Λίγο πριν πέσει η αυλαία της συνόδου της G7 στο Εβιάν, ο Ντόναλντ Τραμπ προσπάθησε να παρουσιάσει ως προσωπικό του επίτευγμα το μνημόνιο κατανόησης μεταξύ Ηνωμένων Πολιτειών και Ιράν: ένας αμερικανός αξιωματούχος διέρρευσε στη δημοσιότητα ένα κείμενο 14 σημείων που, όπως ισχυρίστηκε, αποτυπώνει επακριβώς όσα έχουν συμφωνηθεί και πρόκειται να υπογραφούν. Το έγγραφο, υποστηρίζουν αξιωματούχοι, συμπίπτει κατά κύριο λόγο με το κείμενο που κυκλοφόρησε νωρίτερα μέσα στην ημέρα από ΜΜΕ όπως το Bloomberg και το Reuters, μετά την αποκάλυψή του από το Al Arabiya.
Στη διάρκεια της G7 ο πρόεδρος των ΗΠΑ προειδοποίησε ότι δεν θα διστάσει να ξαναρχίσει να ρίχνει βόμβες αν η Τεχεράνη δεν τηρήσει τα συμφωνηθέντα, ενώ ταυτόχρονα δημιούργησε αμηχανία για το πότε θα υπογραφεί το μνημόνιο, αφήνοντας ανοικτό το ενδεχόμενο αυτό να μη γίνει την Παρασκευή στη Γενεύη αλλά είτε να επισπευσθεί είτε να μετατεθεί για την ερχόμενη εβδομάδα.
Από ιρανικής πλευράς, ο εκπρόσωπος Τύπου του υπουργείου Εξωτερικών επισήμανε πως «Μέχρι στιγμής, τα σχέδιά μας για τη συνάντηση δεν έχουν αλλάξει (…) Μία από τις ιδέες είναι (η υπογραφή του μνημονίου) να γίνει από τους προέδρους των δύο χωρών, κάτι που εξετάζεται». Ο Τραμπ εξάλλου δεν παρέλειψε να αναφερθεί στον ρόλο που φέρονται να διαδραμάτισαν Ρωσία και Κίνα κατά την κρίση: στην τελική συνέντευξη Τύπου ευχαρίστησε τόσο τον Σι Τζινπίνγκ όσο και τον Βλαντίμιρ Πούτιν για τη στάση ουδετερότητας που κράτησαν, παρά τις πληροφορίες ότι οι δύο χώρες βοήθησαν την Τεχεράνη παρέχοντάς της στοιχεία για τις θέσεις αμερικανικών δυνάμεων στην περιοχή.
Αισιόδοξα μηνύματα
Ο Τραμπ παραδέχθηκε ότι η συνέχιση των εχθροπραξιών θα είχε σοβαρές οικονομικές συνέπειες και τόνισε τη διαφωνία του με τον Μπενιαμίν Νετανιάχου για τους χειρισμούς στο Λίβανο, υποστηρίζοντας πως ο Ισραηλινός πρωθυπουργός θα έπρεπε να είχε ακολουθήσει πιο ήπια τακτική. Παράλληλα, ανέφερε ότι θα συζητήσει με τους ηγέτες των χωρών του Κόλπου για το πυραυλικό οπλοστάσιο του Ιράν και για τους εντολοδόχους της Τεχεράνης στην ευρύτερη περιοχή.
Η Χεζμπολάχ χαιρέτισε τη συμφωνία, που περιλαμβάνει ρητή αναφορά στη διακοπή των εχθροπραξιών στον Λίβανο, κάνοντας λόγο για «τεράστια νίκη». Στο μέτωπο της οικονομίας τα πρώτα σημάδια είναι ήδη εμφανή: ιρανικά δεξαμενόπλοια έχουν εγκαταλείψει τις ζώνες αποκλεισμού και οι τιμές του πετρελαίου έχουν αποκλιμακωθεί από τα ύψη που κατέγραψαν κατά τη διάρκεια της σύγκρουσης. Παρ’ όλα αυτά, η επιστροφή σε κανονικότητα φαίνεται μακρινή μέχρι να προχωρήσουν οι διαπραγματεύσεις για την τελική συμφωνία και οι δύο πλευρές να αποκαλύψουν πλήρως τις προθέσεις τους.
Δεν είναι τυχαίο ότι ο αντιπρόεδρος των ΗΠΑ Τζέι Ντι Βανς είχε παραδεχθεί νωρίτερα ότι το μνημόνιο κατανόησης δεν είναι παρά ένα «πολύ γενικό έγγραφο». Ο Μπράιαν Κατούλις, ερευνητής του think tank Middle East Institute, το περιέγραψε μάλιστα ως «ελβετικό τυρί» λόγω των πολλών κενών που παραμένουν και των κρίσιμων θεμάτων που θα μεταφερθούν για δεύτερη φάση διαπραγματεύσεων μετά τις υπογραφές.
