ανθρώπων σε βαθύτερα επίπεδα.
Την ανησυχία για το εύρος και το βάθος των αλλαγών συνυπογράφουν και ειδικοί όπως η Αντάρα Χάλνταρ, καθηγήτρια στη σχολή Νομικής του Πανεπιστημίου του Κέιμπριτζ, που επισημαίνουν ότι οι θεσμοί και οι πολιτικές πρέπει να προλάβουν — και όχι να τρέχουν εκ των υστέρων — τις κοινωνικές επιπτώσεις μιας τεχνολογίας που εξελίσσεται με ταχύτητες πρωτοφανείς στην ανθρώπινη ιστορία.
