Μια διεθνής ερευνητική ομάδα αποκαλύπτει ότι ολόκληρη η Ιαπωνία μετακινήθηκε κατά μερικά χιλιοστά εξαιτίας ενός σεισμικού κύματος που ταξίδεψε μέχρι τον πυρήνα της Γης και επέστρεψε, ενεργοποιώντας ρήγματα σε μεγάλη κλίμακα — ένα φαινόμενο που, σύμφωνα με τους επιστήμονες, παρατηρείται για πρώτη φορά σε επίπεδο ολόκληρης χώρας.
Η ανακάλυψη, που δημοσιεύθηκε στο περιοδικό Science στις 18 Ιουνίου, βασίζεται στην ανάλυση σεισμικών και δεδομένων GPS από τον καταστροφικό σεισμό της 11ης Μαρτίου 2011 στην περιοχή Tohoku. Η σεισμολόγος Sunyoung Park και η ομάδα της εντόπισαν ένα κύμα που εμφανίστηκε περίπου 15 λεπτά μετά τον κύριο σεισμό των 9,0 Ρίχτερ και συνοδεύτηκε από μετρήσιμη μετατόπιση του εδάφους, όπως κατέγραψαν εκατοντάδες αισθητήρες GPS σε όλη την Ιαπωνία.
Η μετατόπιση εκδηλώθηκε από το βόρειο νησί Χοκάιντο έως το νότιο Κιούσου, υποδεικνύοντας ότι ένα μεγάλο τμήμα του ορίου των τεκτονικών πλακών «ξεδιπλώθηκε». Οι ερευνητές εκτιμούν ότι ενεργοποιήθηκαν ταυτόχρονα δύο διαφορετικά όρια πλακών μήκους τουλάχιστον 3.000 χιλιομέτρων.
Τα σχετικά κύματα ονομάζονται S κύματα ανακλώμενα από τον πυρήνα: διασχίζουν περίπου 2.900 χιλιόμετρα του γήινου μανδύα, φτάνουν στο όριο του πυρήνα και επιστρέφουν στην επιφάνεια. Η ανάλυση δείχνει ότι, όταν το ανακλώμενο κύμα επέστρεψε, προκάλεσε ολίσθηση ρηγμάτων — το πρώτο καταγεγραμμένο περιστατικό όπου ένα τέτοιο ανακλώμενο κύμα από τον πυρήνα ενεργοποίησε ρήγμα.
«Βλέπουμε αυτή τη μόνιμη μετατόπιση», δήλωσε η Park από το Πανεπιστήμιο του Σικάγου, περιγράφοντας την αλλαγή που καταγράφηκε από το δίκτυο των GPS.
Ο σεισμολόγος Zachary Ross του Caltech, που δεν συμμετείχε στη μελέτη, εξήγησε ότι το κύμα δεν απλώς διέσχισε την περιοχή αλλά προκάλεσε πραγματική ολίσθηση: «Αυτό υποδηλώνει ότι υπήρξε κάποιος βαθμός ολίσθησης ρήγματος», ανέφερε.
Η γεωφυσικός Andrea Donnellan από το Πανεπιστήμιο Purdue στο West Lafayette, επίσης ανεξάρτητη από τη μελέτη, θεωρεί το φαινόμενο λογικό: «Νομίζω ότι είναι πολύ πιθανό», σημειώνει, εξηγώντας ότι ένα σεισμικό κύμα μπορεί να απελευθερώσει τεκτονικές τάσεις που έχουν συσσωρευτεί επί δεκαετίες ή και αιώνες.
Η ομάδα υπογραμμίζει ότι η έκταση της ολίσθησης ήταν πρωτοφανής — σύμφωνα με τους ερευνητές, υπερδιπλάσια από εκείνη του μεγάλου σεισμού στη Σουμάτρα το 2004 — και επισημαίνει έναν νέο τύπο σεισμικού κινδύνου. «Πρόκειται για έναν τύπο σεισμικού κινδύνου που δεν είχαμε σκεφτεί μέχρι τώρα», αναφέρει η Park.
Στην περίπτωση της Tohoku, η ολίσθηση που προκλήθηκε από το ανακλώμενο κύμα πιθανότατα δεν έγινε ευρέως αντιληπτή, καθώς η ενέργεια διανεμήθηκε σε τεράστια έκταση και εκδηλώθηκε σχετικά αργά, μέσα σε περίπου τρία λεπτά. Οι επιστήμονες προειδοποιούν ωστόσο ότι μελλοντικά γεγονότα αυτού του είδους ενδέχεται να έχουν πιο άμεσες συνέπειες και θα πρέπει να λαμβάνονται υπόψη στα σενάρια σεισμικής επικινδυνότητας.
