Ο ανώτατος ηγέτης του Ιράν Μοτζταμπά Χαμενεΐ προσυπέγραψε χθες τη συμφωνία-πλαίσιο που υπέγραψε η Ουάσιγκτον για τον τερματισμό του πολέμου στη Μέση Ανατολή, παρά τις επιφυλάξεις που εξέφρασε, ενώ ταυτόχρονα οι αμερικανικές ένοπλες δυνάμεις ανακοίνωσαν την άρση του αποκλεισμού που είχαν επιβάλει στα ιρανικά λιμάνια. Η κίνηση ανοίγει την διέλευση στο στενό του Ορμούζ, αλλά αφήνει ανοιχτά σημαντικά ερωτήματα για το πότε και πώς θα ξεκινήσουν οι διμερείς συνομιλίες στην Ελβετία για την οριστική συμφωνία ειρήνης.
Αναβολές και αβεβαιότητα στις συνομιλίες
Παρά τη συμφωνία-πλαίσιο, παραμένει ασαφές πότε θα ξεκινήσουν οι διμερείς συνομιλίες στην Ελβετία, καθώς ο αμερικανός αντιπρόεδρος Τζέι Ντι Βανς ανέβαλε το προγραμματισμένο ταξίδι του. Σε ανακοίνωση του Λευκού Οίκου αναφέρεται ότι «οι τεχνικές συνομιλίες δεν έχουν οριστικοποιηθεί» και πως «η αμερικανική αντιπροσωπεία είναι προετοιμασμένη να αναχωρήσει με την πρώτη ευκαιρία». Ο κ. Βανς είχε δηλώσει ότι «αναμένει να μεταβεί στην Ελβετία αυτό το σαββατοκύριακο», χωρίς βεβαιότητα.
Οι διαπραγματεύσεις, διάρκειας 60 ημερών — με δυνατότητα παράτασης — θα επικεντρωθούν στο ιρανικό πρόγραμμα πυρηνικής ενέργειας, σύμφωνα με όσα προβλέπονται στο πλαίσιο. Η συμφωνία είχε τεθεί ως όρος για τον τερματισμό του πολέμου που ξέσπασε στις 28 Φεβρουαρίου· οι αεροπορικοί βομβαρδισμοί των ΗΠΑ και του Ισραήλ προκάλεσαν χιλιάδες θανάτους, κυρίως σε Ιράν και Λίβανο, και σοβαρούς κραδασμούς στην παγκόσμια οικονομία.
Η συμφωνία και οι πρώτες αντιδράσεις
Στο πρωτόκολλο της συμφωνίας, που υπογράφηκε εξ αποστάσεως από τους προέδρους των ΗΠΑ Ντόναλντ Τραμπ και του Ιράν Μασούντ Πεζεσκιάν, ο Μοτζταμπά Χαμενεΐ ανέφερε στην πρώτη του δημόσια αντίδραση ότι ενέκρινε τη συμφωνία, αν και υπήρχε «αντίθετη γνώμη», χωρίς να αποκαλύψει λεπτομέρειες. Ο ίδιος τόνισε επίσης πως «οι μελλοντικές διαπραγματεύσεις πρόσωπο με πρόσωπο δεν συνεπάγονται αποδοχή των απόψεων του εχθρού».
Η ιρανική κρατική τηλεόραση μετέδωσε ότι, με τη συμφωνία, τα πλοία που διέρχονται από το στενό του Ορμούζ θα πρέπει να υποβάλλουν αίτημα σε νέο κυβερνητικό οργανισμό και ότι οι διελεύσεις θα είναι «ατελείς» για «περίοδο 60 ημερών». Σύμφωνα με τον αντιπρόεδρο Βανς, οι αμερικανικές δυνάμεις επέτρεψαν τη διέλευση «πάνω από δέκα πλοία» από το σημείο.
Πολιτικές αντιδράσεις στις ΗΠΑ και το Ιράν
Ο πρόεδρος Ντόναλντ Τραμπ χαρακτήρισε μέσω Truth Social τη συμφωνία «επιτυχία», επισημαίνοντας τη μείωση των τιμών του πετρελαίου σε προπολεμικά επίπεδα. Ωστόσο δέχεται σφοδρή κριτική από μερίδα του Τύπου και ρεπουμπλικάνους πολιτικούς που θεωρούν τη συμφωνία ευνοϊκή για το Ιράν.
Η Τεχεράνη εξασφάλισε την υπόσχεση αποδέσμευσης 300 δισ. δολαρίων από παγωμένα κεφάλαια και την άρση κυρώσεων στις εξαγωγές πετρελαίου, εφόσον συναφθεί οριστική συμφωνία. Ο πρόεδρος Μασούντ Πεζεσκιάν χαρακτήρισε τη συμφωνία «ιστορικό έγγραφο», ενώ ο επικεφαλής διαπραγματευτής Μοχαμάντ Μπαγέρ Γαλιμπάφ έκανε λόγο για «αποτυχία των ΗΠΑ» και προειδοποίησε για «συντριπτική ανταπόδοση» σε περίπτωση παραβίασης των δεσμεύσεων.
Ανησυχία στο Ισραήλ και συνεχιζόμενες συγκρούσεις
Στο Ισραήλ επικρατεί έντονη ανησυχία. Ο ισραηλινός πρωθυπουργός Μπενιαμίν Νετανιάχου δήλωσε ότι «η μάχη δεν τέλειωσε», επιμένοντας πως οι ισραηλινές δυνάμεις θα παραμείνουν στον νότιο Λίβανο όσο απαιτούν οι ανάγκες ασφαλείας, παρά τη ρητή πρόβλεψη της συμφωνίας για τερματισμό των εχθροπραξιών «σε όλα τα μέτωπα».
Ο αντιπρόεδρος Βανς κάλεσε όσους στο Ισραήλ αμφισβητούν την αμερικανική στάση «να αντιληφθούν την πραγματικότητα», υπογραμμίζοντας τη σημασία της «σχέσης ζωτικής σημασίας» με τις ΗΠΑ. Παρά τις δηλώσεις για τερματισμό των εχθροπραξιών, οι ισραηλινές δυνάμεις συνέχισαν πλήγματα εναντίον της Χεζμπολά, με αποτέλεσμα τον θάνατο οκτώ ανθρώπων. Το σιιτικό κίνημα ανέφερε ότι μαχητές του συγκρούστηκαν με ισραηλινή μονάδα στον νότιο Λίβανο και ότι καταστράφηκαν τρία άρματα μάχης.
Από την ιρανική πλευρά, μέχρι στιγμής δεν έχει υπάρξει επίσημη ενημέρωση για το ενδεχόμενο αποστολής αντιπροσωπείας στην Ελβετία, γεγονός που κρατά σε εκκρεμότητα το χρονοδιάγραμμα των διμερών συνομιλιών και την τελική μορφή της ειρηνευτικής συμφωνίας.