Η σύγκριση με Ομπάμα
Η πολιτική αντιπαράθεση γύρω από τη συμφωνία επεκτείνεται και στην ιστορική σύγκριση με τη συμφωνία του 2015 που υπέγραψε ο Μπαράκ Ομπάμα με την Ομάδα των 5. Κριτικοί, όπως σημειώνουν οι Financial Times, αναρωτιούνται αν οι παραχωρήσεις προς την Τεχεράνη στο πλαίσιο της φερόμενης συμφωνίας δικαιολογούν τέσσερις μήνες πολέμου, δισεκατομμύρια δολάρια κόστους, την εξασθένιση αμερικανικών αποθεμάτων οπλισμού και τις ρωγμές σε σχέσεις με συμμάχους. Ο ίδιος ο Ομπάμα υποστήριξε ότι οποιαδήποτε τελική συμφωνία δύσκολα θα διαφέρει ουσιαστικά από τη δική του, ενώ πρώην στελέχη της κυβέρνησής του επιμένουν ότι η διαπραγμάτευση σήμερα είναι πιο δύσκολη, καθώς το Ιράν έχει πλέον μεγαλύτερα αποθέματα εμπλουτισμένου ουρανίου και αυξημένο διαπραγματευτικό πλεονέκτημα.
Στο εσωτερικό μέτωπο ο Τραμπ αναγκάζεται να στρέψει την προσοχή του στις εσωποκομματικές αντιδράσεις και στην προεκλογική ατζέντα, με τις ενδιάμεσες εκλογές του Νοεμβρίου να πλησιάζουν γρήγορα.
Αποκωδικοποιώντας τη συμφωνία
- ΗΠΑ και Ιράν ρίχνουν το βάρος στο σταδιακό άνοιγμα των Στενών του Ορμούζ, ώστε να αποκατασταθεί η είσοδος και έξοδος των πλοίων με ασφάλεια.
- Γίνεται ρητή αναφορά στον «άμεσο και μόνιμο τερματισμό του πολέμου σε όλα τα μέτωπα, συμπεριλαμβανομένου του Λιβάνου» – ένα σημείο που το Ισραήλ προσπάθησε να αποφύγει, δηλώνοντας ότι δεν δεσμεύεται.
- Η άρση των αμερικανικών και άλλων διεθνών κυρώσεων εις βάρος της Τεχεράνης και η απελευθέρωση «παγωμένων» ιρανικών κεφαλαίων θα προχωρούν σταδιακά, σε συνδυασμό με την εφαρμογή των προβλέψεων του μνημονίου. Επίσης, οι ΗΠΑ θα λάβουν μέτρα για την επανέναρξη των εξαγωγών ιρανικού πετρελαίου.
- Οι δύο πλευρές δεσμεύονται στον σεβασμό της κυριαρχίας και της εδαφικής ακεραιότητας της άλλης, απέχοντας από κάθε ανάμειξη στα εσωτερικά της.
- Η Τεχεράνη δεσμεύεται ρητά ότι δεν θα παράγει ή θα αποκτήσει ποτέ πυρηνικά όπλα, ενώ «η τύχη του εμπλουτισμένου υλικού και όλων των άλλων αμοιβαία συμφωνηθέντων ζητημάτων που σχετίζονται με τα πυρηνικά, συμπεριλαμβανομένων των πυρηνικών αναγκών του Ιράν, θα αντιμετωπιστούν επαρκώς σε μια τελική συμφωνία».
- Μέχρι την τελική συμφωνία, «το Ιράν θα διατηρήσει το status quo στο πυρηνικό του πρόγραμμα και οι Ηνωμένες Πολιτείες δεν θα επιβάλουν νέες κυρώσεις στο Ιράν ούτε θα ενισχύσουν τις δυνάμεις τους στην περιοχή».
- Γίνεται λόγος για ανοικοδόμηση και ανάπτυξη του Ιράν με τη συνδρομή των ΗΠΑ και περιφερειακών εταίρων, και προβλέπεται η δημιουργία μιας «δεξαμενής» τουλάχιστον 300 δισ. δολαρίων.
- Με την υπογραφή του μνημονίου ξεκινά περίοδος 60 ημερών διαπραγματεύσεων με στόχο τελική συμφωνία, με δυνατότητα παράτασης κατόπιν αμοιβαίας συναίνεσης. Η τελική συμφωνία, όταν επιτευχθεί, θα εγκριθεί μέσω δεσμευτικού ψηφίσματος του Συμβουλίου Ασφαλείας των Ηνωμένων Εθνών.
